پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ اروپا در دهه آینده با خطر ورود به یک «دره مرگ» ناشی از هزینههای بالای انرژی مواجه است؛ وضعیتی که میتواند پایههای صنعتی این قاره را تضعیف کند، حتی اگر برنامه بلندپروازانه اتحادیه اروپا برای دو برابر کردن مصرف برق تا سال ۲۰۴۰ محقق شود.
کمیسیون اروپا روز جمعه از برنامه اقدام برقرسانی (Electrification Action Plan) رونمایی کرد؛ طرحی که هدف آن افزایش سهم برق در مصرف نهایی انرژی اروپا از حدود ۲۳ درصد فعلی به ۴۶ درصد تا سال ۲۰۴۰ است. این برنامه همچنین یک هدف میانمدت برای سال ۲۰۳۰ تعیین کرده که بر اساس آن سهم برق باید به ۳۲ درصد برسد.
تلاش اروپا برای تبدیل شدن به «قاره برق»
راهبرد جدید اتحادیه اروپا با هدف تسریع فرآیند برقرسانی در بخشهای مختلف از جمله:حملونقل؛ساختمانها و صنایع طراحی شده است. این طرح قصد دارد یکی از بزرگترین تناقضهای انرژی اروپا را حل کند؛ اینکه برق در بسیاری از موارد همچنان گرانتر از سوختهای فسیلی است، در حالی که سیاستگذاران اروپایی تلاش دارند مصرف نفت، گاز و زغالسنگ را کاهش دهند.
کمیسیون اروپا معتقد است تبدیل این قاره به نخستین «قاره تمامبرقی جهان» میتواند مصرف سوختهای فسیلی را بهشدت کاهش داده و هزینه واردات انرژی اروپا را تا سال ۲۰۴۰ سالانه ۲۶۰ میلیارد یورو (حدود ۲۹۷ میلیارد دلار) کاهش دهد. با توجه به اینکه امنیت انرژی اکنون به یکی از اولویتهای ژئوپلیتیکی جهان تبدیل شده، جذابیت این هدف برای اروپا روشن است؛ اما مسیر دستیابی به آن نیز با چالشهای بزرگی همراه خواهد بود.
وابستگی همچنان سنگین اروپا به سوختهای فسیلی
اروپا هنوز بخش عمده انرژی مورد نیاز خود را از سوختهای فسیلی تأمین میکند.نفت، گاز طبیعی و زغالسنگ بیش از ۶۰ درصد ترکیب انرژی اتحادیه اروپا را تشکیل میدهند، در حالی که انرژیهای تجدیدپذیر تنها حدود یکپنجم این سبد را در اختیار دارند.
اگرچه اروپا طی سالهای اخیر ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر را با هزینههای هنگفت افزایش داده، اما در برقرسانی به بخشهایی که بیشترین مصرف انرژی را دارند، بهویژه:حملونقل؛صنعت و گرمایش ساختمانها پیشرفت بسیار کندتری داشته است.
به همین دلیل، با وجود کاهش انتشار کربن در بخش تولید برق، خود برق همچنان سهم محدودی از کل مصرف انرژی اروپا دارد و این سهم طی بیش از یک دهه اخیر تقریباً در محدوده ۲۳ درصد ثابت مانده است. این فاصله میان اهداف و واقعیت، بزرگی مأموریت پیشروی اروپا را نشان میدهد؛ مأموریتی که میتواند سرنوشت رقابتپذیری صنعت اروپا در دهه آینده را تعیین کند.
بحران انرژی پس از جنگ اوکراین؛ زنگ هشدار برای صنعت اروپا
ضرورت سرعت بخشیدن به گذار انرژی اروپا پس از بحران انرژی ناشی از حمله روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ بیش از گذشته آشکار شد.قطع جریان گسترده گاز خط لوله روسیه، اروپا را مجبور کرد واردات ارزان انرژی از شرق را با گاز طبیعی مایع (LNG) گرانتر از بازارهای جهانی جایگزین کند.
پیامدهای این تغییر برای صنایع اروپا سنگین بود.افزایش قیمت انرژی باعث کاهش طولانیمدت فعالیت صنعتی شد و تولیدکنندگان در بخشهایی مانند:صنایع شیمیایی؛کودهای شیمیایی؛فلزات و شیشه برای رقابت با رقبای خود در مناطقی مانند آسیا که از انرژی ارزانتری برخوردارند، با مشکل مواجه شدند.
افزایش ۵۰ میلیارد یورویی هزینه انرژی اروپا
اروپا همچنان در برابر نوسانات بازار سوختهای فسیلی آسیبپذیر است.بر اساس اعلام کمیسیون اروپا، از زمان آغاز جنگ ایران در اواخر فوریه، هزینه واردات نفت و گاز این منطقه حدود ۵۰ میلیارد یورو افزایش یافته و فشارهای تورمی تازهای ایجاد کرده است.
برای کاهش هزینه انرژی، کمیسیون اروپا مجموعهای از اقدامات را پیشنهاد داده است که شامل موارد؛ کاهش هزینههای شبکه برق؛توسعه کنتورهای هوشمند؛ارزانتر کردن خودروهای برقی؛گسترش زیرساختهای شارژ خودروهای برقی و جایگزینی سریعتر دیگهای گازسوز با پمپهای حرارتی میشود.
اصلاح بازار کربن برای حمایت از صنایع
یکی از پایههای اصلی برنامه جدید اروپا، اصلاح نظام تجارت انتشار کربن اتحادیه اروپا (EU ETS) است.بر اساس پیشنهادهای جدید، صنایع زمان بیشتری برای کاهش انتشار آلایندهها خواهند داشت و در عین حال حمایت مالی بیشتری برای سرمایهگذاری در فناوریهای پاک و تولید داخلی دریافت خواهند کرد.
کمیسیون اروپا همچنین پیشنهاد کرده است کشورهای عضو حداقل نیمی از درآمدهای حاصل از بازار کربن را به کاهش انتشار در صنایع داخلی اختصاص دهند.از سال ۲۰۱۳ تاکنون بازار کربن اروپا حدود ۲۶۰ میلیارد یورو درآمد ایجاد کرده است.
با وجود برنامههای حمایتی، حجم سرمایهگذاری مورد نیاز برای تحقق اهداف برقرسانی اروپا بسیار سنگین خواهد بود.کمیسیون اروپا اخیراً برآورد کرده است که نوسازی و توسعه شبکههای انتقال و توزیع برق اروپا تا سال ۲۰۴۰ به حدود ۱.۲ تریلیون یورو سرمایهگذاری نیاز دارد.
علاوه بر این، برنامههای توسعه خودروهای برقی، برقرسانی صنایع و ساختمانها نیز به دهها میلیارد یورو سرمایهگذاری اضافی نیاز خواهد داشت.البته برخی عوامل امیدبخش نیز وجود دارد.بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، اروپا هماکنون سالانه حدود ۶۰ تا ۷۰ میلیارد یورو برای شبکههای برق هزینه میکند؛ بنابراین دستیابی به هدف سرمایهگذاری کمیسیون اروپا الزاماً به معنای تغییر کامل روند سرمایهگذاری فعلی نیست.
رقابت صنعت اروپا؛ چالش فوری در برابر مزایای بلندمدت
بزرگترین نگرانی درباره برنامه برقرسانی اروپا، مسئله زمان است.حتی اگر این طرح از موانع سیاسی عبور کند ــ موضوعی که با توجه به اختلاف دیدگاه ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا قطعی نیست، مزایای اقتصادی آن تنها بهتدریج آشکار خواهد شد.ساخت شبکههای برق، زیرساختهای شارژ، باتریها، پمپهای حرارتی و تجهیزات صنعتی، فرآیندی چندساله است.
اما مشکل رقابتپذیری صنعت اروپا، موضوعی فوری است.قیمت برق در اروپا همچنان بیش از دو برابر آمریکا و حدود ۵۰ درصد بالاتر از چین است؛ شرایطی که صنایع انرژیبر اروپایی را در موقعیت نامساعد ساختاری قرار داده است.این مسئله حتی پس از کاهش قیمتها نسبت به اوج بحران انرژی سال ۲۰۲۲ نیز همچنان پابرجاست.
هوش مصنوعی و مراکز داده؛ مصرفکنندگان جدید برق
اروپا در دهه آینده باید همزمان دو هدف دشوارحفظ رقابتپذیری صنایع انرژیبر در برابر رقبای آسیایی و آمریکای شمالی و توسعه بخشهای جدید برقمحور مانند هوش مصنوعی و مراکز داده را دنبال کند.این تناقض، قلب چالش راهبرد برقرسانی اروپا را تشکیل میدهد.
برقرسانی گسترده دیگر صرفاً یک هدف زیستمحیطی برای اروپا نیست، بلکه به یک ضرورت اقتصادی تبدیل شده است.اروپا با منابع محدود سوخت فسیلی داخلی، وابستگی شدید به واردات انرژی و آسیبپذیری در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی، ناچار است مسیر گذار انرژی را ادامه دهد. اما پرسش اصلی این است که آیا صنایع اروپایی میتوانند تا زمان تحقق مزایای این تحول، هزینههای بالای انرژی و فشار رقابتی را تحمل کنند یا خیر.
نظر شما