پایگاه تحلیلی خبری ایراسین، داده‌های عملیاتی و مالی سه سال گذشته فولاد مبارکه (۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴)، تصویری شفاف و البته هشداردهنده از پایان دوران انرژی ارزان و در دسترس در صنعت فولاد ایران را به نمایش می‌گذارد. تحلیل قیاسی این داده‌ها در کنار الگوهای رفتاری رهبران جهانی صنعت فولاد (نظیر آرسلورمیتال، وست آلپین و پوسکو) نشان می‌دهد که قواعد بازی در حال تغییر بنیادی است: بقا و حفظ موقعیت رقابتی دیگر نه در گروی چانه‌زنی بر سر نرخ نهاده‌ها، بلکه نیازمند بازطراحی ترمودینامیکی زنجیره ارزش و حرکت سریع به سمت «ادغام عمودی رو به بالا» در حوزه تأمین انرژی نظیر احداث نیروگاه سیکل ترکیبی، سرمایه گذاری در انرژی های تجدید پذیر و میادین گازی است.

فشار دو طرفه بر حاشیه سود

نمودار روند رشد نرخ برق و گاز در مقایسه با نرخ کلاف گرم نسبت به سال پایه ۱۳۹۸، نمایش‌دهنده یک قیچی تورمی بی‌رحمانه و بی‌سابقه است که استمرار سودسازی صنعت را به چالش می‌کشد؛ جایی که قدرت چانه‌زنی تأمین‌کنندگان (انحصار طبیعی و دولتی تأمین انرژی) به اوج خود رسیده و هم‌زمان، کشش‌پذیری بازار و محدودیت‌های قیمت‌گذاری، قدرت انتقال هزینه‌ها به مشتریان نهایی را به شدت محدود کرده است.

همانگونه که در جدول مشخص شده در فاصله ۶ سال، بهای انرژی مصرفی شرکت بیش از ۲۶ برابر شده است، در حالی که قیمت محصول اصلی (کلاف گرم) تنها ۸ برابر افزایش یافته است. شکاف ۱,۸۸۲ درصدی میان تورم نهاده برق و تورم سبد محصول، به معنای فرسایش ساختاری حاشیه سود ناخالص است. در صنعت فولاد جهان، نسبت هزینه انرژی به قیمت تمام‌شده در مسیر کوره قوس الکتریکی (EAF) به طور سنتی بین ۱۲ تا ۱۵ درصد است. با جهش نرخ گاز به ۸۱,۰۱۰ ریال به ازای هر متر مکعب و برق به ۱۸,۸۲۰ ریال به ازای هر کیلووات ساعت در سال ۱۴۰۴، وزن انرژی در ساختار بهای تمام‌شده آهن اسفنجی و تختال مبارکه به شدت رشد کرده و استراتژی «رهبری هزینه» را از ناحیه مزیت‌های محیطی تهی ساخته است.

مالیات نامرئی ناترازی

بحران انرژی در ایران تنها به «تورم قیمتی» محدود نشده، بلکه به شکل قطعی و اختلال مقداری (سهمیه‌بندی و قطعی جریان) تجلی یافته است. در یک زنجیره پیوسته فولادسازی، توقف در یک حلقه (مثلاً واحدهای احیای مستقیم به دلیل قطعی گاز)، اثر شلاقی شدیدی بر کل زنجیره پایین‌دست می‌گذارد.

خلاصه خسارات ناشی از محدودیت‌های آب، برق و گاز (۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴)؛

• مجموع کاهش درآمد ارزی سه ساله: ۱ میلیارد و ۵۳۵ میلیون دلار

• مجموع عدم‌النفع (هزینه فرصت) سه ساله: ۵۰.۸ همت

• سال ۱۴۰۳ با از دست رفتن بیش از ۲ میلیون تن آهن اسفنجی (ماده اولیه حیاتی کوره‌های قوس)، سخت‌ترین سال عملیاتی از حیث قطعی گاز بوده است. در نتیجه این محدودیت‌ها، شرکت طی سه سال معادل ۳.۳۴ میلیون تن تختال (تقریباً معادل نیمی از ظرفیت تولید سالانه یک شرکت بزرگ) را از دست داده است.

• کاهش افت تولید در سال ۱۴۰۴ (کاهش افت تختال از ۱,۱۹۹ به ۹۴۱ هزار تن و کاهش عدم‌النفع به ۱۴۷ هزار میلیارد ریال) تصادفی نیست؛ این بهبود نسبی، اولین نشانه‌های باردهی استراتژی‌های مداخله‌جویانه شرکت در حوزه خودتأمینی انرژی و برنامه ریزی کاملا منعطف تولید و انطباق آن با زمان قطعی برق و گاز است.

رکوردشکنی در زیر فشار ناترازی

در چنین شرایطی، فولاد مبارکه در سال ۱۴۰۴ موفق به خلق دو رکورد مهم شد؛ از یک سو میزان تولید تختال گروه با رسیدن به عدد ۱۰.۸۸ میلیون تن، رکورد تاریخی خود را پشت سر گذاشت و از دیگر سو، میزان تولید تختال مجتمع فولاد مبارکه نیز با رسیدن به ۷.۵ میلیون تن به رکوردی تاریخی رسید. این شرکت همچنین در سایر اقلام محصول نیز توانست عملکردی بهتر از سالهای قبل ثبت کند.