پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ حسنعلی حقشناس، مدیرعامل گروه تأمین و فناوری مواد معدنی فولاد مبارکه، در نشست تخصصی «آینده تأمین سنگآهن صنایع فولادی با تمرکز بر معدنکاری فراسرزمینی» که به همت اندیشکده فولاد آینده، با حمایت صندوق سرمایهگذاری خطرپذیر فولاد مبارکه برگزار شد، اظهار کرد: تأمین پایدار سنگآهن در سالهای آینده به یکی از چالشهای جدی صنایع فولادی کشور تبدیل خواهد شد و این مسئله را نمیتوان صرفاً از منظر میزان ذخایر معدنی بررسی کرد؛ زیرا افزایش ذخایر شناساییشده لزوماً به معنای افزایش ذخایر اقتصادی و امکان تأمین مواد اولیه با قیمت رقابتی نیست.
وی با اشاره به چالشهای پیشروی صنعت فولاد کشور افزود: صنعت فولاد همزمان با محدودیتهای متعددی در حوزه انرژی، تأمین مواد اولیه، حملونقل و هزینههای تولید مواجه است. در حالی که افزایش قیمت انرژی یا هزینههای حملونقل ممکن است در برخی صنایع اثر محدودتری داشته باشد، در زنجیره آهن و فولاد این عوامل مستقیماً بر اقتصاد تولید تأثیر میگذارند. از این منظر، تأمین سنگآهن در آینده میتواند به چالشی همتراز با مسئله انرژی برای صنعت فولاد تبدیل شود.
کاهش ذخایر اقتصادی؛ چالش پنهان بخش معدن
مدیرعامل گروه تأمین و فناوری مواد معدنی فولاد مبارکه با تفکیک میان ذخایر شناساییشده و ذخایر اقتصادی تصریح کرد: اگرچه در سالهای اخیر ذخایر معدنی کشور افزایش یافته است، اما همزمان بخشی از ذخایر اقتصادی کاهش پیدا کردهاند. شناسایی یک ذخیره معدنی بهتنهایی به معنای امکان استخراج اقتصادی آن نیست و برای ارزیابی ظرفیت واقعی معدن باید هزینههای استخراج، فاصله از مراکز مصرف، زیرساختهای حملونقل و قیمت تمامشده ماده معدنی را نیز در نظر گرفت.
حقشناس ادامه داد: برای مثال، ممکن است در استان سیستان و بلوچستان ذخایر قابلتوجهی شناسایی شده باشد، اما این پرسش مطرح است که آیا انتقال سنگآهن از این مناطق به مراکز مصرف از نظر اقتصادی توجیه دارد؟ بنابراین، افزایش ذخایر لزوماً به افزایش ذخایر اقتصادی منجر نمیشود.
وی با اشاره به تغییر ساختار هزینههای معدنکاری خاطرنشان کرد: بخش قابلتوجهی از هزینههای معدنکاری امروز با قیمتهای بین المللی همخوانی ندارد و در برخی موارد حتی از سطح هزینههای جهانی نیز فراتر میرود. هزینه استخراج ماده معدنی که در گذشته در داخل کشور پایینتر بود، اکنون افزایش چشمگیری پیدا کرده و در برخی محاسبات هزینه استخراج باطله به بیش از یک دلار متعارف جهانی رسیده است. در چنین شرایطی، نسبت باطلهبرداری و سایر شاخصهای فنی و اقتصادی معدن اهمیت بیشتری پیدا میکنند و ممکن است معدنی که پیشتر اقتصادی ارزیابی میشد، با تغییر شرایط هزینهای از توجیه اقتصادی خارج شود.
محدودیت سودآوری زنجیره، مانع افزایش قیمت سنگآهن
مدیرعامل گروه تأمین و فناوری مواد معدنی فولاد مبارکه در ادامه، یکی از عوامل مؤثر بر اقتصاد معادن را محدودیت توان خرید صنایع فولادی دانست و گفت: اقتصادیشدن ذخایر معدنی تا حدی به قیمت فروش ماده معدنی وابسته است. اگر امکان فروش سنگآهن با قیمت بالاتری وجود داشته باشد، بخشی از ذخایری که امروز اقتصادی نیستند، میتوانند قابلیت استخراج پیدا کنند؛ اما مسئله این است که صنعت فولاد کشور نیز با محدودیت جدی در حاشیه سود مواجه است.
وی با اشاره به وضعیت سودآوری صنعت معدن در فروش محصولات خود به صنایع پایین دستی بیان کرد: بر اساس گزارشهایی که ارائه میشود، این حاشیه سود حدود ۵ درصد است و این رقم نیز بدون در نظر گرفتن برخی هزینههای سرمایهگذاری و سایر تعهدات محاسبه میشود. در چنین شرایطی، امکان افزایش قابلتوجه قیمت خرید مواد اولیه برای فولادسازان که در زنجیره پایین دست قرار دارند؛ محدود است.
حقشناس افزود: از یکسو، معادن با افزایش هزینههای استخراج، ماشینآلات، سوخت و سایر نهادههای تولید مواجهاند و از سوی دیگر، فولادسازان نیز نمیتوانند متناسب با رشد هزینههای معدنکاری، قیمت خرید مواد اولیه را افزایش دهند. صنایع پاییندستی نیز با محدودیتهایی در افزایش قیمت محصولات خود روبهرو هستند. بنابراین، مسئله صرفاً به قیمت سنگآهن محدود نمیشود و باید اقتصاد تمام حلقههای زنجیره فولاد بهصورت همزمان بررسی شود.
افزایش بهرهوری؛ راهکار بهبود اقتصاد معادن
وی با تأکید بر ضرورت ارتقا بهرهوری در بخش معدن اظهار کرد: وضعیت ماشینآلات معدنی، بهویژه برای معادن کوچکمقیاس، یکی از چالشهای جدی است. تأمین ماشینآلات و سوخت، محدودیت مقیاس تولید و مشکلات عملیاتی، هزینههای معدنکاری را افزایش میدهد. از طرف دیگر، نمیتوان عملکرد معدن را مستقل از کارخانه کنسانترهسازی و فولادسازی ارزیابی کرد؛ زیرا بهرهوری هر حلقه بر عملکرد و هزینه تمامشده سایر حلقهها اثر میگذارد.
مدیرعامل گروه تأمین و فناوری مواد معدنی فولاد مبارکه ادامه داد: افزایش راندمان در واحدهای فرآوری میتواند تأثیر قابلتوجهی بر اقتصاد تولید داشته باشد. برای نمونه، اگر راندمان یک کارخانه کنسانترهسازی از ۷۰ به ۸۰ درصد افزایش پیدا کند، این بهبود ۱۰ واحد درصدی میتواند هزینههای تولید را کاهش دهد و زمینه اقتصادیتر شدن فعالیت معدن را فراهم کند. به همین دلیل، افزایش راندمان و بهرهوری باید به یکی از محورهای اصلی برنامهریزی در زنجیره فولاد تبدیل شود.
حقشناس با اشاره به محدودیت منابع آب در برخی مناطق کشور خاطرنشان کرد: هزینه تأمین آب نیز در اقتصاد واحدهای فرآوری اهمیت دارد. برای مثال، در برخی واحدهای مستقر در برخی استانها، هزینه خرید آب به حدود سه یورو میرسد. چنین هزینههایی میتواند توجیه اقتصادی تولید کنسانتره را تحت تأثیر قرار دهد و ضرورت بازنگری در ساختار تأمین مواد اولیه و جانمایی واحدهای فرآوری را افزایش دهد.
بازطراحی جغرافیایی زنجیره تأمین سنگآهن
وی یکی دیگر از راهکارهای مواجهه با چالش تأمین سنگآهن را بازنگری در جغرافیای تأمین مواد اولیه دانست و گفت: در انتخاب محل سرمایهگذاری و تأمین سنگآهن باید به موقعیت جغرافیایی، زیرساختهای موجود، امنیت، هزینه حملونقل و میزان آهن محتوا توجه کرد. هدف نباید صرفاً جابهجایی بیشترین تناژ سنگ باشد، بلکه باید بیشترین میزان آهن محتوا با کمترین هزینه به مراکز مصرف منتقل شود.
مدیرعامل گروه تأمین و فناوری مواد معدنی فولاد مبارکه با اشاره به بررسی ظرفیتهای معدنی افغانستان توضیح داد: در بررسیهایی که در محدودههای معدنی نزدیک مرز ایران ، مناطقی شناسایی شدهاند که به دلیل مجاورت با ایران و برخورداری از برخی زیرساختها، میتوانند از منظر تأمین مواد اولیه مورد توجه قرار گیرند. برآوردها نشان میدهد قیمت ماده معدنی در هر تن در برخی از این محدودهها حدود ۱۵ تا ۲۰ دلار است.

حقشناس افزود: بر اساس بررسیهای انجامشده، هزینه انتقال ماده معدنی از این محدودهها تا مرز ایران حدود ۲۵ دلار برآورد شده و در نتیجه، قیمت تمامشده آن در مرز میتواند به حدود ۴۵ دلار برسد. با این حال، اقتصادی بودن چنین ظرفیتی به هزینه انتقال از مرز به مراکز مصرف، بهویژه مناطق مرکزی ایران، وابسته است. بنابراین، صرف پایین بودن قیمت ماده معدنی در مبدأ برای تصمیمگیری درباره واردات کافی نیست و باید کل مسیر تأمین و هزینههای آن بررسی شود. بنابراین، در ارزیابی و شناسایی فرصتهای سرمایهگذاری معدنی، باید اولویت را به معادنی بدهیم که بیشترین میزان آهن را در اختیار زنجیره تولید قرار میدهند، نه صرفاً معادنی که تناژ بیشتری سنگآهن استخراج میکند.
وی با اشاره به سهم حملونقل در اقتصاد زنجیره فولاد تصریح کرد: در استانداردهای جهانی، هزینه حملونقل معمولاً حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد ارزش ماده جابهجاشده را تشکیل میدهد؛ اما در برخی مسیرهای داخلی، این نسبت بهمراتب بالاتر است. برای نمونه، هزینه انتقال سنگآهن از سنگان به فولاد مبارکه میتواند به حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد ارزش خود ماده برسد. چنین فاصلهای نشان میدهد که بازطراحی جغرافیایی زنجیره تأمین و کاهش مسافت جابهجایی مواد اولیه، اهمیت زیادی در رقابتپذیری صنعت فولاد دارد.
حقشناس با تأکید بر اینکه معدنکاری فراسرزمینی باید در چارچوب اقتصاد کل زنجیره فولاد بررسی شود، اظهار کرد: مسئله تأمین آینده سنگآهن را نمیتوان صرفاً با شناسایی معادن جدید حل کرد. برای اقتصادی شدن تأمین مواد اولیه باید شرایطی فراهم شود که تمام حلقههای زنجیره بتوانند با بهرهوری بالاتر فعالیت کنند و صنایع داخلی نیز توان خرید مواد اولیه با قیمت اقتصادی را داشته باشند.
وی افزود: در شرایط فعلی، فشار زیادی برای کاهش قیمت سنگآهن و کنسانتره در حلقههای ابتدایی زنجیره وجود دارد تا محصولات نهایی با قیمتهای رقابتی عرضه شوند؛ اما این رویکرد در بلندمدت میتواند انگیزه سرمایهگذاری در بخش معدن را کاهش دهد. معادنی که به زنجیره فولاد متصل نیستند، در صورت تداوم این شرایط ممکن است جذابیت اقتصادی لازم برای سرمایهگذاری و استخراج را از دست بدهند. از این رو، بازنگری در بهرهوری و ساختار اقتصادی کل زنجیره ضروری است.
مدیرعامل گروه تأمین و فناوری مواد معدنی فولاد مبارکه با اشاره به محدودیت شعاع اقتصادی تأمین مواد اولیه برای این مجموعه گفت: در برنامهریزیهای مربوط به اکتشاف، محدودهای در حدود ۴۰۰ کیلومتر بهعنوان شعاع اقتصادی تأمین مواد اولیه برای فولاد مبارکه مورد توجه قرار میگیرد؛ زیرا با افزایش فاصله از مراکز مصرف، هزینههای حملونقل میتواند توجیه اقتصادی استخراج و انتقال ماده معدنی را تحت تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر، سرمایهگذاری در اکتشاف نیز زمانی معنا پیدا میکند که چشمانداز روشنی برای مصرف اقتصادی ذخایر شناساییشده وجود داشته باشد.
موانع قانونی و اجرایی سرمایهگذاری در معادن خارجی
وی در بخش دیگری از سخنان خود، سرمایهگذاری مستقیم در معادن خارج از کشور را یکی از مسیرهای قابل بررسی برای تأمین مواد اولیه دانست و گفت: در شرایط فعلی، خرید کنسانتره یا سنگآهن از خارج و انتقال آن به ایران، با توجه به هزینههای تمامشده و شرایط اقتصادی زنجیره، در بسیاری از موارد جذابیت کافی ندارد. یکی از گزینهها میتواند سرمایهگذاری مستقیم فولادسازان در معادن خارجی باشد؛ با این حال، این مسیر نیز به دلیل محدودیتهای بهرهوری، هزینههای انرژی و شرایط عملیاتی داخل کشور با چالشهایی همراه است.
حقشناس با اشاره به موانع قانونی فعالیت در افغانستان خاطرنشان کرد: علاوه بر مسائل اقتصادی، برخی محدودیتهای قانونی نیز در مسیر استفاده از ظرفیتهای معدنی کشورهای همسایه وجود دارد.
وی در جمعبندی سخنان خود تأکید کرد: تأمین سنگآهن از افغانستان در صورتی توجیه اقتصادی دارد که ما با استفاده از ساز و کار سوآپ سنگ را در شمال شرق تحویل بگیریم و ما به ازای آن در جنوب به مصرف کننده خارجی تحویل دهیم و اگر در آینده نیاز به سنگ آهن در داخل افزایش پیدا کرد از این ظرفیت برای تامین نیاز صنایع داخلی استفاده کنیم.
مدیرعامل گروه تأمین و فناوری مواد معدنی فولاد مبارکه در پایان ابراز امیدواری کرد با رفع موانع قانونی و اجرایی، طراحی مدلهای جدید همکاری و بهرهگیری از ظرفیتهای معدنی کشورهای همسایه، زمینه استفاده اقتصادی از منابع معدنی منطقه و تقویت امنیت تأمین سنگآهن صنایع فولادی کشور فراهم شود.
نظر شما