به گزارش ایراسین، در شرایطی که اقتصاد جهانی همچنان وابستگی بالایی به نفت، گاز و برق دارد، نقشآفرینی در زنجیره تأمین و مبادلات انرژی به یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت ملی کشورها تبدیل شده است؛ کشوری که بتواند به «هاب انرژی» منطقهای یا بینالمللی بدل شود، نهتنها از محل ترانزیت، تجارت و خدمات مالی مرتبط با انرژی درآمد قابل توجهی کسب میکند، بلکه به دلیل وابستگی سایر کشورها به مسیرهای انتقال و سازوکارهای مبادلاتی آن، از وزن ژئوپولیتیکی و قدرت چانهزنی بیشتری نیز برخوردار میشود.
هاب انرژی صرفاً یک عنوان اداری یا سیاسی نیست، بلکه به معنای شکلگیری یک مرکز معتبر و قابل اعتماد برای خریدوفروش، تنظیم قراردادهای بلندمدت و مدیریت ریسکهای بازار انرژی است، تحقق این جایگاه مستلزم زیرساختهای انتقال پیشرفته، ظرفیت صادراتی پایدار، ثبات اقتصادی و روابط بینالمللی متوازن است؛ چراکه اعتماد بازیگران بازار، مهمترین سرمایه یک هاب انرژی محسوب میشود.
هاب انرژی؛ مرکز مبادلات آینده
هاشم اورعی، رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی ایران و استاد دانشگاه صنعتی شریف، در گفتوگو با خبرنگار ایراسین با اشاره به اهمیت موضوع هاب انرژی در شرایط کنونی جهان اظهار کرد: تا زمانی که اقتصاد جهانی وابستگی بالایی به نفت، گاز و برق دارد، کشوری که بتواند در مبادلات انرژی نقش محوری ایفا کند، از نظر اقتصادی و ژئوپولیتیکی جایگاه بسیار مهمی خواهد یافت.
به گفته وی، چنین کشوری هم از محل تجارت انرژی درآمد قابل توجهی کسب میکند و هم به دلیل وابستگی دیگر کشورها به مسیرهای تأمین انرژی، وزن سیاسی و بینالمللی آن افزایش مییابد.
رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی ایران بیان کرد: هاب انرژی در واقع یک مرکز تجارت و تنظیم مبادلات آینده انرژی است؛ جایی که عرضهکنندگان نفت، گاز و برق برنامه تحویل خود را برای ماهها یا حتی سالهای آینده اعلام میکنند و خریداران نیز بر اساس نیازشان قرارداد میبندند.
اورعی تأکید کرد: در این بازارها، قیمتها علاوه بر عرضه و تقاضا، به پیشبینی شرایط آینده مانند زمستانهای سرد، بحرانهای سیاسی یا جنگها نیز وابسته است و هرچه پیشبینیها دقیقتر باشد، معاملات موفقتر خواهد بود.
وی افزود: هاب شدن یک کشور در انرژی، یک تصمیم اداری یا اعلام رسمی نیست، بلکه فرایندی تدریجی است که باید در آن اعتماد فروشندگان و خریداران بهمرور شکل بگیرد تا بازار رسمیت پیدا کند.
رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی ایران با رد این تصور که داشتن ذخایر عظیم انرژی شرط اصلی هاب شدن است، اظهار کرد: منابع زیرزمینی میتواند یک مزیت باشد، اما شرط کافی نیست؛کشورها میتوانند بدون اینکه بزرگترین تولیدکننده باشند، در تجارت انرژی نقش واسطهای ایفا کنند، در عین حال اگر کشوری خود نیز عرضهکننده باشد، قدرت مانور بیشتری در بازار خواهد داشت.
ظرفیت صادراتی؛ عامل تعیینکننده در بازار انرژی
اورعی یکی از مهمترین پیشنیازها را زیرساختهای انتقال دانست و گفت: خطوط لوله با ظرفیت بالا، پایانههای صادراتی نفت، اتصال شبکه برق و امکان جابهجایی مطمئن انرژی از شروط اساسی است؛ زیرا بدون این اتصالات، حتی منابع عظیم نیز ارزش تجاری کافی پیدا نمیکنند.
وی ادامه داد: موقعیت جغرافیایی و روابط سیاسی با همسایگان نیز اهمیت زیادی دارد؛ کشوری که با عرضهکنندگان یا مصرفکنندگان انرژی تنش داشته باشد یا دسترسی منطقهای دشوار داشته باشد، نمیتواند اعتماد لازم برای ایفای نقش واسطهای را ایجاد کند.
رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی ایران ظرفیت صادراتی را عامل مهم دیگری دانست و اظهار کرد: کشوری که انرژی مازاد نداشته باشد، نمیتواند نقش جدی در بازار داشته باشد، زیرا در زمان کمبود داخلی، طبیعی است که صادرات متوقف شود.
اورعی مهمترین شرط را جایگاه بینالمللی کشورها عنوان کرد و گفت: هاب انرژی شدن بیش از هر چیز به اعتماد وابسته است؛ کشورها زمانی تأمین انرژی خود را به یک مسیر یا مرکز گره میزنند که مطمئن باشند در زمان بحران، انتقال انرژی قطع نمیشود، بنابراین اقتصاد پایدار، روابط خارجی متوازن، اتصال به نظام مالی جهانی، پوشش بیمهای معتبر، استانداردهای شفاف، سطح پایین فساد و نقشآفرینی واقعی شرکتها، از شروط اساسی این اعتماد است.
وی سپس با بررسی وضعیت ایران اظهار کرد: هرچند ایران از نظر ذخایر انرژی در موقعیت مطلوبی قرار دارد، اما در زیرساخت انتقال و ظرفیت صادراتی با محدودیتهای جدی روبهروست، ظرفیت صادرات برق ایران محدود است و در حوزه گاز نیز میزان صادرات نسبت به مصرف داخلی بسیار پایین است.
رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی ایران افزود: بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی اوپک، متوسط تولید نفت ایران در ژانویه ۲۰۲۶ حدود ۳ میلیون و ۱۲۹ هزار بشکه در روز بوده که نسبت به ماه قبل کاهش داشته است، در حالی که متوسط صادرات در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۶ تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز برآورد میشد.
روابط بینالمللی شرط لازم برای هاب شدن
به گفته اورعی ، این ارقام نشان میدهد ظرفیت صادراتی ایران محدود است و در صورت افزایش مصرف داخلی، این ظرفیت حتی کاهش مییابد.
وی با مقایسه سهم ایران در بازار جهانی نفت گفت: در حالی که تجارت جهانی نفت روزانه حدود ۱۰۵ میلیون بشکه است، سهم ایران کمتر از دو درصد محسوب میشود و بنابراین ایران در حال حاضر نمیتواند نقش تعیینکننده در بازار جهانی ایفا کند.
رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی ایران، همچنین با اشاره به چالشهای سیاست خارجی و اقتصادی کشور اظهار کرد: محدودیت در ارتباطات مالی جهانی، سطح پایین اعتماد در تعاملات اقتصادی و نبود ثبات در سیاستهای انرژی، از موانع مهم ایفای نقش هاب برای ایران است، کشورهایی که میخواهند مرکز مبادلات انرژی باشند باید روابط گسترده و متوازن با جهان داشته باشند و اقتصادشان از ثبات کافی برخوردار باشد.
اورعی در پایان اظهار کرد: در منطقه کشورهایی وجود دارند که به دلیل موقعیت جغرافیایی مناسب، اقتصاد بزرگتر، روابط بینالمللی گستردهتر و توسعه زیرساختهای انتقال انرژی، شانس بیشتری برای ایفای نقش هاب دارند، در نتیجه تحقق این هدف برای ایران نیازمند اصلاحات اساسی در حوزه سیاست خارجی، اقتصاد، زیرساخت و حکمرانی انرژی است و بدون این تغییرات، تبدیل شدن به هاب انرژی در کوتاهمدت دستیافتنی نخواهد بود.
نظر شما