پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ در معماری نوین صنایع سنگین، دوران تکیه بر الگوهای خطی و تمرکز انحصاری بر حجم تولید رو به پایان است. پویاییهای پیچیده ژئوپلیتیک، الزام قاطع بازارهای جهانی به کربنزدایی و محدودیتهای فزاینده در تأمین پایدار منابع اولیه، رهبران صنعت فولاد را به بازطراحی بنیادین مدلهای کسبوکار هدایت کرده است. در این نقطه گذار تاریخی، جایگاه فولاد از یک کالای فیزیکی با پایان عمر قطعی، به یک دارایی استراتژیک و یک بستر مانا برای ارائه خدمت ارتقا مییابد. همگرایی اقتصاد چرخشی با رویکرد نوآورانه فولاد بهعنوان خدمت (Steel-as-a-Service)، یک مسیر توسعه هوشمندانه را برای سازمانها ترسیم میکند؛ مسیری که در آن، حفظ مالکیت محصول و بازگردانی سیستماتیک مواد در زنجیره تأمین، ضمن تضمین امنیت جریان قراضه باکیفیت برای دهههای آینده، درآمدهای مقطعی را به شبکهای مستمر و تابآور از ارزشآفرینی پیوند میزند. متن پیش رو، ابعاد عملیاتی و مزیتهای چندوجهی این تحول پارادایمی را در تقاطع زیرساختهای مهندسی و استراتژیهای کلان اقتصادی واکاوی میکند.
در نگاه اولیه، مدلهای مبتنی بر خدمت مفاهیمی برآمده از دنیای نرمافزار و فناوریهای ابری به نظر میرسند که در آنها مشتری بهجای خرید فیزیکی یک محصول، حق اشتراک استفاده از خدمات آن را برای مدتی مشخص تهیه میکند. با توجه به چالشهای ساختاری اقتصاد خطی (بر پایه استخراج، تولید و دورریز) و محدودیتهای روزافزون منابع طبیعی، بازتعریف معماری زنجیره ارزش در صنایع سنگین میتواند بهعنوان یک مسیر توسعه پیشرو ارزیابی شود. در این نقطه تقاطع، اقتصاد چرخشی بهعنوان یک الگوی جایگزین، تمرکز سازمانها را از پایش مداوم حجم فروش تناژی به سمت حفظ ارزش داراییها در بلندمدت هدایت میکند. مجمع جهانی اقتصاد (WEF) مدلهای محصولمحور (Product-as-a-Service) را بهعنوان یکی از راهکارهای ارزشمند برای عبور از رویکردهای سنتی بازار و ایجاد تابآوری اقتصادی معرفی میکند. برای درک شفافتر این ارزشآفرینی استراتژیک و چگونگی کاهش هزینهها در کنار افزایش وفاداری مشتریان، شکل ۱ هشت مزیت کلیدی این شیفت پارادایم را بر اساس دادههای این نهاد بینالمللی به تصویر میکشد.
بررسی ابعاد عملیاتی پارادایم «فولاد بهعنوان خدمت» ابزارهای نوینی را در نحوه تعامل تولیدکننده و مصرفکننده معرفی میکند؛ بهطوریکه رویکرد واگذاری قطعی مالکیت محصولاتی نظیر مقاطع و ورقهای سازهای به پیمانکاران، جای خود را به مدلهای مبتنی بر اجاره کارکرد فیزیکی و مقاومت سازهای مواد میدهد. بر اساس مستندات کنسرسیوم CircularMetal بریتانیا پیرامون سناریوهای اقتصاد چرخشی، در این مدل فرضی؛ فولادساز، محصولات را برای دورههای زمانی بلندمدت و مشخص در اختیار پروژهها قرار میدهد، درحالیکه مالکیت حقوقی ماده در طول تمام این سالها در اختیار کارخانه باقی میماند و با پایان یافتن دوره بهرهبرداری سازه، این قطعات بهصورت سیستماتیک در جریانهای بازگشتی قرار میگیرند تا فرایند بازتولید یا بازیافت بهینه روی آنها پیادهسازی شود. تحقق این فرایند بازتولید یا بازیافت بهینه، جریانهای درآمدی سازمان را به سمت پایداری بیشتر و مدلهای اشتراکی هدایت میکند؛ رویکردی که مدیریت و رهگیری آن، با تکیه بر زیرساختهای نوین برای ثبت و پایش دادههای چرخه حیات فلز (Metal life cycle data) امکانپذیر میشود و آگاهی از تاریخچه آلیاژی و وضعیت قطعات را در طول سالیان استفاده تسهیل میکند. در همین راستا، این الگوی نظارتی بهعنوان راهکاری برای تبدیل درآمدهای مقطعی به جریانهای پایدار ارزیابی میشود که جایگاه استراتژیک آن تحت عنوان «فلز بهعنوان خدمت» در معماری کلان و نقشه راه سال ۲۰۵۰ این کنسرسیوم، در شکل ۲ با جزئیات ترسیم شده است و گزینههای متنوع بازگشت مواد به چرخه را نمایش میدهد .
پیادهسازی این رویکرد هماکنون در برنامههای توسعه و مدلهای درآمدی برخی شرکتهای بینالمللی قابل مشاهده است و از فاز یک ایده انتزاعی عبور کرده است. شرکت آرسلورمیتال (ArcelorMittal) مدل یادشده را به شکلی کاملاً کاربردی در بخش شمعبندیهای فولادی (Sheet Piling) پروژههای زیرساختی به کار گرفته است. در این روش، صفحات فولادی که برای نگهداشت خاک یا آب در زمان گودبرداری استفاده میشوند، به پیمانکار اجاره داده شده و پس از پایان کار، مجدداً توسط خود شرکت جمعآوری میشوند. این فرایند گردش مواد و حفظ مالکیت فولاد را در چرخه عملیاتی تسهیل میکند و نیاز به تولید مداوم فولاد جدید برای مصارف موقت را کاهش میدهد.
در کنار این دستاوردهای میدانی، تکامل زیرساختهای مهندسی برای اجرای این پارادایم نیز با سرعت در حال پیگیری است. پروتکلهای تدوینشده توسط کنوانسیون اروپایی سازههای فولادی (ECCS) برای طراحی ساختمانها با قابلیت جداسازی آسان، نشاندهنده همین مسیر است. در مستندات پروژه ADVANCE از این کنوانسیون، تمرکز اصلی بر توسعه مفهوم «طراحی برای جداسازی آسان» (Design for Disassembly) قرار دارد. این رویکرد شرایطی را فراهم میکند تا قطعات سازهای در پایان عمر ساختمان، بدون آسیب از یکدیگر تفکیک شده و قابلیت استفاده مجدد را در همان محل یا در پروژهها و لوکیشنهای ساختمانی جدید داشته باشند.
تحلیلهای ساختاری انتشارات دانشگاه کمبریج نشان میدهند که پیوند زدن مواد اولیه به سیستمهای خدماتی، مکانیسمی قدرتمند برای بازگشت سیستماتیک، نوسازی قطعات و جلوگیری از افت ارزش ماده در چرخههای بعدی مصرف فراهم میسازد. با تعمیم این یافتههای علمی به چالشهای کلان ژئوپلیتیک، ارزش این مدل برای سازمان دوچندان میشود. در دورانی که پدیده ملیگرایی قراضه و اعمال محدودیتهای صادراتی بر قراضههای فلزی در حال گسترش است، مواد خام ثانویه (Secondary Raw Materials-SRM) به یک دغدغه استراتژیک تبدیل میشود. در این ساختار جدید، کارخانه فولادساز با اشراف بر شناسنامه کیفی قطعات بازگشتی، منبعی عظیم از قراضههای باکیفیت را در دهههای آینده برای خود تضمین میکند.
منابع:
https://www.weforum.org/stories/2023/03/8-ways-the-circular-economy-outperforms-traditional-business-models/
https://www.circularmetal.co.uk/wp-content/uploads/2024/03/Navigating-the-Transition_-Pathways-to-a-Circular-Metal-Economy-in-the-UK-1.pdf
https://sheetpiling.arcelormittal.com/download-center/pollution-remediation-project-annecy-france
https://www.steelconstruct.com/eu-projects/advance/
https://www.cambridge.org/core/journals/proceedings-of-the-design-society/article/developing-the-materialservice-system-concept-a-case-study-of-steel-industrial-drums/69D3BC297CB64F317AE9ED783781924A
نظر شما