پایگاه تحلیلی‌خبری ایراسین؛ تحلیل تهیه‌شده توسط شرکت مشاوره AFRY به سفارش گروه محیط‌زیستی Beyond Fossil Fuels نشان می‌دهد که یکی از مهم‌ترین موانع گذار انرژی در اروپا، نه کمبود پروژه‌های انرژی پاک، بلکه کندی اتصال پروژه‌ها به شبکه برق است؛ مطابق نتایج این بررسی، در حال حاضر ۳۷۵ گیگاوات پروژه انرژی تجدیدپذیر و ۴۵۵ گیگاوات پروژه ذخیره‌سازی انرژی در صف اتصال به شبکه در بلغارستان، جمهوری چک، آلمان، یونان، ایتالیا، لهستان، اسپانیا و بریتانیا قرار دارند، این حجم از پروژه‌های معطل‌مانده، علاوه بر پیامدهای فنی و عملیاتی، از نظر اقتصادی نیز قابل توجه است و به معنای قفل‌شدن بخش بزرگی از ظرفیت آماده توسعه در پشت گلوگاه شبکه است.

بر اساس همین گزارش، میزان ظرفیت تجدیدپذیر گرفتار در صف‌ها به اندازه‌ای است که تقریباً معادل ۹۸ درصد ناوگان فعلی نیروگاه‌های زغال‌سنگ و گاز اروپا برآورد می‌شود؛ این مقایسه نشان می‌دهد که اروپا از منظر پروژه و سرمایه‌گذاری، در آستانه جایگزینی بخش بزرگی از تولید برق فسیلی با منابع پاک قرار دارد؛ اما تحقق این جایگزینی به‌شدت به توان شبکه برای جذب و عبور دادن این ظرفیت وابسته شده است.

شبکه‌های توزیع؛ حلقه‌ای که از سرعت گذار عقب مانده است

نتایج تحلیل AFRY نشان می‌دهد اپراتورهای شبکه توزیع نتوانسته‌اند با سرعت رشد پروژه‌های جدید تجدیدپذیر و ذخیره‌سازی هماهنگ شوند. در عمل، روندهای کند اداری و فنی، محدودیت ظرفیت شبکه‌های محلی و نبود آمادگی کافی برای مدیریت حجم بالای درخواست‌های اتصال، باعث شده پروژه‌ها مدت طولانی در صف بمانند و بهره‌برداری از آن‌ها به تعویق بیفتد. پژوهشگران برای کاهش این گلوگاه‌ها، سه مسیر اقدام را کلیدی معرفی کرده‌اند؛ دیجیتالی‌سازی شبکه برای مدیریت دقیق‌تر ظرفیت و اتصال، برنامه‌ریزی قوی‌تر برای توسعه شبکه متناسب با رشد تقاضا و تولید پراکنده، و اصلاحات نظارتی برای ساده‌سازی و تسریع فرایندهای اتصال.

ذخیره‌سازی باتری؛ ضروری برای تعادل شبکه، اما گرفتار همان صف‌ها

این تاخیرها فقط پروژه‌های تولید تجدیدپذیر را متوقف نکرده، بلکه توسعه سیستم‌های ذخیره‌سازی باتری را نیز کند کرده است؛ در حالی‌که باتری‌ها با افزایش سهم باد و خورشید، به‌طور فزاینده‌ای برای متعادل‌سازی شبکه ضروری تلقی می‌شوند. گزارش AFRY ذخیره‌سازی باتری را ابزاری حیاتی برای کاهش فشار بر شبکه معرفی می‌کند، زیرا می‌تواند **انرژی مازاد تجدیدپذیر** را ذخیره کند؛ انرژی‌ای که در نبود ظرفیت شبکه یا انعطاف‌پذیری کافی، ممکن است به هدر برود.

در عین حال، گزارش یادآوری می‌کند که با وجود رشد سریع این بخش، همچنان بخش بزرگی از ظرفیت باتری در صف اتصال مانده است. طبق داده‌های ارائه‌شده، ناوگان باتری اتحادیه اروپا از سال ۲۰۲۱ ده برابر رشد کرده و به بیش از ۷۷ گیگاوات‌ساعت رسیده، اما این رشد نتوانسته مشکل صف‌ها را برطرف کند. از نگاه Beyond Fossil Fuels، در آلمان، بریتانیا و لهستان حجم پروژه‌های ذخیره‌سازی باتری در انتظار اتصال، بیش از دو برابر اهداف ذخیره‌سازی باتری این کشورها برای سال ۲۰۳۰ است؛ موضوعی که نشان می‌دهد شکاف جدی میان هدف‌گذاری‌های سیاستی و ظرفیت اجرایی شبکه وجود دارد.

شبکه؛ تعیین‌کننده ارزش واقعی ظرفیت‌های جدید

در همین چارچوب، کیارا ناتالیکیو (مشاور ارشد AFRY) شبکه‌های انتقال و توزیعرا عامل حیاتی گذار انرژی اروپا توصیف می‌کند و بر این نکته تاکید دارد که ارزش ظرفیت جدید تجدیدپذیر، بیش از پیش به توانایی سیستم برای اتصال، انتقال و متعادل‌سازی آن وابسته شده است. به بیان او، شبکه‌ها چه در انتقال و چه در توزیع در نهایت تعیین می‌کنند که آیا منابع جدید می‌توانند به «ظرفیت قابل استفاده» در یک سیستم برق تبدیل شوند یا خیر؛ سیستمی که روزبه‌روز برقی‌تر، توزیع‌شده‌تر و متغیرتر می‌شود.

اروپا از نظر توسعه پروژه‌های تجدیدپذیر و ذخیره‌سازی با شتاب حرکت می‌کند، اما شبکه‌های توزیع و فرایندهای اتصال همگام با این سرعت رشد نکرده‌اند. بنابراین، گلوگاه اصلی گذار انرژی اکنون در سطح شبکه به‌ویژه شبکه‌های توزیع قرار دارد. برطرف‌کردن این مانع، مستلزم ترکیبی از نوسازی و دیجیتالی‌سازی شبکه، برنامه‌ریزی دقیق‌تر، و اصلاحات مقرراتی است تا ظرفیت‌های موجود از حالت «پروژه روی کاغذ» به «برق قابل استفاده در سیستم» تبدیل شوند.