پایگاه تحلیلی خبری ایراسین، مواد پلیمری و محصولات پتروشیمی از مهمترین نهادههای تولید در اقتصاد صنعتی امروز به شمار میآیند؛ موادی که حضور آنها از صنایع بستهبندی و غذایی گرفته تا خودروسازی، لوازم خانگی، ساختمان و تجهیزات پزشکی بهوضوح قابل مشاهده است؛ ویژگیهایی مانند سبکی، استحکام، مقاومت در برابر مواد شیمیایی و امکان شکلپذیری بالا باعث شده است که پلیمرها به یکی از پرکاربردترین مواد اولیه در زنجیره تولید صنعتی تبدیل شوند، به همین دلیل پایداری تولید و عرضه محصولات پتروشیمی نهتنها برای خود این صنعت، بلکه برای هزاران واحد تولیدی پاییندستی که به این مواد وابسته هستند، اهمیت حیاتی دارد.
در ایران نیز صنعت پتروشیمی نقشی کلیدی در تأمین مواد اولیه صنایع پاییندستی ایفا میکند و محصولاتی مانند پلیاتیلن، پلیپروپیلن، پلیاستایرن و پلیاتیلن ترفتالات از جمله مواد راهبردی برای بسیاری از صنایع محسوب میشوند. هرگونه اختلال در تولید یا عرضه این محصولات میتواند به سرعت در بازار مواد اولیه و سپس در خطوط تولید صنایع وابسته منعکس شود؛ در شرایطی که دسترسی پایدار به این مواد برای تداوم فعالیت واحدهای تولیدی ضروری است، کاهش عرضه میتواند به افزایش رقابت در بازار، نوسان قیمتها و حتی توقف برخی خطوط تولید منجر شود.
در ماههای اخیر و در پی آسیب دیدن برخی زیرساختها و مجتمعهای پتروشیمی، بخشی از ظرفیت تولید این صنعت با محدودیت مواجه شده و همین مسئله فشار قابل توجهی بر بازار مواد پلیمری وارد کرده است. در چنین شرایطی، با توجه به کاهش عرضه و نیاز فوری صنایع پاییندستی به مواد اولیه، ضرورت اتخاذ سیاستها و برنامههای فوری برای مدیریت بازار بیش از گذشته احساس میشود؛ اقداماتی مانند ممنوعیت صادرات برخی محصولات شیمیایی و پلیمری برای جبران کمبود عرضه داخلی در دستور کار قرار گرفته است، اما همزمان تسریع واردات مواد اولیه، تسهیل تخصیص ارز و برنامهریزی دقیق برای تأمین نیاز صنایع پاییندستی نیز به عنوان راهکارهای مهم کوتاهمدت مطرح شدهاند تا از تشدید کمبودها و توقف تولید در صنایع وابسته جلوگیری شود. بر همین اساس، خبرنگار ایراسین در گفتوگویی اختصاصی با علیرضا علیاکبری، کارشناس انرژی، ابعاد مختلف موضوع را بررسی کرده است که متن کامل آن در ادامه آمده است.
ایراسین: با توجه به کاهش عرضه و نیاز فوری صنایع پاییندستی، وزارت نفت و وزارت صمت باید چه راهکار و برنامههایی برای افزایش عرضه داخلی، تسریع واردات مواد اولیه و جلوگیری از توقف تولید واحدهای پاییندستی داشته باشند؟
علیاکبری: در حال حاضر به منظور جبران کمبود عرضه ناشی از توقف تولید پتروشیمیها و مدیریت بازار، ممنوعیت صادرات برخی محصولات صنایع شیمیایی و پلیمری اعلام شده است، اما لازم است تسریع واردات نیز به عنوان اصلیترین راهکار کوتاه مدت در دستور کار قرار گیرد؛ متاسفانه هنوز دستورالعمل مشخصی ناظر به واردات در شرایط فعلی صادر نشده و برخی موارد ابلاغی نیز بهطور کامل اجرا نشده است؛ در همین حال تعدادی از عرضههای انجام شده در بورس کالا به دلیل رقابتهای بسیار بالا مورد تأیید قرار نگرفته است، ابطال معاملات پلیپروپیلن شیمیایی، پلیاستایرن انبساطی و پلیاتیلن ترفتالات گرید بطری نمونههایی از این دست هستند. افزایش سقف سهمیههای ارزی و تسریع فرایندهای تخصیص ارز، اولویتدهی تخصیص ارز برای واردات محصولات راهبردیتر مانند پلیاتیلن ترفتالات و پلیپروپیلن، استفاده از ظرفیتهای شرکتهای پتروشیمی و واحدهای تولیدی پایین دست در جهت واردات و انعقاد قراردادهای بلند مدت با طرفهای خارجی از جمله مواردی است به کاهش التهاب بازار و تنظیم عرضه محصولات کمک میکند. ضمن اینکه در شرایط فعلی، پیشبینی نیاز صنایع پاییندستی و اولویتبندی محصولات وارداتی اهمیت دوچندان پیدا میکند؛ به همین دلیل نیاز است که با بررسی دادههای تاریخی معاملات و عرضههای داخلی انجام شده در بورس کالا، برآورد مناسبی از نیاز پاییندست صورت گیرد و اولویت واردات به محصولاتی که دارای مازاد تقاضای بیشتر و کاربردهای حیاتیتر هستند تخصیص داده شود.
به عنوان مثال بررسی آمار معاملات پلیمرهایی مانند پلیاتیلن ترفتالات (پت) و پلیپروپیلن که جزء محصولات با کاربردهای مهم در صنایع پایین دست هستند، نشان میدهد تنها برای حفظ حجم قراردادهای این دو محصول در سطح سال گذشته، امسال به حدود نیم میلیون تن پت و ۸۶۰ هزار تن پلی پروپیلن برای عرضه در بورس کالا نیاز خواهیم داشت.
ایراسین: چه زمانی بازار مواد پلیمری به تعادل پایدار میرسد؟
علیاکبری: طبیعتا تعادل پایدار در بازار محصولات پلیمری نیازمند تعادل عرضه و تقاضای محصولات است، اگر بخواهیم این تعادل را از سمت عرضه بررسی کنیم باید گفت تا زمانی که زنجیره تأمین مواد اولیه مورد نیاز صنایع پلیمری به پایداری نسبی نرسد ممکن است با التهاب در بازار مواجه باشیم؛ البته ذکر این نکته ضروری است که علیرغم آسیب مناطق ماهشهر و عسلویه در جنگ رمضان، ظرفیت پتروشیمیهای سایر مناطق فعال است، لذا در تأمین برخی محصولات پلیمری مانند پلیاتیلن با مشکل جدی روبهرو نیستیم؛ اما اگر بخواهیم این تعادل را از سمت تقاضا بررسی کنیم باید گفت که بهمنظور مدیریت تقاضا اقداماتی در حال انجام است که میتواند در رسیدن بازار به تعادل مؤثر باشد؛ مواردی همچون اعمال حداکثر سقف سفارش محصولات پلیمری در بورس کالا نمونههایی از این اقدامات هستند. از سوی دیگر، تهدید فعلی ایجاد شده برای بازار، از این جهت میتواند مفید باشد که فرصتی برای اصلاح نظام سهمیهبندی خرید محصولات پتروشیمی ایجاد کند تا با انجام اصلاحات در فرایندهای تخصیص سهمیه، هم بتوان بحران فعلی را مدیریت کرد و هم پس از بازگشت به شرایط عادی نیز از عواید آن از جمله حذف تقاضاهای کاذب در پاییندست بهرهمند شد.
ایراسین: با توجه به توقف یا کاهش تولید برخی پتروشیمیها و پیشبینی بهبود عرضه طی ماههای آینده، چه خواهد بود؟
علیاکبری: بهبود عرضه، تابع زمان بازگشت به مدار پتروشیمیهای منطقه ماهشهر و عسلویه خواهد بود، با توجه به آسیب مجتمعهای تأمین سرویسهای جانبی (یوتیلیتی) مانند برق و بخار در این دو منطقه، سه بازه زمانی اصلی برای بازگشت به مدار پتروشیمیها میتوان مطرح کرد؛ بازه زمانی اول، بازگشت کوتاه مدت پتروشیمیها است که در ۳ ماه ابتدایی پس از جنگ انجام شود؛ در این دوره، برخی واحدها ممکن است در اواخر بازه سهماهه بهصورت محدود احیا شوند، اما بازگشت این واحدها نیز منوط به آن است که تأمین یوتیلیتی و سرویس خدمات جانبی پتروشیمی بهطور حداقلی برقرار شود.
بازه دوم، سناریوی میانمدت است که مربوط به بازه ۳ الی ۱۲ ماهه است، در بازه سه تا دوازدهماه، صنعت از فاز شوک مستقیم وارد فاز بازیابی نامتوازن میشود؛ در این دوره، بخشی از یوتیلیتی احیا شده و برخی از پتروشیمیها بهصورت مرحلهای بازخواهند گشت، اما شبکه هنوز به حالت پایدار پیش از بحران نرسیده است.
بازه زمانی سوم و بلند مدت، ۱۲ تا ۲۴ ماه پس از آسیبها است؛ در این بازه، دیگر تعطیلی و توقف تولید واحدها مسئله اصلی این نیست، بلکه این چالش مطرح است که آیا شبکه ماهشهر و عسلویه توانسته به سطحی از تأمین یوتیلیتی، خوراک و قابلیت بهرهبرداری برسد که زنجیرهی محصولات دوباره با منطق پیشین کار کنند یا خیر؟
با توجه به موارد فوق، بهبود عرضه از ماههای آتی به صورت پلکانی انجام میشود و تا زمان بازگشت کامل پتروشیمیها به مدار، لازم است تمهیدات ذکر شده در بخشهای قبل بطور مداوم انجام شود.
نظر شما