به گزارش ایراسین، پترودلار طی پنج دهه گذشته یکی از مهمترین پایههای نظم مالی جهان بوده است؛ سازوکاری که تجارت جهانی نفت را به دلار آمریکا گره زد و جایگاه این ارز را در اقتصاد بینالملل تثبیت کرد. با این حال تحولات ژئوپلیتیک، رقابت قدرتهای اقتصادی و تلاش برخی کشورها برای انجام معاملات انرژی با ارزهای غیردلاری، بحث درباره فرسایش تدریجی سلطه پترودلار را دوباره در کانون توجه تحلیلگران قرار داده است.
پترودلار چگونه به ستون نظم مالی جهان تبدیل شد؟
پس از فروپاشی نظام «برتون وودز» در سال ۱۹۷۱ و پایان تبدیلپذیری دلار به طلا، ایالات متحده برای حفظ جایگاه دلار در اقتصاد جهانی به دنبال سازوکار جدیدی بود. در سال ۱۹۷۴ توافقی میان آمریکا و عربستان سعودی شکل گرفت که بر اساس آن فروش نفت عربستان با دلار انجام شود و درآمدهای نفتی نیز در داراییهای دلاری سرمایهگذاری شود.
به تدریج سایر تولیدکنندگان بزرگ نفت نیز همین الگو را دنبال کردند و دلار به ارز اصلی تجارت نفت در جهان تبدیل شد؛ موضوعی که تقاضای جهانی برای دلار را به طور قابل توجهی افزایش داد.
نقش کلیدی دلار در بازار انرژی
در دهههای گذشته دلار نه تنها ارز اصلی تجارت نفت بوده بلکه در قیمتگذاری بسیاری از کالاهای اساسی نیز نقش محوری داشته است. بر اساس دادههای صندوق بینالمللی پول، دلار همچنان بیشترین سهم را در ذخایر ارزی جهان دارد و بخش بزرگی از معاملات جهانی انرژی با این ارز تسویه میشود.
همین موضوع باعث شده بازارهای مالی آمریکا و اوراق خزانه این کشور به مقصد اصلی سرمایههای حاصل از صادرات نفت تبدیل شود.
نشانههای تغییر در نظم پترودلاری
در سالهای اخیر چند روند مهم باعث شده برخی تحلیلگران از کاهش تدریجی سلطه پترودلار سخن بگویند.
یکی از مهمترین این روندها، افزایش تلاش برخی کشورها برای انجام معاملات انرژی با ارزهای محلی است. روسیه و چین در سالهای اخیر بخش قابل توجهی از تجارت انرژی خود را با یوان و روبل انجام دادهاند و برخی کشورها نیز در معاملات نفتی از ارزهای ملی استفاده کردهاند.
در کنار این موضوع، گسترش تحریمهای مالی و استفاده از سیستم مالی دلاری به عنوان ابزار فشار سیاسی نیز برخی کشورها را به سمت کاهش وابستگی به دلار سوق داده است.
چین و تلاش برای تقویت یوان در بازار انرژی
چین به عنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان نقش مهمی در این تحولات دارد. پکن در سالهای اخیر تلاش کرده استفاده از یوان در تجارت انرژی را گسترش دهد و حتی قراردادهای آتی نفت مبتنی بر یوان را در بورس شانگهای راهاندازی کرده است.
اگرچه این اقدامات هنوز سهم محدودی در بازار جهانی دارد، اما از دید برخی تحلیلگران میتواند نشانهای از حرکت تدریجی به سمت نظام چندارزی در تجارت انرژی باشد.
حرکت جهان به سمت نظام مالی چندقطبی
با این حال روندهای اخیر نشان میدهد اقتصاد جهانی ممکن است به سمت نظامی حرکت کند که در آن چند ارز مهم در کنار یکدیگر نقشآفرینی کنند. در چنین سناریویی دلار همچنان ارز اصلی باقی میماند، اما سهم آن در تجارت جهانی انرژی ممکن است به تدریج کاهش یابد.
در مجموع، تحولات ژئوپلیتیک و اقتصادی سالهای اخیر نشان میدهد نظم پترودلاری اگرچه همچنان قدرتمند است، اما نشانههایی از تغییر و تحول در آن دیده میشود؛ تغییری که میتواند در بلندمدت ساختار مالی و انرژی جهان را تحت تأثیر قرار دهد.
نظر شما