پایگاه تحلیلیخبری ایراسین؛ ناترازی برق در ایران طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین چالشهای اقتصادی و زیرساختی کشور تبدیل شده است؛ چالشی که ریشههای آن را میتوان در رشد مصرف، محدودیت توسعه ظرفیت تولید، کاهش سهم برقآبی و وابستگی بالای شبکه به نیروگاههای فسیلی جستوجو کرد. در این میان، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر بهعنوان یکی از راهکارهای اصلی عبور از بحران تأمین برق و افزایش تابآوری شبکه مطرح شده است.
محمدصادق مهرجو، کارشناس ارشد حوزه نفت و انرژی، در گفتوگو با خبرنگار ایراسین؛ با ارائه تصویری کلی از وضعیت صنعت برق کشور اظهار کرد: در حال حاضر، بیش از ۹۸ درصد برق ایران از نیروگاههای فسیلی و برقآبی تأمین میشود و سهم نیروگاههای تجدیدپذیر در سبد تولید برق کشور همچنان کمتر از ۲ درصد است.
وی افزود: طبق آمار ظرفیت نصبشده تولید برق ایران اکنون حدود ۹۳ الی ۹۴ هزار مگاوات اعلام میشود، اما رکورد واقعی تولید در اوج مصرف، تاکنون حدود ۸۴ هزار مگاوات بوده؛ همچنین آمارهای منتشرشده توانیر نشان میدهد در تابستان امسال، سقف تولید ثبتشده در محدوده ۷۴ تا ۷۵ هزار مگاوات قرار داشته که بخشی از کاهش آن نیز به آسیبدیدگی برخی نیروگاهها در جریان جنگ ۴۰ روزه بازمیگردد؛ مسئلهای که ظرفیت تولیدی را نسبت به سالهای گذشته کاهش داده است.
کارشناس ارشد حوزه نفت و انرژی با اشاره به افت محسوس تولید برقآبی در کشور بیان کرد: بهدلیل کاهش نزولات جوی و افت ذخایر آبی، سهم انرژی برقآبی طی یک دهه اخیر کاهش یافته و در مقابل، وابستگی شبکه به نیروگاههای فسیلی افزایش پیدا کرده است. طبیعی است که ایران بهعنوان کشوری برخوردار از ذخایر گاز، نفت و فرآوردههای نفتی، از این منابع در نیروگاههای حرارتی و سیکل ترکیبی استفاده کند، اما واقعیت این است که کشور بیش از هر زمان دیگری به تنوعبخشی در سبد تأمین برق نیاز دارد.
شتاببخشی به انرژی پاک برای جبران کسری برق
مهرجو با اشاره به عقبماندگی تاریخی در توسعه ظرفیت تولید برق گفت: دولت چهاردهم در این زمینه گامهای موثری برداشته و قرار است، امسال به هدف تولید ۵ هزار مگاوات برق تجدیدپذیر برسیم، اما اتفاقاتی که در سال های گذشته به خصوص در دولت یازدهم و دوازدهم رخ داد، این بود که در این دو دولت برنامهها بر این اساس بود که سالیانه ۵ هزار مگاوات به ظرفیت تولید برق افزوده شود، اما بهدلیل شرایط اقتصادی، فشار تحریمها و محدودیتهای مالی، بهویژه پس از خروج آمریکا از برجام، این هدف محقق نشد؛ اگر این روند مطابق برنامه پیش میرفت، امروز دستکم ۲۰ هزار مگاوات به ظرفیت تولید برق کشور افزوده شده بود و شاید بخشی از ناترازی فعلی برق اصلاً شکل نمیگرفت.
این کارشناس انرژی ادامه داد: اکنون به این نتیجه رسیدهایم که عملاً راهی جز توسعه تجدیدپذیرها باقی نمانده است.
مهرجو با اشاره به نقش صنایع در این مسیر افزود: در سالهای گذشته، بهویژه از اواخر دولت سیزدهم، رویکردی مثبت در جداسازی برق صنایع از برق شبکه سراسری شکل گرفت و به صنایع مشوقهایی داده شد تا در توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر، بهویژه خورشیدی، سرمایهگذاری کنند. فولاد مبارکه از جمله شرکتهایی بود که در این مسیر ورود کرده و برخی دیگر از صنایع بزرگ نیز با اتکا به توان مالی خود، به توسعه انرژی خورشیدی روی آوردند. این روند میتواند به افزایش تابآوری شبکه برق کشور، بهویژه در ایام اوج مصرف تابستان، کمک کند.
وی تأکید کرد: فارغ از اینکه منبع تجدیدپذیر خورشیدی باشد یا بادی، ایران از ظرفیتهای اقلیمی ممتازی برخوردار است. کشوری که در بسیاری از مناطق خود بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال دارد، بهوضوح میتواند از انرژی خورشیدی بهعنوان یک مزیت راهبردی بهره ببرد. این ظرفیت، اگر با برنامهریزی درست همراه شود، میتواند به یک مزیت رقابتی برای کشور تبدیل شود.
رقابت انرژی در منطقه
این کارشناس انرژی در ادامه با مقایسه وضعیت ایران و رقبای منطقهای گفت: کشورهای رقیب در منطقه، بهویژه امارات متحده عربی و عربستان سعودی، طی سالهای اخیر سرمایهگذاریهای بسیار گستردهای در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر، هم در بخش تولید و هم در بخش ذخیرهسازی انرژی خورشیدی، انجام دادهاند. عربستان سعودی در این میان بهصورت ویژه پیشتاز است و قراردادهایی با ظرفیت حدود ۲۰۰ هزار مگاوات در حوزه خورشیدی تعریف کرده که در مقایسه با کل ظرفیت نصبشده برق ایران، یعنی حدود ۹۴ هزار مگاوات، عددی بسیار معنادار و هشداردهنده است.
مهرجو هشدار داد: با بهرهبرداری از این طرحها، عربستان در سالهای آینده میتواند به قطب تولید انرژی خورشیدی منطقه تبدیل شود و حتی کشورهای دیگر را به خود وابسته کند. در آینده، هر کشوری که توان تولید برق بیشتری داشته باشد، طبیعتاً نفوذ اقتصادی و سیاسی بیشتری نیز در منطقه خواهد داشت؛ برای مثال، کشورهایی مانند عراق که با اقلیم گرم و خشک مواجهاند، ممکن است در سالهای پیشرو وابستگی بیشتری به عربستان پیدا کنند و این وابستگی فقط اقتصادی نخواهد بود، بلکه میتواند آثار ژئواکونومیک و حتی ژئوپلیتیکی مهمی نیز بههمراه داشته باشد.
وی با بیان اینکه این روند میتواند برای ایران مخاطرهآمیز باشد، افزود: اگر کشوری مانند عراق که در همسایگی ایران قرار دارد و از منظر سیاسی و مذهبی نیز برای تهران اهمیت دارد، از مسیر انرژی به رقبای منطقهای وابسته شود، بدون تردید از میزان نفوذ ایران نیز کاسته خواهد شد.
از این منظر، توسعه تجدیدپذیرها صرفاً یک ضرورت فنی یا زیستمحیطی نیست، بلکه یک الزام راهبردی برای حفظ جایگاه منطقهای ایران به شمار میرود.
از جبران ناترازی تا فرصت صادرات برق پاک
این کارشناس انرژی با اشاره به ناترازی برق در کشور گفت: برآوردها نشان میدهد ناترازی برق ایران در پیک مصرف بین ۱۵ تا ۲۰ هزار مگاوات است. جبران چنین شکافی در شرایطی که کشور همچنان با تحریم، محدودیت منابع مالی و نااطمینانیهای منطقهای روبهرو است، کار سادهای نیست؛ اما در عین حال، ناممکن هم نیست، به شرط آنکه بتوان سرمایههای داخلی را بهدرستی به این حوزه هدایت کرد.
مهرجو، همچنین توسعه تجدیدپذیرها را دارای ابعاد اقتصادی و صادراتی دانست و تصریح کرد: انرژی برق، بهویژه برق تولیدشده از منابع پاک، میتواند برای ایران مزیت صادراتی ایجاد کند. هماکنون ایران به کشورهایی مانند عراق و پاکستان برق صادر میکند و در صورت توسعه زیرساختها و اتصال بیشتر شبکه برق کشور به همسایگان، بهویژه در حوزه قفقاز، امکان گسترش بازار صادرات برق نیز فراهم خواهد شد. حتی کشورهایی مانند افغانستان نیز میتوانند در آینده از مقاصد بالقوه صادرات برق ایران باشند. این حوزه، علاوه بر ایجاد امنیت انرژی، میتواند ارزآوری قابلتوجهی نیز برای کشور به همراه داشته باشد.
وی در پایان، لازمه تحقق این اهداف را اصلاح سیاستگذاریها دانست و گفت: اگر قرار است بخش خصوصی در توسعه انرژیهای تجدیدپذیر نقشآفرین باشد، دولت باید با تسهیلگری، اعطای مشوقهای صادراتی، حمایت از سرمایهگذاری و مهمتر از همه، پرهیز از قیمتگذاری دستوری، زمینه حضور مؤثر سرمایهگذاران را فراهم کند. قیمتگذاری دستوری یکی از موانع اصلی توسعه تجدیدپذیرهاست، زیرا در شرایطی که سوخت نیروگاههای حرارتی با هزینه بسیار پایین تأمین میشود، رقابت برای نیروگاههای خصوصی تجدیدپذیر دشوار خواهد بود. تجربههای ناموفق گذشته نیز نشان دادهاند که تداوم چنین سیاستهایی میتواند حتی به ورشکستگی سرمایهگذاران خارجی و داخلی در این حوزه منجر شود.
نظر شما