پایگاه تحلیلیخبری ایراسین؛ افزایش نگرانیها درباره امنیت انرژی، کاهش انتشار گازهای گلخانهای و مدیریت پسماندها باعث شده است که بیوگاز و بیومتان از یک فناوری حاشیهای به یکی از ارکان مهم سیاستهای انرژی جهان تبدیل شوند. آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در تازهترین تحلیل خود با معرفی مدل ژئومکانی BioGRAM و انتشار نخستین نقشه تعاملی جهانی ظرفیت تولید بیوگاز، نشان داده است که جهان هنوز بخش عمدهای از ظرفیت این منبع انرژی را مورد استفاده قرار نداده است. بر اساس این ارزیابی، با استفاده از پسماندهای آلی موجود میتوان سالانه نزدیک به ۹۰۰ میلیارد مترمکعب بیوگاز و بیومتان تولید کرد؛ ظرفیتی که معادل بیش از ۲۰ درصد تقاضای فعلی گاز طبیعی جهان است.
ظرفیت مغفول بیوگاز جهان
این گزارش نشان میدهد که توسعه بیوگاز صرفاً یک راهکار زیستمحیطی نیست، بلکه ابزاری برای افزایش امنیت انرژی، کاهش وابستگی به واردات سوخت، ایجاد اشتغال در مناطق روستایی و توسعه اقتصاد چرخشی محسوب میشود. به همین دلیل بسیاری از کشورها، بهویژه پس از بحرانهای اخیر انرژی، نگاه راهبردیتری به این حوزه پیدا کردهاند.
مطالعات آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که بیش از ۷۰ درصد ظرفیت بالقوه تولید بیوگاز در اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه قرار دارد. هند، برزیل و چین بزرگترین ذخایر قابل بهرهبرداری را در اختیار دارند؛ موضوعی که بیانگر آن است کشورهای دارای بخش کشاورزی گسترده و حجم بالای پسماندهای آلی میتوانند به بازیگران مهم بازار بیومتان تبدیل شوند. این مسئله همچنین میتواند وابستگی این کشورها به واردات گاز طبیعی و سوختهای فسیلی را کاهش دهد.
در مقابل، اتحادیه اروپا که هماکنون بزرگترین تولیدکننده بیوگاز جهان محسوب میشود، نشان داده است که این فناوری از مرحله آزمایشی عبور کرده و قابلیت ایفای نقش مؤثر در امنیت انرژی را دارد. اتحادیه اروپا تنها در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰ میلیارد مترمکعب معادل گاز طبیعی بیوگاز و بیومتان تولید کرد که برآورد میشود از واردات سوختهایی به ارزش حدود ۶ میلیارد دلار جلوگیری کرده باشد. این تجربه بیانگر آن است که توسعه بیوگاز علاوه بر مزایای زیستمحیطی، بازده اقتصادی قابل توجهی نیز به همراه دارد.
هدف چهار برابری تولید
با وجود این ظرفیت، تولید جهانی بیوگاز هنوز فاصله زیادی با توان بالقوه خود دارد. در حال حاضر تولید جهانی تنها حدود ۱.۷ اگزاژول است، در حالی که آژانس بینالمللی انرژی دستیابی به حدود ۶ اگزاژول تا سال ۲۰۳۵ را هدفی واقعبینانه میداند. تحقق این هدف به معنای چهار برابر شدن تولید جهانی و همسویی با تعهد اجلاس اقلیمی COP30 برای افزایش تولید سوختهای پایدار خواهد بود.
از منظر اقلیمی، مزیت اصلی بیوگاز تنها جایگزینی گاز طبیعی نیست. این فناوری از یک سو با جمعآوری کودهای دامی، بقایای کشاورزی، پسماندهای شهری و ضایعات صنعتی از انتشار مستقیم متان جلوگیری میکند و از سوی دیگر مصرف سوختهای فسیلی را کاهش میدهد. برآوردهای IEA نشان میدهد تحقق هدف چهار برابر شدن تولید، سالانه حدود ۰.۵ گیگاتن معادل دیاکسیدکربن از انتشار گازهای گلخانهای خواهد کاست؛ رقمی که سهم قابل توجهی در تحقق اهداف اقلیمی کشورها دارد.
با این حال توسعه این صنعت بدون چالش نیست. هزینه بالای سرمایهگذاری اولیه، دشواری جمعآوری و انتقال خوراک، فرآیندهای پیچیده صدور مجوز و نبود سیاستهای حمایتی مناسب، مهمترین موانع توسعه بیوگاز در بسیاری از کشورها هستند. علاوه بر این، اگر در فرآیند تولید و انتقال بیوگاز، نشت متان کنترل نشود، بخش مهمی از مزیت زیستمحیطی آن از بین خواهد رفت. از این رو آژانس بینالمللی انرژی بر استقرار نظامهای دقیق اندازهگیری، گزارشدهی و استانداردهای حسابداری کربن تأکید دارد.
BioGRAM؛ ابزار توسعه بیوگاز
یکی از مهمترین دستاوردهای گزارش جدید، معرفی مدل BioGRAM است؛ مدلی که با استفاده از دادههای مکانی، بهترین نقاط احداث واحدهای تولید بیوگاز را شناسایی میکند. این سامانه برای بیش از ۴۰ نوع خوراک مختلف، منحنی هزینه تولید تهیه میکند و عواملی مانند فاصله تا منابع پسماند، خطوط انتقال گاز، شبکه جادهای و سایر زیرساختها را در تحلیل خود لحاظ میکند. به این ترتیب، دولتها و سرمایهگذاران میتوانند پیش از اجرای پروژه، از توجیه اقتصادی و فنی آن اطمینان بیشتری حاصل کنند.
ویژگی مهم دیگر BioGRAM آن است که تنها از خوراکهایی استفاده میکند که با تولید غذا یا خوراک دام رقابت نداشته باشند؛ بنابراین توسعه بیوگاز در این مدل با امنیت غذایی تعارض پیدا نمیکند و از منظر توسعه پایدار نیز قابل دفاع است.
در مجموع، گزارش جدید آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که آینده بیوگاز دیگر صرفاً به ملاحظات زیستمحیطی محدود نیست. این فناوری اکنون به یکی از ابزارهای راهبردی کشورها برای افزایش امنیت انرژی، کاهش وابستگی به واردات سوخت، مدیریت پسماند و تحقق اهداف اقلیمی تبدیل شده است. اگرچه تحقق ظرفیت ۹۰۰ میلیارد مترمکعبی نیازمند سرمایهگذاری، سیاستگذاری هدفمند و توسعه زیرساختهاست، اما تجربه کشورهای پیشرو نشان میدهد بیوگاز میتواند در دهه آینده به یکی از مهمترین منابع انرژی تجدیدپذیر جهان و مکمل بازار گاز طبیعی تبدیل شود.
نظر شما