ظرفیت‌های معدنی ایران چگونه می‌توانند به موتور رشد پایدار کشور تبدیل شوند؟

معادله معدن

جهان برای رسیدن به هدف «صفر خالص» تا سال ۲۰۵۰، به مقادیر فزاینده‌ای از مس، لیتیوم، نیکل، کبالت و عناصر خاکی کمیاب نیاز دارد. حتی برآوردها نشان می‌دهد پروژه‌های فعلی مس تنها حدود ۷۰ درصد تقاضای سال ۲۰۳۵ را پاسخ می‌دهند. از این رو، کشورهایی مانند ایران با ذخایر قابل‌توجه مس و طلا، فرصتی راهبردی برای کاهش وابستگی به نفت و حضور مؤثر در زنجیره‌های ارزش جهانی پیشِ‌رو دارند و تاب‌آوری اقتصادی خود را تقویت می‌کنند.

حلقه‌های گمشده معدن روسیه

روسیه با تکیه بر ذخایر عظیم نیکل، پالادیوم و عناصر نادر خاکی، یکی از بازیگران مهم بازار جهانی مواد معدنی است، اما تحریم‌ها و محدودیت دسترسی به فناوری‌های پیشرفته، شکاف میان ثروت معدنی و توان صنعتی این کشور را آشکار کرده است؛ شکافی که مسکو تلاش می‌کند با توسعه صنایع فرآوری و بومی‌سازی فناوری آن را پر کند.

چه چیزی امنیت زنجیره تأمین انرژی‌های پاک را تهدید می‌کند؟

فاز جدید رقابت بر سر عناصر خاکی کمیاب

گذار جهانی به انرژی‌های پاک، رقابت بر سر مواد معدنی راهبردی را وارد مرحله‌ای تازه کرده است. در حالی که توجه افکار عمومی بیشتر معطوف به فلزاتی مانند لیتیوم، مس و نیکل است، در پشت صحنه تحول فناوری‌های سبز، گروه دیگری از مواد معدنی از جمله عناصر خاکی کمیاب و به‌ویژه آهنرباهای دائمی نئودیمیوم نقشی تعیین‌کننده ایفا می‌کنند. با افزایش تقاضا برای این فناوری‌ها، نگرانی‌ها درباره امنیت تأمین مواد اولیه مورد نیاز آن‌ها نیز به یکی از مهم‌ترین چالش‌های زنجیره ارزش معدن و صنایع معدنی تبدیل شده است.

جهان چگونه زنجیره تأمین عناصر خاکی کمیاب را بازطراحی می‌کند؟

امنیت معدنی در عصر رقابت جهانی

رقابت بر سر کنترل عناصر خاکی کمیاب دیگر صرفاً یک مسابقه تجاری نیست. آنچه امروزه در این عرصه جریان دارد، نبردی خاموش بر سر هژمونی اقتصادی، فناورانه و نظامی در قرن بیست‌ویکم است. اتکای صرف به منطق بازار آزاد در مواجهه با زنجیره‌های تأمینی که به‌شدت تحت تأثیر اهداف ژئوپلیتیک هستند، یک خطای محاسباتی پرهزینه است. بسیاری از تحلیلگران و نهادهای سیاست‌گذار معدنی، چهار محور اصلی شامل توسعه زنجیره ارزش، تاب‌آوری فناورانه، اقتصاد چرخشی و ذخایر راهبردی و امنیت عرضه را از مهم‌ترین الزامات تأمین پایدار مواد معدنی حیاتی تا دهه آینده می‌دانند.

مواد خام حیاتی چگونه به مسئله امنیت صنعتی پیوند خورد؟

اروپا در تله مواد خام حیاتی

اروپا در میانه گذار سبز و رقابت فشرده فناوری، با واقعیتی راهبردی روبه‌رو شده است: قاره‌ای که مصرف‌کننده بزرگ محصولات پیشرفته است، اما برای تأمین مواد خام حیاتی به زنجیره‌هایی وابسته مانده که بخش مهمی از آن خارج از کنترل بروکسل قرار دارد. از قانون مواد خام حیاتی تا برنامه RESourceEU، اتحادیه اروپا اکنون می‌کوشد وابستگی معدنی خود را با ترکیبی از تنظیم‌گری، سرمایه‌گذاری، دیپلماسی و مداخله فعال کاهش دهد؛ تلاشی که مواد خام را از یک موضوع صنعتی به مسئله‌ای امنیتی و ژئواقتصادی تبدیل کرده است.

نبرد برزیل با سندرم ذخایر بالا، خروجی پایین؛

از خام‌فروشی تا قطب فرآوری

برزیل با در اختیار داشتن یکی از بزرگ‌ترین ذخایر عناصر خاکی کمیاب جهان، سال‌ها در دام پارادوکس آشنای اقتصادهای معدنی گرفتار بود: «ذخایر عظیم، ارزش افزوده ناچیز». اکنون اما در بحبوحه رقابت جهانی برای مواد معدنی حیاتی و زنجیره‌های تأمین صنایع پیشرفته، این کشور در تلاش است نقش سنتی خود به‌عنوان صادرکننده مواد خام را بازتعریف کند. سیاست‌های معدنی جدید، تمرکز بر توسعه فرآوری داخلی و جذب سرمایه‌گذاری در پالایش پیشرفته و صنایع پایین‌دستی، بخشی از راهبردی است که هدف آن تبدیل برزیل از تأمین‌کننده مواد اولیه به بازیگری مؤثر در اقتصاد مواد معدنی قرن بیست‌ویکم است.

چین همچنان بازیگر اصلی بازار عناصر نادر خاکی جهان است؛

شکست ترامپ در نبرد مواد معدنی

سفر اخیر دونالد ترامپ به پکن بدون دستیابی به توافقی مهم درباره عناصر نادر خاکی به پایان رسید؛ موادی راهبردی که امروز به قلب صنایع پیشرفته جهان تبدیل شده‌اند. تداوم محدودیت‌های صادراتی چین و وابستگی گسترده آمریکا و اروپا به زنجیره تأمین پکن، نشان می‌دهد رقابت میان دو قدرت اقتصادی جهان از جنگ تعرفه‌ها عبور کرده و وارد مرحله‌ای حساس بر سر کنترل مواد معدنی حیاتی شده است.