پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ اقتصاد مدرن، از آسمان‌خراش‌ها و پل‌های عظیم گرفته تا خودروهای الکتریکی و گوشی‌های هوشمند، بر پایه فلزاتی بنا شده است که سالانه از دل زمین استخراج می‌شوند. بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده (USGS)، جهان در سال ۲۰۲۵ در مجموع حدود ۲.۸ میلیارد تن فلز و سنگ‌معدن تولید کرده است. با این حال، توزیع وزنی این استخراج نامتقارن است؛ به‌طوری‌که شکافی خیره‌کننده میان تناژ میلیاردی سنگ‌آهن و مقادیر بسیار اندک و چندصد تنی فلزات تخصصی و استراتژیک دیده می‌شود. بررسی دقیق این آمار، تصویر روشنی از اولویت‌های صنعتی، نیازهای زیرساختی و مسیر گذار انرژی در جهان معاصر ارائه می‌دهد.

سلطنت مطلق سنگ‌آهن

نخستین واقعیت آماری در این گزارش، تسلط بلامنازع سنگ‌آهن بر حجم استخراج جهانی است. از مجموع حدود ۲.۸ میلیارد تن فلزات و کانی‌های استخراج‌شده در سال ۲۰۲۵، بالغ بر ۲.۶ میلیارد تن (۲,۶۰۰,۰۰۰,۰۰۰ تن) تنها به سنگ‌آهن اختصاص دارد. به عبارت دیگر، سنگ‌آهن به‌تنهایی حدود ۹۳ درصد از کل وزن فلزات استخراج‌شده جهان را تشکیل می‌دهد.

این حجم عظیم، مستقیما ناشی از تقاضای سیری‌ناپذیر جهانی برای تولید فولاد است. فولاد به دلیل استحکام بالا، دوام و هزینه تولید نسبتا اقتصادی، همچنان ماده اصلی در ساخت‌وسازهای عمرانی، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، صنایع سنگین و ماشین‌آلات به شمار می‌رود. مقیاس تولید سنگ‌آهن به قدری بزرگ است که تمامی فلزات استخراج شده دیگر در برابر سنگ‌آهن، بسیار کوچک به نظر می‌رسند.

فلزات صنعتی ستون فقرات زیرساخت‌های مدرن

در رتبه دوم و پس از سنگ‌آهن، گروه فلزات صنعتی قرار دارند که مجموع تولید آن‌ها در سال ۲۰۲۵ به ۲۰۱,۶۸۷,۶۴۰ تن (حدود ۲۰۱.۷ میلیون تن) رسیده است. این گروه، اگرچه از نظر وزنی تنها حدود ۷ درصد از کل استخراج جهانی را به خود اختصاص می‌دهد، اما تنوع عملکردی فوق‌العاده‌ای در صنایع ساختمانی، آلیاژسازی، انتقال نیرو و صنایع شیمیایی دارد.

بر اساس داده‌های جدول، ساختار تولید در این بخش به شرح زیر تفکیک می‌شود:

• جایگاه پیشتاز آلومینیوم، کروم و مس: آلومینیوم با تولید ۷۴ میلیون تن، پرمصرف‌ترین فلز صنعتی پس از آهن است که به دلیل وزن سبک و مقاومت بالا، در حمل‌ونقل، بسته‌بندی و ساختمان‌سازی نقشی حیاتی ایفا می‌کند. پس از آن، سنگ‌معدن و کنسانتره کروم با ۵۱ میلیون تن در رتبه دوم قرار دارد؛ فلزی که کاربرد اصلی آن در تولید فولاد ضدزنگ برای ایجاد مقاومت در برابر خوردگی و افزایش دوام است. مس نیز با استخراج ۲۳ میلیون تن در جایگاه سوم ایستاده است و به لطف رسانایی الکتریکی بی‌نظیرش، شریان اصلی شبکه‌های برق‌رسانی، موتورهای الکتریکی و زیرساخت‌های مخابراتی محسوب می‌شود.

• فلزات مکمل آلیاژی و حفاظتی: در رده‌های میانی این جدول، منگنز با ۲۰ میلیون تن و روی با ۱۳ میلیون تن دیده می‌شوند که عمدتاً در بهبود خواص فولاد و گالوانیزه‌کردن قطعات (جلوگیری از زنگ‌زدگی) کاربرد دارند. پس از آن‌ها، تیتانیوم (۹.۸ میلیون تن)، سرب (۴.۵ میلیون تن)، نیکل (۳.۹ میلیون تن)، کنسانتره زیرکونیوم (۱.۲ میلیون تن) و منیزیم (۱.۱ میلیون تن) قرار گرفته‌اند که هر یک در صنایع هوافضا، باتری‌سازی و مهندسی مواد جایگاه ویژه‌ای دارند.

• فلزات صنعتی کم‌حجم اما تخصصی: در انتهای فهرست فلزات صنعتی، عناصری با تناژ بسیار پایین‌تر قرار دارند که شامل آنتیموان (۱۱۰ هزار تن)، تری‌اکسید آرسنیک (۶۱ هزار تن)، بیسموت (۱۶ هزار تن)، بریلیوم (۴۳۰ تن) و در نهایت جیوه با تنها ۲۱۰ تن هستند.

فلزات فناوری با وزن اندک ولی استراتژیک

بخش سوم به فلزات فناوری و گران‌بها اختصاص دارد؛ گروهی که مجموع تولید جهانی آن‌ها در سال ۲۰۲۵ تنها ۱,۹۰۹,۰۴۱ تن (کمتر از ۲ میلیون تن یا حدود ۰.۰۷ درصد از کل وزن استخراج جهانی) بوده است. با وجود این سهم وزنی ناچیز، این فلزات موتور محرک انقلاب دیجیتال، انرژی‌های پاک و صنایع پیشرفته الکترونیکی هستند. در ادامه به مهمترین نکات کلیدی و روندهای برجسته این دسته پرداخته می‌شود:

• انفجار تقاضا برای لیتیوم و عناصر خاکی کمیاب: داده‌ها نشان‌دهنده یک تغییر رویکرد بزرگ در استخراج این عناصر به واسطه گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر هستند. تولید جهانی لیتیوم در فاصله سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ بیش از سه برابر شده و به حدود ۲۹۰ هزار تن رسیده است؛ جهشی که مستقیما ناشی از رشد تقاضا برای باتری‌های خودروهای الکتریکی و سیستم‌های ذخیره‌سازی انرژی است. همچنین، تولید عناصر خاکی کمیاب با ثبت رکورد ۳۹۰ هزار تن در سال ۲۰۲۵، رشدی معادل ۳۹ درصد نسبت به سال ۲۰۲۱ (و ۶۳ درصد نسبت به سال ۲۰۲۰) را تجربه کرده است. این عناصر برای ساخت آهنرباهای دائمی فوق‌قوی در توربین‌های بادی و موتور خودروهای برقی کاملا حیاتی هستند.

• سایر فلزات کلیدی فناوری: در این گروه، فلزاتی نظیر کبالت (۳۱۰ هزار تن)، قلع (۲۹۰ هزار تن)، مولیبدن (۲۶۰ هزار تن) و نیوبیوم (۱۱۲ هزار تن) در رده‌های بالای تناژ قرار دارند. در رده‌های پایین‌تر نیز فلزات گران‌بها و نیمه‌هادی‌ها مانند وانادیوم (۱۱۰ هزار تن)، تنگستن (۸۵ هزار تن)، نقره (۲۶ هزار تن)، کادمیوم (۲۳ هزار تن)، سلنیوم (۳.۸ هزار تن) و طلا (۳.۳ هزار تن) به چشم می‌خورند. در نهایت، کمیاب‌ترین عناصر استخراج‌شده در مقیاس صنعتی شامل تانتالوم، ایندیوم، تلوریوم، رنیوم، پالادیوم، پلاتین و رودیوم هستند که تولید سالانه آن‌ها از چند هزار تن تا کمتر از ۱۰۰ تن متغیر است.

چشم انداز استخراج فلزات در جهان

تحلیل جامع داده‌های استخراج فلزات در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که اقتصاد جهانی در یک وضعیت دوگانه به سر می‌برد. از یک سو، تمدن فیزیکی ما همچنان یک تمدن مبتنی بر آهن، آلومینیوم، کروم و مس است؛ به‌طوری‌که بیش از ۹۹.۹ درصد از وزن مواد معدنی فلزی استخراج‌شده، صرف ساخت اسکلت ساختمان‌ها، پل‌ها، شبکه‌های برق و ماشین‌آلات سنگین می‌شود. از سوی دیگر، آینده فناوری و امنیت انرژی جهان به آن ۰.۰۷ درصد باقی‌مانده گره خورده است. رشد خیره‌کننده استخراج لیتیوم و عناصر خاکی کمیاب طی تنها پنج سال گذشته ثابت می‌کند که اگرچه فلزات فناوری از نظر وزنی هرگز با سنگ‌آهن قابل مقایسه نخواهند بود، اما از نظر ژئوپلیتیکی، اقتصادی و زیست‌محیطی، مهم‌ترین کانون رقابت صنعتی در دهه‌های آینده خواهند بود.