سیاست صنعتی
-
«ایراسین» تغییرات نرخ پایه سوخت صنایع در ۶ ماهه نخست سال را بررسی میکند؛
سایه سنگین گاز ۱۷ هزار تومانی بر آینده فولاد
صعود پلهای نرخ گاز در تابستان ۱۴۰۵، نه یک اصلاح قیمتی، که «شوک هزینهای ممتد» بر پیکره صنعت فولاد است. نرخ سوخت واحدهای احیا مستقیم طی شش ماه بیش از ۶۵ درصد جهش کرد و از ۱۰ هزار به ۱۷ هزار تومان رسید تا تولیدکنندگان داخلی در محاصره تورم انرژی و رقبای منطقهای محبوس شوند. این سیاست انقباضی در حالی تداوم یافته که پیشبینیپذیری برای «فولاد سبز» رنگ باخته و مزیت رقابتی ایران در بازار جهانی بهشدت تضعیف شده است.
-
غازهای وحشی
استعاره اقتصادی «پرواز غازهای وحشی» دههها نقشه راه توسعه بود؛ ژاپن پیشتاز شد، صنایع سادهتر را به کره سپرد و سپس چین «کارخانه جهان» نام گرفت. طبق این منطق، با رشد دستمزدها، پکن باید پلههای پایینی نردبان را برای جهش کشورهای فقیر خالی میکرد. اما غول شرقی نهتنها شتابان بالا رفت، بلکه پلههای زیر پای دیگران را هم با خود برد! چین همزمان زنجیرههای پیشرفته و صنایع کاربر را حفظ کرد تا راه ورود بقیه بسته شود. در این قسمت از پادکست ایراسین، به سراغ بنبست تاریخی رویای صنعتیشدن در جهان در حال توسعه میرویم.
-
آیا دیوارهای دفاعی میتواند جایگزین «بهرهوری رقابتی» شود؟
قلعههای شنی
دیترویت هنوز پایتخت خودرو خوانده میشود، اما نبض تصمیمساز این صنعت دیگر آنجا نمیتپد. این شهر آینه شکست سیاست صنعتی حمایتی است؛ روایتی که در ماهنامه کارخانه، چگونگی تبدیل «رانت جغرافیا» به تله عقبماندگی را واکاوی میکند. این روایت تأکید میکند که بدون بهرهوری رقابتی، دیوارهای تعرفه تنها زمان مرگ صنعت را با هزینههای گزاف به تأخیر میاندازند؛ آموختنی بزرگ برای سیاستگذار: سیاست صنعتی انزواگرا، راهی به سوی توسعه تکنولوژیک باز نمیکند.
-
نوزایی از خاکستر
بحرانها در اتمسفر اقتصاد صنعتی هرگز خنثی و بیاثر باقی نمیمانند. بحران یا در شمایل یک نیروی تخریب خلاق، ساختارهای فرسوده و ناکارآمد را بهطور کامل از صحنه بازار حذف میکند، یا در قامت یک کاتالیزور بیرحم، بنگاههای صنعتی را وادار به پوستاندازی، بازآفرینی استراتژیک و جهش به سمت لایههای پیچیدهترِ زنجیره ارزش جهانی مینماید. در مقطع کنونی، صنعت فولاد در اقتصادهای نوظهور دقیقاً در برابر چنین نقطه عطف تاریخی و جبرآلودی ایستاده است. در این اپیزود از پادکست ایراسین، به واکاوی روایت تجربهای میپردازیم که نشان میدهد چگونه میتوان یک توقف سهمگین، کمبود منابع و آسیب استراتژیک را به سکوی پرتابی بیبدیل تبدیل کرد؟
-
یادداشت؛
تجارت فولاد؛ نبرد سیاست بر سر قیمت
بازار جهانی فولاد وارد دورهای شده که در آن، قیمت تنها یکی از عوامل تصمیمگیری است. امروز تعرفههای تجاری، الزامات زیستمحیطی، ریسکهای ژئوپلیتیکی و سیاستهای صنعتی دولتها به همان اندازه بر مسیر تجارت اثر میگذارند. نتیجه آنکه شرکتهای فولادی ناچارند علاوه بر رقابت در هزینه تولید، خود را با قواعد جدید تجارت نیز تطبیق دهند.
-
هنر تعظیم
هیچکس در یک کارخانه ژاپنی، به مهندس چینیِ دهه ۱۹۸۰ به چشمِ یک رقیب نگاه نمیکرد. او مهمان بود؛ با کتوشلواری نامتناسب، دفتری پر از یادداشت و سکوتی که از هر سخنرانی بلندتر بود. میزبانان ژاپنی، آلمانی و آمریکایی، ماشینآلات و خطوط تولید خود را با اعتمادبهنفس به نمایش میگذاشتند؛ غافل از اینکه بازدیدکنندگان، فقط فناوری نمیآموختند، بلکه در حالِ کالبدشکافیِ یک برتری بودند. آن تعظیم، تسلیم نبود؛ نوعی سرمایهگذاری بلندمدت بود. چین ابتدا یاد گرفت، سپس تقلید کرد، بعد مقیاس ساخت و سرانجام قواعد بازی را تغییر داد. در این قسمت از پادکست ایراسین، به سراغ کشوری میرویم که نوآوری را از یک جرقه نبوغ فردی به یک ماشین عظیمِ پذیرش، اجرا و تسخیر بازار تبدیل کرد.
-
چرا توسعه صنعتی بدون بنگاههای بزرگ ممکن نیست؟
افسانه کوچکها، واقعیت بزرگها
تجربه قدرتهای صنعتی جهان نشان میدهد توسعه پایدار نه در دوگانه بنگاه بزرگ یا کوچک، بلکه در پیوند این دو شکل میگیرد. بنگاههای بزرگ لنگر سرمایه، فناوری و تجاریسازیاند و بنگاههای کوچک موتور نوآوری و چابکی. اقتصادهای موفق، بهجای انتخاب یکی، اکوسیستمی ساختهاند که در آن مقیاس و خلاقیت همزمان کار میکنند و توسعه از دل همین توازن زاده میشود.
-
تاوان فقدان استراتژی صنعتی مناسب را چه کسی میدهد؟
سراب تقاضا، سکوت سیاستگذار
وقتی بزرگترین فولادساز خاورمیانه در کف قیمتی بازار، صدها هزار تن محصول عرضه میکند اما خریدار پاییندست توان جذب آن را ندارد، زنگ خطر یک چالش ساختاری به صدا درآمده است. رسانهها و برخی صاحبان صنایع ممکن است به اشتباه انگشت اتهام را به سوی انحصار در بالادست نشانه روند، اما مازاد عرضه بیش از ۳۸۰ هزار تنی ورق فولادی در بورس کالا، روایت دیگری را فاش میکند. این گزارش به واکاوی یک بنبست سیاستی میپردازد؛ جایی که صدور مجوزهای نامتوازن، جایگزین توسعه مدون شده و نهاد تنظیمگر، به جای هدایت سرمایه به سمت تولید ارزشآفرین، در تله اقتصاد سهمیهای گرفتار مانده است.
-
لنگرهای ثروت
در قرن بیستم، قدرت صنعتی در «تناژ بالاتر» خلاصه میشد؛ هر که تولید بیشتری داشت، ابرقدرت بود. اما اقتصادِ پیچیدهی امروز، آن معادله را بیرحمانه بازنویسی کرده است. کارخانهای که زنجیرهی تأمین و فناوریاش متصل نباشد، تنها «تولیدکنندهای بزرگ و آسیبپذیر» است. قدرت واقعی در گذار از دیوارهای بتنی و نقشآفرینی بهعنوان یک «بنگاه لنگر» نهفته است. در این پادکست ایراسین، واکاوی میکنیم که چرا تابآوری اقتصادی کشورها، نه در تعدد کارخانهها، بلکه در عمق نفوذ این لنگرهای صنعتی نهفته است.
-
آسیا مرکز ثقل تولید و تقاضای فولاد میشود:
صنعت فولاد در آستانه پوستاندازی
بازار جهانی فولاد در حال تجربه تغییر موازنهای عمیق است؛ آسیا با تکیه بر رشد تولید، توسعه زیرساخت و گسترش شهرنشینی، مرکز ثقل تقاضا و ظرفیتسازی را از غرب دور کرده است. در این جابهجایی، چین و هند همچنان بازیگران اصلیاند و خاورمیانه، با محوریت ایران، سهم بیشتری از تولید جهانی به دست آورده است. همزمان، توسعه کورههای قوس الکتریکی، تجارت قراضه و الزامات کربنزدایی، رقابت آینده را از حجم تولید به کیفیت، پایداری و بهرهوری پیوند میزند.
-
چرا اقتصادهای مدرن به بنگاههایی فراتر از تولیدکننده نیاز دارند؟
ظهور بنگاههای لنگر
بنگاه لنگر، فراتر از بزرگی دارایی، با قدرت «هماهنگسازی» تعریف میشود. این بنگاهها با ایجاد تقاضای پایدار، انتقال فناوری به زنجیره تأمین و ارتقای استانداردهای فنی، نقش ستون فقرات صنعت را ایفا میکند. در اقتصاد شبکهای امروز، مزیت رقابتی نه در مالکیتِ صرف، بلکه در توانایی این بنگاهها برای کاهش ریسک عرضه، شکلدهی به بازارهای تخصصی و همافزایی میان حلقههای تولید نهفته است.
-
چرا نوآوری به شرط بقای فولادسازان بزرگ تبدیل شد؟
پایان عصر تناژ
آنچه امروز در صنعت فولاد در حال رخدادن است، افتوخیز مقطعی قیمت یا نوسان تقاضا نیست؛ بلکه بازتعریف بنیادین معیار برندهشدن است. در دورههای پیشین، فولادساز پیروز کسی بود که در پایینترین نقطه منحنی هزینه میایستاد. اما اکنون منحنی هزینه در حال جابهجایی است و در کنار آن، منحنی تازهای به نام شدت کربن و منحنی دیگری به نام هوشمندی فرایند ظاهر شدهاند که جایگاه هر بازیگر را در بازارهای آینده تعیین میکنند. برنده فردا اما کسی است که همزمان بر هر سه منحنی مسلط باشد.
-
معدنکاری؛ نبرد بر سر کنترل زنجیرهها
طی سالهای گذشته، مواد معدنی حیاتی از یک کالای صنعتی به یک دارایی راهبردی تبدیل شدهاند. مس، لیتیوم، نیکل و عناصر نادر خاکی دیگر تنها خوراک صنایع نیستند؛ بلکه به بخشی از رقابت قدرتهای اقتصادی برای حفظ امنیت زنجیره تأمین بدل شدهاند.
-
پادکست؛
پیوندهای نامرئی
در نگاه اول، قدرت صنعتی با تصویرهای آشنا سنجیده میشود: دودکشهای بلند، خطوط تولید عظیم، انبارهای پر از مواد اولیه و کارخانههایی که شبانه روز کار میکنند. اما امروز، این تصویر دیگر کامل نیست؛ قدرت واقعی از داخل دیوارهای کارخانه عبور کرده و به چیزی پیچیدهتر رسیده است: به شبکهای از تأمین کنندگان، فناوری، انرژی، لجستیک، سرمایه، دانش و نیروی انسانی. این اپیزود از پادکست ایراسین، روایتی است از «تاروپود نامرئی» صنعت؛ داستان اینکه چرا در اقتصاد جدید، برنده تنها کسی نیست که بیشتر تولید میکند، بلکه کسی است که می تواند حلقههای پراکنده ارزش را به یک اکوسیستم منسجم تبدیل کند.
-
کدهای مذاب
اگر چند دهه پیش به دفترِ مدیرعامل یکی از غولهای متالورژی جهان قدم میگذاشتید و از «مزیتِ رقابتی»شان میپرسیدید، پاسخها یکسان بود: معادنِ غنی، کورهبلندهایِ عظیم و انرژیِ ارزان. قانونِ نانوشته این صنعت، بر مدارِ «تناژ» و «ظرفیتِ فیزیکی» میچرخید. اما امروز، اگر به اتاقِ فکرِ همان شرکتها بروید، صدایِ کوره و جرثقیل، زیرِ هیاهویِ «پردازشگرهای ابری» گم شده است. امروز، سلاحِ استراتژیک، آهنِ مذاب نیست؛ «داده» است. در این قسمت از پادکست ایراسین، به سراغِ دگردیسیِ خاموشی میرویم که شهودِ مدیرانِ سنتی را به تاریخ میسپارد و عصرِ «خِرَدِ الگوریتمیک» را آغاز میکند.
-
چرا فولاد ایران به یک تنظیم گر استراتژیک نیاز دارد؟
بلوغ نهادی در اقتصاد صنایع سنگین
تابآوری بنگاهها در صنعت فولاد ایران دیگر با چانهزنیهای کلاسیک بر سر سهمیههای بازار و تعرفه انرژی تضمین نمیشود. رقبای بینالمللی زیر چتر نهادهای پیشروی چون «انجمن جهانی فولاد»، با اتکا به حکمرانی دادهمحور، لابیگری را به سیاستگذاری ارتقا داده و ائتلافهای عظیم برای توسعه زیرساخت و اقتصاد چرخشی میسازند؛ تشکلهای داخلی اما اغلب در تله واکنشهای تدافعی و مباحث روزمره گرفتار ماندهاند. واقعیت اقتصاد کلان در عصر گذار به فولاد سبز و بحرانهای ساختاری تامین برق و گاز این است که بنگاههای فولادی نمیتوانند بار توسعه پایدار و جبران کسریهای ملی را بهصورت جزیرهای و انفرادی به دوش بکشند. زمان آن فرا رسیده که تشکلهای صنعتی پوسته سنتی خود را بشکافند؛ کالبدشکافی پیش رو نشان میدهد که چگونه گذار از یک «تشکل مطالبهگر» به یک «اتاقفکر استراتژیک»، تنها فرمول بقا این صنعت در دهههای پرالتهاب آینده خواهد بود.
-
تاروپود نامرئی
این یک چرخش استراتژیک است: گذار از «تولیدگر» به «راهبر اکوسیستم». در الگوی نوین، قدرت نه در انباشت داراییهای فیزیکی، که در تواناییِ هماهنگسازیِ شبکهای نهفته است که تمامی حلقههای ارزش را یکپارچه میکند. بنگاههایی که در این گذار درنگ کنند، نه تنها سهم بازار، که «معنای وجودی» خود را در تراز جهانی از دست خواهند داد. امروز، برنده نه بزرگترین تولیدکننده، بلکه کسی است که «پیوندهای نامرئی» مستحکمتری دارد.
-
ماهنامه کارخانه - شماره ۵۷
تاروپود نامرئی
این یک چرخش استراتژیک است: گذار از «تولیدگر» به «راهبر اکوسیستم». در الگوی نوین، قدرت نه در انباشت داراییهای فیزیکی، که در تواناییِ هماهنگسازیِ شبکهای نهفته است که تمامی حلقههای ارزش را یکپارچه میکند. بنگاههایی که در این گذار درنگ کنند، نه تنها سهم بازار، که «معنای وجودی» خود را در تراز جهانی از دست خواهند داد. امروز، برنده نه بزرگترین تولیدکننده، بلکه کسی است که «پیوندهای نامرئی» مستحکمتری دارد.
-
چگونه پوسکو در سایه تهدید نظامی دائمی، زنجیره ارزش را بازآفرینی کرد؟
بقا در طوفان
در دنیای فولاد، وقتی صحبت از مدیریتِ بحران و جهشهای ساختاری میشود، یک نام مثل ستارهای در آسمانِ اقتصاد میدرخشد: «پوسکو»؛ شرکتی که نه تنها در کشوری بدونِ منابعِ اولیه متولد شد، بلکه زیر سایه تهدیدِ نظامی، به یکی از قدرتمندترین فولادسازانِ جهان بدل شد. در این قسمت از پادکست ایراسین، به کالبدشکافیِ این معجزه میپردازیم؛ نه به عنوان یک روایتِ تاریخی، بلکه به عنوان یک «مانیفست» برای هر مجتمع فولادی که میخواهد از خاکسترِ بحران، ققنوسی نو بسازد.
-
مالکیتی که حفظ میشود، ارزشی که بازتولید میشود:
راه بقای فولادسازان در عصر کربنزدایی
دوران فولاد بهمثابه کالا به پایان رسیده است. فشار ژئوپلیتیک، الزام کربنزدایی و کمبود منابع، رهبران صنعت را از فروش تناژی به «فولاد بهعنوان خدمت» سوق میدهد؛ الگویی که در آن کارخانه مالکیت ماده را حفظ میکند، محصول را به اجاره میدهد و پس از پایان عمر سازه، آن را به چرخه بازمیگرداند. حاصل، تبدیل درآمد مقطعی به جریان پایدار ارزش و تضمین قراضه باکیفیت برای دهههای آینده است. گذار از فولادسازی به خدمتسازی، مرز تازه مزیت رقابتی است.
-
برندگان آینده
صنعت فولاد جهان در میانه یک «بحرانِ انتخاب» ایستادهاست. از یک سو، ثباتِ آشنایِ گاز طبیعی قرار دارد؛ سوختی که ارزان است اما زنجیرهای کربن را به دستِ صنعت میبندد. از سوی دیگر، وعده درخشانِ هیدروژن سبز ایستاده است؛ سوختی که شاید گران باشد، اما کلیدِ ورود به باشگاهِ برندگانِ آینده است. سال ۲۰۲۶، سالی که مشخص میشود آیا صنعت فولاد، با گاز یک «پلِ موقت» میسازد یا در تله وابستگیِ طولانیمدت به سوختهای فسیلی گرفتار میشود. امروز در پادکست استودیو ایراسین، به بررسیِ نبضِ گذارِ پاک در قلبِ اقتصادِ جهانی میپردازیم.
-
ساخت آینده
چین در آستانه یک دوراهی اقتصادی قرار گرفته است: ادامه تکیه بر موتور سنتی رشد یعنی تولید و مهندسی، یا حرکت بیشتر به سوی اقتصاد خدمات. فشارهای خارجی، رقابت فناوری و کاهش تقاضای صنعتی، این انتخاب را پیچیدهتر کردهاند. در حالی که دولت بر احیای صنعت تاکید میکند، ساختار اقتصاد و ترجیحات نیروی کار به سمت خدمات متمایل شده است.
-
توسعه در ۱۵سال
گرجستانِ پس از شوروی، بستری از ویرانههای صنعتی بود که هیچکس امیدی به احیای آن نداشت. اما «ژئواستیل» در میان همین ناامیدی متولد شد؛ شرکتی که پانزده سال پیش، با انباری خالی از تخصص و بازاری تسخیر شده توسط واردات، قد علم کرد. این اپیزود از پادکست ایراسین، روایت «سختجانی» ژئواستیل است؛ داستانی از یک تصمیم استراتژیک که به جای شعارهای تبلیغاتی، بر «اصالت عملکرد» تکیه کرد تا نه تنها فولاد را با محیطزیست آشتی دهد، بلکه با شکستن انحصار واردات، نبض اقتصاد گرجستان را در دست بگیرد.
-
از حفاری تا هابسازی
در سالهای نهچندان دور، قهرمانان صنعت معدن کسانی بودند که بزرگترین ذخایر را در دل کوهها کشف میکردند. استراتژی ساده بود: اکتشاف، حفاری، استخراج. اما امروز، قواعد بازی تغییر کرده است. اگر به اتاقهای فکر بزرگترین شرکتهای معدنی جهان نگاه کنید، میبینید که محور گفتگوها دیگر لزوماً متههای حفاری نیست؛ بلکه موضوع اصلی، «ادغام و تملیک» است. اما چرا ادغام و تملیک، که زمانی یک اقدام مقطعی بود، حالا به حیاتیترین ابزار رقابت در صنعت معدن تبدیل شده است؟
-
فولاد میانمار؛ چراکشوری با ذخایر عظیم سنگ آهن واردکننده فولاد است؟
فیلی در گل
میانمار با منابع طبیعی فراوان و ذخایر سنگآهن گسترده، ظرفیت بالقوهای برای توسعه صنعت فولاد دارد، اما این مسیر پرچالش است. تاریخچه فولاد کشور آینهای از استعمار، ملیسازی، رکود نظامی و احیای محدود با اتکا به سرمایه خارجی و تقاضای داخلی است. امروز، صنعت فولاد میانمار مانند «فیلی در گل» است؛ انرژی عظیم در درون دارد، اما محدودیتهای انرژی، مالی، سیاسی و زیرساختی هر گام توسعه را دشوار میکند.
-
غول معدنکاری چین، چگونه رقبای غربی را به چالش میکشد؟
جاهطلبی معدنکار چینی
در سالهای اخیر، زیجین ماینینگ از یک معدن محلی در استان فوجیان چین به یکی از چهار غول معدنی جهان تبدیل شده است. با سرمایهگذاریهای گسترده، خرید معادن خارجی و ایجاد شبکه یکپارچه فرآوری و ذوب، این شرکت اکنون در ۱۸ کشور فعالیت دارد و سهم قابلتوجهی از تولید جهانی مس و طلا را در اختیار دارد. موفقیت زیجین، جسارت و استراتژی بلندمدت معدنکاری چین را به رخ رقبای غربی میکشد.
-
بحران چگونه به سکوی جهش صنعتی تبدیل میشود؟
فراتر از بازسازی
بازسازی فولاد مبارکه، در سطحی فراتر از احیای یک کارخانه، آزمونی برای حکمرانی صنعتی ایران است. مسئله امروز، بازگرداندن ظرفیت ازدسترفته نیست؛ بلکه تبدیل یک شوک عملیاتی به فرصتی برای ارتقای تابآوری، بهرهوری و رقابتپذیری است. اگر فولاد مبارکه بهعنوان یکی از ستونهای زنجیره ارزش فولاد کشور تنها به وضعیت پیشین بازگردد، ریسکهای گذشته نیز بازتولید خواهد شد؛ اما نوسازی راهبردی میتواند این بحران را به نقطه آغاز نسل جدیدی از صنعتورزی در ایران تبدیل کند.
-
بنگاههای بزرگ چگونه سرمایههای ملی را هدایت میکنند؟
معماران توسعه
از آرامکو تا پوسکو، داستان بنگاههایی است که فقط تولیدکننده نیستند؛ بلکه مسیر حرکت سرمایههای ملی را شکل میدهند. آرامکو با تبدیل درآمدهای نفتی به سرمایهای برای تنوعبخشی اقتصاد عربستان، و پوسکو با ساخت ستون فقرات صنعتی کره و حرکت به سوی فولاد سبز، نشان میدهند چگونه یک شرکت میتواند فراتر از سود عمل کند. وقتی بنگاههای بزرگ منابع، فناوری و نیروی انسانی را همسو میکنند، به بازیگران اصلی توسعه ملی و سازندگان آینده اقتصاد تبدیل میشوند.
-
انقلاب صنعتی چگونه به ارتقای کیفیت زندگی انسانی کمک کرد؟
گسست بزرگ
این مقاله کوشش میکند بیاساس بودن تفاسیر بدبینانه و در عین حال پرطرفدار از انقلاب صنعتی را نشان دهد. به بهبود کمّی استاندارد زندگی همچون افزایش دستمزد واقعی و کاهش نرخ مرگ و میر، و وقفههای پیشآمده در سراسر دوران انقلاب صنعتی که به دلیل مداخلات دولت خصوصاً در زمان جنگهای ناپلئونی بود تاکید دارد و در پایان نتیجه خواهد گرفت که به طور کلی از اوایل قرن نوزدهم، توسعه صنعتی، استاندارد زندگی را بهبود بخشید.
-
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه در نهمین نشست از نخستین همایش مدیریت دولتی ایران:
سیاست صنعتی در سطح دولت و بهعنوان یک عزم ملی برای توسعه کشور مورد توجه قرار گیرد
مدیرعامل گروه فولاد مبارکه در نهمین نشست از نخستین همایش مدیریت دولتی ایران با عنوان «چالشها و تدبیرها با محوریت نقش دولت و خطمشیگذاری صنعتی در توسعه ایران» که روز سهشنبه ۱۹ خردادماه ۱۴۰۵، با همکاری مرکز توسعه کسبوکار فولاد مبارکه و انجمن علمی مدیریت دولتی ایران، در مرکز توسعه کسبوکار صنعت ۴.۰ فولاد مبارکه در پارک علم و فناوری دانشگاه تهران برگزار شد، بهعنوان رئیس پنل بر ضرورت تقویت گفتمان سیاست صنعتی در کشور، شکلگیری یک جریان علمی در این حوزه تأکید کرد.