پایگاه تحلیلی‌خبری ایراسین؛ صنعت فتوولتائیک در سال‌های اخیر به یکی از پایه‌های اصلی گذار جهانی انرژی تبدیل شده است. رشد سریع تقاضا برای برق پاک، توسعه شتابان نیروگاه‌های خورشیدی و نقش پررنگ این فناوری در کاهش انتشار کربن، باعث شده فتوولتائیک دیگر صرفاً یک گزینه فناورانه نباشد، بلکه به یک مؤلفه راهبردی در امنیت انرژی، سیاست صنعتی و رقابت‌پذیری کشورها بدل شود. اهمیت این بخش زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم خورشیدی فتوولتائیک اکنون موتور اصلی رشد تجدیدپذیرها در جهان است و بسیاری از کشورها برای پاسخ به رشد مصرف برق، کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و تقویت زنجیره‌های تأمین داخلی، بر توسعه آن تکیه کرده‌اند.

در چنین شرایطی، هرگونه بی‌ثباتی در بازار فتوولتائیک، فقط یک مسئله صنعتی نیست، بلکه می‌تواند بر سرمایه‌گذاری، تجارت، قیمت‌گذاری تجهیزات و حتی سرعت گذار انرژی اثر مستقیم بگذارد. به همین دلیل، اقدام تازه چین برای تدوین یک استاندارد واحد در حسابداری بهای تمام‌شده صنعت فتوولتائیک، از منظر حکمرانی بازار و مدیریت رقابت، یک تحول مهم ارزیابی می‌شود.

انجمن صنعت فتوولتائیک چین (CPIA) اعلام کرده است که استانداردی با عنوان «اصول کلی مدل حسابداری بهای تمام‌شده صنعت فتوولتائیک» را منتشر کرده که هدف آن، ایجاد یک چارچوب یکپارچه برای محاسبه هزینه در سراسر زنجیره تولید فتوولتائیک سیلیکون کریستالی است. این استاندارد چهار حلقه اصلی زنجیره ارزش شامل پلی‌سیلیکون، ویفر، سلول و ماژول را پوشش می‌دهد و می‌کوشد دامنه‌های محاسبه، ضرایب و روش‌های حسابداری را استانداردسازی کند.

این اقدام با هدایت اداره کل تنظیم‌گری بازار چین و وزارت صنعت و فناوری اطلاعات این کشور انجام شده و هدف اصلی آن، رفع ناهماهنگی‌های موجود در شیوه‌های حسابداری و ایجاد یک مبنای مشترک برای مقایسه و بنچ‌مارک‌گذاری هزینه‌های تولید عنوان شده است. طبق اعلام CPIA، در دو سال گذشته، هر چهار بخش اصلی زنجیره تأمین فتوولتائیک چین تحت فشار شدید سودآوری قرار داشته‌اند و همین مسئله ضرورت تدوین یک مدل قابل مقایسه، یکپارچه و قابل راستی‌آزمایی را دوچندان کرده است.

تفکیک سه‌گانه هزینه

یکی از مسائل کلیدی که این استاندارد به آن پاسخ می‌دهد، تفاوت در رویه‌های حسابداری میان شرکت‌های یکپارچه عمودی و تولیدکنندگان تخصصی است. افزون بر این، تفاوت در روش‌های استهلاک و تخصیص هزینه‌ها باعث شده مقایسه واقعی هزینه تولید در میان شرکت‌ها دشوار شود. استاندارد جدید با تکیه بر استانداردهای حسابداری بنگاه‌های اقتصادی چین، تلاش می‌کند یک زبان مشترک برای تحلیل هزینه در صنعت ایجاد کند؛ زبانی که هم برای پژوهش‌های صنعتی و هم برای تحلیل‌های عملیاتی شرکت‌ها و سیاست‌گذاری کلان قابل استفاده باشد.

در چارچوب جدید، هزینه‌ها در سه سطح تعریف شده‌اند: هزینه نقدی، هزینه تولید و هزینه کامل. هزینه نقدی شامل بار عملیاتی مستقیم نظیر مواد اولیه، برق، سایر یوتیلیتی‌ها، نیروی کار و دیگر هزینه‌های نقدی تولید است. هزینه تولید، هزینه نقدی به‌علاوه استهلاک را در بر می‌گیرد و هزینه کامل نیز با افزودن هزینه‌های اداری، فروش و مالی به هزینه تولید محاسبه می‌شود. این تفکیک می‌تواند مبنای دقیق‌تری برای سنجش سودآوری؛ همچنین شناسایی رفتارهای غیرمتعارف قیمتی فراهم کند.

از مهم‌ترین مفاد این استاندارد، الزام به ثبت انتقال داخلی محصولات بین مراحل مختلف تولید بر اساس هزینه کامل تولید مرحله قبلی است. CPIA معتقد است برخی شرکت‌های یکپارچه، محصولات را در زنجیره داخلی خود با قیمت‌هایی کمتر از هزینه واقعی منتقل می‌کنند و از این طریق، هزینه تولید در بخش‌های پایین‌دستی را کمتر از واقع نشان می‌دهند. با اجرای قاعده جدید، قابلیت مقایسه هزینه‌ها در کل زنجیره ارزش افزایش می‌یابد و امکان بررسی دقیق‌تر فروش زیر قیمت تمام‌شده نیز فراهم می‌شود.

استاندارد جدید، همچنین تفاوت مسیرهای فناورانه را در نظر گرفته و برای فناوری‌هایی مانند فرآیند زیمنس، پلی‌سیلیکون گرانولی FBR، سلول‌های TOPCon، HJT و BC راهنماهای اختصاصی ارائه کرده است. این موضوع از آن جهت مهم است که مصرف مواد، نرخ استهلاک تجهیزات و بازده تولید در این فناوری‌ها یکسان نیست و بدون تفکیک فنی، هرگونه مقایسه هزینه‌ای می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

در مجموع، اقدام جدید چین را می‌توان تلاشی برای مهار رقابت قیمتی فرسایشی، افزایش شفافیت هزینه، تقویت نظارت دولت بر بازار و بازگرداندن سودآوری پایدار به صنعت فتوولتائیک دانست. این تحول همچنین می‌تواند بر تجارت جهانی تجهیزات خورشیدی، ارزیابی مناقصات، جهت‌گیری سرمایه‌گذاری و حتی منازعات تجاری آینده در بازار جهانی انرژی پاک اثرگذار باشد؛ بازاری که امروز، بیش از هر زمان دیگر، به شفافیت، مقیاس‌پذیری و حکمرانی دقیق نیاز دارد.