به گزارش ایراسین، عبور کشتیها از تنگه هرمز در حالی از سر گرفته شده که به نظر میرسد شرایط این مسیر راهبردی نسبت به گذشته دستخوش تغییراتی شده است. به گفته تحلیلگران، رفتوآمد نفتکشها در این گذرگاه مهم انرژی دیگر صرفاً در چارچوب روال پیشین جریان ندارد و نوعی مدیریت و نظارت بیشتر بر آن اعمال میشود.
اهمیت این موضوع از آنجا ناشی میشود که تنگه هرمز یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی در جهان محسوب میشود. برآوردها نشان میدهد حدود یکپنجم انرژی مصرفی جهان از این مسیر عبور میکند و هرگونه اختلال در آن میتواند بلافاصله بازارهای جهانی را با نوسان روبهرو کند.
در جریان درگیریهای اخیر نیز همین مسئله بهوضوح مشاهده شد؛ با افزایش تنشها در منطقه، قیمت انرژی در بازارهای جهانی رشد کرد و بار دیگر نقش کلیدی تنگه هرمز در اقتصاد جهانی برجسته شد.
بازگشایی مسیر انرژی با شرایط متفاوت
برخی تحلیلهای منتشرشده در رسانههای بینالمللی نشان میدهد که عبور کشتیها از تنگه هرمز ممکن است در آینده با سازوکارهای متفاوتی همراه شود. در چنین مدلی، رفتوآمد نفتکشها میتواند به صورت مدیریتشده یا حتی مشروط انجام شود.
به باور تحلیلگران، این وضعیت نشان میدهد بازگشت جریان انرژی لزوماً به معنای بازگشت کامل به وضعیت پیش از بحران نیست و ممکن است قواعد جدیدی بر این گذرگاه حاکم شود.
همچنین گزارشهایی که از سوی برخی رسانههای بینالمللی منتشر شده نشان میدهد که تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین ابزارهای ژئوپلتیکی در منطقه باقی خواهد ماند؛ ابزاری که میتواند در معادلات اقتصادی و امنیتی نقش تعیینکنندهای ایفا کند.
تنگه هرمز؛ محور مذاکرات پس از آتشبس
مصطفی سعیدی، کارشناس انرژی، در گفتوگو با «ایران» با اشاره به محورهای مطرحشده در مذاکرات پس از آتشبس گفت: «بر اساس گزارشهای منتشرشده، ایران حدود ۱۰ بند را برای مذاکرات پس از آتشبس مطرح کرده که مهمترین آن به موضوع تنگه هرمز و حاکمیت ایران بر این گذرگاه مربوط میشود.»
وی افزود: «ممکن است همه این بندها در مذاکرات به نتیجه نرسد، اما بند مرتبط با تنگه هرمز از اهمیت ویژهای برخوردار است و باید مورد توجه جدی قرار گیرد.»
سعیدی همچنین به موضوع جبران خسارات جنگ اشاره کرد و گفت: «یکی از مطالبات مهم ایران، بازگشت خسارات ناشی از این درگیریهاست که باید در مذاکرات مورد پیگیری قرار گیرد.»
نقش ژئوپلتیک ایران در تحولات اخیر
این کارشناس انرژی معتقد است در تحولات اخیر، عامل تعیینکننده صرفاً عملیات نظامی نبوده بلکه موقعیت ژئوپلتیکی ایران در تنگه هرمز نقش مهمی ایفا کرده است.
به گفته وی، «فشار اصلی بر طرف مقابل از مسیر کنترل این گذرگاه حیاتی انرژی وارد شد و همین موضوع یکی از عوامل مهم در شکلگیری شرایط فعلی بود.»
سعیدی همچنین به واکنشهای متفاوت مقامات آمریکایی اشاره کرد و گفت: «در مقاطعی گفته میشد موضوع تنگه هرمز ارتباطی با آمریکا ندارد، اما در ادامه شاهد تلاش برای بازگشایی این مسیر و درخواست کمک از برخی کشورها بودیم که نشاندهنده اهمیت این گذرگاه است.»
حفظ اهرم فشار در مذاکرات
سعیدی در ادامه تأکید کرد که نباید شرایط عبور کشتیها به سرعت به وضعیت پیش از بحران بازگردد.
وی توضیح داد: «بهتر است عبور کشتیها به صورت محدود و کنترلشده انجام شود تا این اهرم فشار در مذاکرات حفظ شود. اگر عبور همه کشتیها بدون محدودیت آزاد شود، یکی از مهمترین ابزارهای فشار از دست خواهد رفت.»
به گفته او، حفظ این وضعیت تا زمان دستیابی به یک توافق جامع میتواند در روند مذاکرات تأثیرگذار باشد.
وضعیت حقوقی تنگه هرمز
محسن قمصری، کارشناس نفت و گاز، نیز در گفتوگو با «ایران» درباره وضعیت حقوقی تنگه هرمز توضیح داد: «این تنگه همواره تحت کنترل ایران بوده و حتی در دورههای تنش و جنگ نیز این موضوع تغییر نکرده است.»
وی در ادامه افزود: «ایران و عمان هر کدام تا ۱۲ مایل دریایی از سواحل خود را به عنوان آبهای سرزمینی در نظر میگیرند و با توجه به فاصله کمتر از ۲۴ مایل میان دو ساحل، در بخشهایی از تنگه عملاً آب آزاد بینالمللی وجود ندارد.»
به گفته قمصری، در چنین شرایطی عبور کشتیها از این مسیر باید در چارچوب ضوابط تعیینشده از سوی کشورهای ساحلی انجام شود.
شکلگیری الگوی جدید امنیت انرژی
این کارشناس انرژی معتقد است تحولات اخیر میتواند به شکلگیری الگوی تازهای در امنیت انرژی منطقه منجر شود.
قمصری در این باره گفت: «تنگه هرمز از ابتدا یکی از مهمترین نقاط ژئوپلتیکی جهان بوده و توجه قدرتهای بزرگ به این منطقه نیز به همین دلیل است.»
به گفته او، تحولات اخیر باعث شده اهمیت این گذرگاه بیش از گذشته در معادلات انرژی و امنیت منطقه نمایان شود.
آینده قیمت انرژی
قمصری درباره روند قیمت انرژی در شرایط آتشبس نیز اظهار کرد: «هنوز برای پیشبینی دقیق زود است، زیرا آتشبس فعلی موقت محسوب میشود و نتیجه مذاکرات آینده نقش تعیینکنندهای خواهد داشت.»
وی افزود: «اگر مذاکرات به یک توافق رسمی و پایدار منجر شود، احتمال کاهش قیمت انرژی وجود دارد، اما در شرایط کنونی همچنان عدم قطعیت در بازارهای جهانی انرژی دیده میشود.»
نظر شما