پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ در اقتصاد صنعتی مدرن، مزیت رقابتی دیگر صرفاً در تناژ مذاب ریخته‌شده در کوره‌ها خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در سرعت تبدیل داده دیجیتال به قطعه پیچیده و تسلط بر «مواد پیشرفته» نهفته است. بازار جهانی ساخت افزایشی که در سال ۲۰۲۵ با رشد ۱۰.۹ درصدی به ارزش ۲۴.۲ میلیارد دلار رسیده، منطق صدساله تولید کاهشی، قالب‌محور و انبارمحور را دگرگون کرده است. نخستین گردهمایی ملی زنجیره ساخت افزایشی (AMnexus 2026) به همت دانشگاه تهران و با نقش‌آفرینی محوری گروه فولاد مبارکه، نشان داد این هلدینگ صنعتی این فناوری را نه یک فعالیت پژوهشی و ویترینی، بلکه موتور محرک کسب‌وکارهای آینده و اهرم تغییر زمین بازی در افق ۱۴۱۴ می‌داند.

گذار از خریدار فناوری به معمار «فولاد آینده»

سعید زرندی، مدیرعامل گروه فولاد مبارکه، در تبیین نقشه راه افق ۱۴۱۴، استراتژی این گروه را بر قاعده کلاسیک تمایز بنا نهاده است: حرکت به سمت محصولات و فناوری‌های پیشرفته‌ای که رقبای متعارف توان ورود به آن‌ها را ندارند. از منظر زرندی، تاب‌آوری مجموعه در دوره دشوار بازسازی اخیر ثابت کرد که دانش فنی انباشته در فولاد مبارکه یک دارایی استراتژیک است و این گروه اکنون در حال تغییر جایگاه خود از خریدار فناوری به عرضه‌کننده دانش و فناوری و خلق جریان‌های درآمدی جدید است.

معماری مالی این چرخش استراتژیک بر مدل تخصیص سرمایه ۱۰-۲۰-۷۰ استوار شده است؛ مدلی که در آن ۷۰ درصد منابع به کسب‌وکار اصلی، ۲۰ درصد به صنایع مکمل و ۱۰ درصد به حوزه‌های نوظهور و لبه فناوری اختصاص می‌یابد. در این چارچوب، هم‌راستا با غول‌های فولادی جهان، سه پیشران اصلی هدایتگر سرمایه‌گذاری‌های گروه هستند:

• اقتصاد چرخشی و فولاد سبز: اجرای پروژه‌های انرژی خورشیدی، بازیابی منابع، جذب کربن (CCS) و مطالعه احیای مستقیم هیدروژنی برای حفظ بازارهای صادراتی در برابر مقررات سخت‌گیرانه کربنی.

• تحول دیجیتال: پیشبرد هفت پروژه کلان دیجیتال برای هوشمندسازی زنجیره تولید.

• توسعه مواد پیشرفته: تکمیل پروژه فولادهای الکتریکی، گریدهای پیشرفته خودرویی، طرح جدید ورق رنگی و ورود هدفمند به زنجیره ساخت افزایشی.

تبلور نهادی این استراتژی، طراحی مجتمع نوآوری و فناوری «فولاد آینده» در جوار فولاد مبارکه است؛ ساختاری متشکل از پایلوت‌پلنت‌ها، دانشگاه‌ها و شرکت‌های فناور که شکاف میان آزمایشگاه و مقیاس صنعتی را پر می‌کند.

ضرورت حیاتی ساخت افزایشی برای صنعت کشور و گروه فولاد مبارکه

چرا ساخت افزایشی برای اقتصاد صنعتی ایران ضرورتی امنیتی و اقتصادی است؟ در صنایع پیوسته‌ای نظیر فولاد، خودروسازی و پالایشگاه، توقف خط تولید به دلیل کمبود یک قطعه خاص و وارداتی، خسارت‌های سنگین به بار می‌آورد. در شرایط تحریم، تأمین پودرهای فلزی و قطعات پیچیده از خارج تا ۶ ماه زمان می‌برد و هزینه ارزی گزافی تحمیل می‌کند.

ساخت افزایشی با حذف قالب‌سازی، تولید مستقیم از فایل دیجیتال و بومی‌سازی قطعات با هندسه پیچیده، ریسک زنجیره تأمین را به حداقل می‌رساند. به گفته مدیرعامل گروه فولاد مبارکه، تجارب صنعتی نشان می‌دهد به‌کارگیری این فناوری زمان تعمیر و بازسازی تجهیزات (MRO) را تا ۹۰ درصد کاهش داده و تیراژ تولید قطعات خاص را چندین برابر روش‌های سنتی کرده است.

جدول فوق نشان می‌دهد که چگونه تغییر پارادایم از ساخت کاهشی (ریخته‌گری و ماشین‌کاری) به ساخت افزایشی، به طور هم‌زمان دو مزیت «رهبری هزینه در تعمیرات» و «انعطاف‌پذیری عملیاتی» را برای گروه فولاد مبارکه و صنایع بزرگ کشور خلق می‌کند.

یکپارچگی عمودی در گروه فولاد مبارکه

نقطه تمایز گروه فولاد مبارکه در رویداد AMnexus 2026، رویکرد اکوسیستمی و پوشش کامل زنجیره ارزش ساخت افزایشی از «ماده اولیه» تا «سرمایه‌گذاری خطرپذیر» و «بازار مصرف صنعتی» است. همان‌طور که حسین افشین، معاون علمی رئیس‌جمهور تأکید کرد، گروه فولاد مبارکه و صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیر آن صرفاً خریدار قطعه نیستند، بلکه به سرمایه‌گذار، آزمون‌گر صنعتی و توسعه‌دهنده بازار فناوری تبدیل شده‌اند:

1. مشتمل فولاد مبارکه (تعمیرگاه مرکزی و واحد بومی‌سازی): با ارائه نیازهای واقعی خط تولید در قالب رویداد معکوس (Reverse Pitch)، بازار تضمین‌شده و محیط آزمون صنعتی را برای شرکت‌های دانش‌بنیان فراهم می‌کند.

2. شرکت فولاد و نورد سبا (پیشران متالورژی و مواد اولیه): سبا که از سال ۱۴۰۰ سبد محصولات خود را از ۵ به ۱۰۳ گرید تخصصی (از API X70 و ورق‌های دوفازی خودرویی تا فولاد زنگ‌نزن 409L) ارتقا داده، اکنون حلقه مفقوده کشور یعنی تولید بومی مواد اولیه ساخت افزایشی را هدف گرفته است. فرآیند تولید پودر فلزی نیازمند سه مرحله «ذوب»، «متالورژی ثانویه» و «اتمیزاسیون» است. سبا دو زیرساخت نخست را در اختیار دارد و با افزودن فناوری اتمایزینگ (VIGA و EIGA)، وارد تولید پودرهای فولاد زنگ‌نزن، پودرهای سوپرآلیاژی و شمش‌های هموژن برای بازار داخلی و صادراتی می‌شود.

3. صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیر فولاد مبارکه (MSTID): از آنجا که شرکت‌های تولیدی باید بر تناژ و پایداری خط متمرکز بمانند، صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیر فولاد مبارکه ریسک بالای تحقیق و توسعه و اکتساب فناوری را جذب می‌کند. سرمایه‌گذاری در دو شرکت تولیدکننده سیم و مفتول‌های سوپرآلیاژی (ماده اولیه فرآیند WAAM)، استقرار نظام مدیریت فناوری در سبا و پیوند دادن سازندگان تجهیزات چاپ سه‌بعدی به خطوط تولید گروه، توسط این بازوی مالی-فناورانه راهبری می‌شود.

هم‌افزایی میان نگاه استراتژیک در رأس هلدینگ، زیرساخت متالورژیکی فولاد و نورد سبا و چابکی سرمایه‌گذاری MSTID، گروه فولاد مبارکه را در موقعیتی قرار داده است که نه‌تنها گلوگاه تأمین قطعات حیاتی خود را برای همیشه برطرف کند، بلکه به قطب تولید مواد پیشرفته و پودرهای فلزی ساخت افزایشی در منطقه تبدیل شود؛ حرکتی که مرزهای رقابت را از تناژ فولاد خام به اقتصاد دانش‌بنیانِ فولادهای فردا منتقل می‌کند.