به گزارش ایراسین، مجید گودرزی، تحلیلگر اقتصادی، در گفتوگو با خبرنگار ایراسین با تشریح روند تحولات پولی و مالی جهان، به بازخوانی تاریخی جایگاه دلار و تغییرات اخیر در رفتار کشورها نسبت به ذخایر ارزی و داراییهای راهبردی پرداخت. او معتقد است ساختار ذخایر جهانی در آستانه یک دگرگونی آرام اما بنیادین قرار گرفته است.
گودرزی با توضیح پیشینه نظریه پولی مدرن گفت تا پیش از سال ۱۹۴۵، کشورها بهصورت مستقل اقدام به چاپ پول میکردند و نظام منسجم و یکپارچهای برای سنجش ارزش، ذخیرهسازی و تعیین ارز مرجع وجود نداشت.
به گفته او، همین پراکندگی زمینهساز شکلگیری کنفرانس برتونوودز شد؛ نشست تاریخیای که در سال ۱۹۴۵ با حضور ۴۴ کشور برگزار شد و در آن مقرر گردید یک ارز بهعنوان «ارز مرجع» انتخاب شود تا سازوکار ذخیرهسازی، مبادله و تسویه در نظام مالی جهانی سامان یابد. آمریکا در این ساختار، نقش کشور مرجع را بر عهده گرفت و نرخ تبدیل ۳۵ دلار به ازای هر اونس طلا بهعنوان معیار پایه تعیین شد.
او با اشاره به تحولات دهههای بعد افزود: «در سال ۱۹۷۲ ایالات متحده پشتوانه طلای دلار را کنار گذاشت؛ تصمیمی که عملاً به چاپ بیرویه پول منجر شد و مفهوم پول بدون پشتوانه را در مقیاس جهانی گسترش داد.»
به باور این تحلیلگر، پیامد این تغییر، وابستگی عمیق نظام مالی جهان به دلاری بود که پشتوانه فیزیکی مشخصی نداشت، اما بهواسطه جایگاه آمریکا در تجارت جهانی و ساختارهای مالی بینالمللی همچنان نقش ارز مرجع را ایفا میکرد.
او ادامه داد: «در دهههای بعد، شکلگیری سازوکارهایی مانند پترودلار یعنی الزام مبادلات نفتی به دلار موجب شد ارزش این ارز به شیوهای غیرمستقیم تثبیت شود و کشورهای متعدد برای حفظ ثبات اقتصادی خود ناگزیر به نگهداری ذخایر دلاری باشند.»
تلاش برای کاهش وابستگی به دلار
گودرزی در بخش دیگری از سخنانش به تلاش کشورها برای کاهش وابستگی به دلار اشاره کرد و گفت: «ایجاد یورو یکی از واکنشها به این ساختار بود. همچنین در سالهای اخیر گروههایی مانند بریکس نیز بحث ایجاد ارز مشترک را مطرح کردهاند، هرچند فشارهای سیاسی و تجاری، از جمله تهدید تعرفهای در دوره ریاستجمهوری ترامپ، بر روند این تلاشها تأثیر گذاشته است.»
او یکی از نقاط عطف این روند را بحران مالی ۲۰۰۸ برشمرد؛ دورهای که بسیاری از کشورها از جمله چین و برخی کشورهای عربی برای جلوگیری از سقوط دلار، اقدام به خرید گسترده اوراق قرضه آمریکا کردند. به گفته گودرزی، چین در آن دوره بیش از هزار میلیارد دلار از این اوراق خریداری کرد؛ اما پس از تشدید تنشهای تجاری در سال ۲۰۱۸، بخش عمده این داراییها را بهناچار فروخت و همین موضوع فشار قابلتوجهی به بازار مالی آمریکا وارد کرد.
این تحلیلگر اقتصادی همچنین به تغییر رویکرد اخیر بسیاری از کشورها اشاره کرد؛ تغییری که به گفته او «نشانههای روشنی از یک پارادایم نوین در ساختار ذخایر بینالمللی» دارد. او توضیح داد: «نمودارهای ذخایر جهانی نشان میدهد که پس از دههها، تقاضا برای طلا از تقاضا برای اوراق قرضه دولتی آمریکا پیشی گرفته است. این رفتار یک واکنش کوتاهمدت نیست؛ بلکه یک استراتژی بلندمدت برای تنوعبخشی به داراییها و کاهش ریسک سیستماتیک ناشی از تمرکز بر یک ارز واحد است.»
به گفته گودرزی، بازگرداندن ذخایر طلا توسط کشورهایی مانند آلمان و فرانسه از آمریکا، همچنین فروش بخشی از اوراق قرضه آمریکا توسط ژاپن، نمونههایی از این تغییر الگوست. او تأکید کرد که این اقدامات نشان میدهد کشورها بهدنبال افزایش تابآوری مالی خود هستند.
این تحلیلگر اقتصادی در جمعبندی سخنانش اظهار کرد: «چالش اصلی امروز، خودِ جایگاه دلار در نظام اقتصادی جهان است. اگر کشورها بخواهند در برابر بیثباتیهای ناشی از تصمیمات یکجانبه در عرصه بینالمللی واکنش نشان دهند، یکی از مؤثرترین مسیرها میتواند کاهش تدریجی وابستگی به دلار در مبادلات و ذخایر باشد. این مسیر آسان نیست، اما بسیاری از کشورها اکنون در آستانه تصمیمگیریهای سخت قرار دارند؛ تصمیمهایی که آینده نظام پولی جهان را شکل خواهد داد.»
نظر شما