پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ شوک نفتی ناشی از جنگ خاورمیانه، با افزایش قیمت بنزین و گازوئیل، تقاضای مصرف‌کنندگان برای خودروهای برقی (EV) را افزایش داده و بار دیگر به این بازار شتاب بخشیده است. در شرایطی که پیش‌تر یارانه‌های دولتی و ملاحظات زیست‌محیطی از مهم‌ترین محرک‌های توسعه خودروهای برقی محسوب می‌شدند، اکنون منطق اقتصادی نیز به عاملی هم‌وزن برای افزایش فروش این خودروها تبدیل شده است؛ به‌ویژه در کشورهایی که بیشترین آسیب‌پذیری را در برابر اختلال عرضه نفت و گاز خلیج فارس دارند. این تحول پیامدهای قابل‌توجهی برای بازار نفت و فلزات خواهد داشت؛ به‌خصوص برای مواد اولیه حیاتی خودروهای برقی از جمله لیتیوم، نیکل و مس.

فعالان بازار فلزات حدود دو سال پیش نسبت به چشم‌انداز خودروهای برقی علاقه کمتری نشان دادند؛ زیرا واقعیت بازار با انتظارات اولیه فاصله گرفته بود. در این مدت، ذخیره‌سازی برق در شبکه و مراکز داده به موضوعات داغ بازارهای لیتیوم و مس تبدیل شدند.با این حال، جنگ‌ها در خاورمیانه و اوکراین اکنون به‌عنوان محرک‌هایی قدرتمند برای تسریع گذار به حمل‌ونقل سبز عمل می‌کنند.افزایش قیمت سوخت‌های فسیلی، اقتصاد استفاده از خودروهای برقی را برای مصرف‌کنندگان جذاب‌تر کرده و هم‌زمان نگرانی دولت‌ها درباره امنیت انرژی و وابستگی به سوخت‌های فسیلی را افزایش داده است.

بازار جهانی خودروهای برقی؛ رشد آرام، شکاف منطقه‌ای

در نگاه کلی، تغییر چشمگیری در بازار خودروهای برقی به چشم نمی‌خورد. بر اساس داده‌های شرکت مشاوره Benchmark Mineral Intelligence (BMI)، فروش جهانی خودروهای انرژی نو (New Energy Vehicles) از ژانویه تا اوت تنها ۴ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش یافته است.اما این نرخ رشد متوسط، تفاوت‌های بسیار شدید میان بازارهای مختلف را پنهان می‌کند.

در آمریکا، تصمیم دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری این کشور، برای حذف برنامه یارانه‌ای دولت پیشین، بازار خودروهای برقی را با افت شدیدی مواجه کرده است. فروش خودروهای برقی در ماه اوت ۳۳ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافت و افت فروش از ابتدای سال تاکنون به ۲۱ درصد رسید.خودروسازان آمریکایی نیز بار دیگر به سمت خودروهای دارای موتورهای احتراق داخلی حرکت کرده‌اند و سرمایه‌گذاری‌های برنامه‌ریزی‌شده برای مدل‌های برقی جدید و زنجیره تأمین باتری را لغو کرده‌اند.

چین؛ افت فروش در بازار داخلی، جهش صادرات

چین نیز یکی از نقاط ضعیف بازار جهانی خودروهای برقی محسوب می‌شود. فروش خودروهای برقی در بزرگ‌ترین بازار این محصولات در جهان طی هشت ماه نخست سال ۱۲ درصد کاهش سالانه داشته است.با این حال، این افت باید در چارچوب رکود گسترده‌تر بازار خودرو چین بررسی شود. فروش کلی خودروهای سواری در بازار داخلی چین در ماه اوت ۲۴ درصد نسبت به سال گذشته کاهش یافت.

در چنین شرایطی، عملکرد خودروهای برقی نسبتاً بهتر بوده است. سهم خودروهای انرژی نو از بازار خودرو چین در ماه گذشته به رکورد جدید ۶۵ درصد رسید.از سوی دیگر، خودروسازان چینی چندان نگران کاهش بازار داخلی نیستند؛ زیرا صادرات خودروهای برقی چین به سایر نقاط جهان به رکوردهای جدیدی رسیده است.

اروپا در مسیر رشد سریع‌تر

فروش خودروهای برقی در اروپا در ماه اوت ۳۶ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافت و رشد از ابتدای سال تاکنون به ۲۹ درصد رسید.ترکیب افزایش قیمت سوخت در جایگاه‌ها و ادامه برنامه‌های یارانه‌ای دولت‌ها، یکی از عوامل اصلی رشد بازار اروپا بوده است.اما چشمگیرترین نرخ رشد به سه بازار بزرگ جهانی یعنی آمریکا، چین و اروپا محدود نمی‌شود. طبق برآورد BMI، فروش خودروهای برقی در سایر نقاط جهان در سال جاری تاکنون دو برابر شده است.این تفاوت منطقه‌ای نشان می‌دهد افزایش قیمت سوخت می‌تواند نقش مهمی در تغییر رفتار مصرف‌کنندگان داشته باشد؛ به‌خصوص در بازارهایی که دسترسی به نفت و گاز با ریسک بیشتری مواجه شده است.

بر اساس تحلیل کارشناسان شرکت مشاوره Wood Mackenzie، خودروهای برقی باتری‌محور (BEV) در چین از نظر هزینه کل مالکیت (Total Cost of Ownership) به برابری قیمتی با خودروهای دارای موتور احتراق داخلی رسیده‌اند.در سایر بازارهای آسیایی نیز ورود گسترده خودروهای ارزان‌قیمت چینی، هم‌زمان با افزایش قیمت بنزین، در حال کاهش فاصله اقتصادی میان خودروهای برقی و خودروهای سنتی است.اما تغییر مهم‌تر در نگرش مصرف‌کنندگان در حال وقوع است. برای بسیاری از خریداران، انتخاب خودروی برقی دیگر الزاماً به معنای حمایت از اهداف زیست‌محیطی نیست، بلکه به یک تصمیم اقتصادی تبدیل شده است.

سناریوی «شوک برقی» در بازار خودرو

Wood Mackenzie سناریویی موسوم به «شوک برقی» (Electric Shock) را مدل‌سازی کرده است که در آن افزایش قیمت نفت هم‌زمان دو اثر خواهد داشت: نخست، سرعت بخشیدن به پذیرش خودروهای برقی باتری‌محور توسط مصرف‌کنندگان و دوم، ترغیب دولت‌ها به کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی.با ادامه بهبود عملکرد باتری‌ها و کاهش هزینه خودروهای برقی، یک تغییر ساختاری در بازار خودروهای سواری می‌تواند بسیار سریع‌تر از انتظارات فعلی اتفاق بیفتد.هرچه جنگ خاورمیانه طولانی‌تر شود و حملات اوکراین به پالایشگاه‌های نفت روسیه ادامه پیدا کند، احتمال تحقق این سناریو افزایش خواهد یافت.

اگر بازار خودروهای برقی از مسیر رشد کند فعلی خارج شود، فشار بیشتری بر زنجیره‌های تأمین فلزات که همین حالا نیز با محدودیت‌هایی مواجه‌اند، وارد خواهد شد.Wood Mackenzie معتقد است حتی در صورت افزایش سریع‌تر تقاضای خودروهای برقی، فلزات کافی برای پاسخ‌گویی به نیاز بازار وجود خواهد داشت؛ اما یک شرط اساسی وجود دارد: سرمایه‌گذاری در ظرفیت‌های جدید تولید فلزات باید با همان سرعت رشد تقاضا افزایش یابد.

در سناریوی «شوک»، تقاضای مس تنها ۲ درصد بیشتر از سناریوی پایه رشد خواهد کرد؛ سناریویی که در آن فروش جهانی خودروهای برقی سالانه حدود ۴ درصد افزایش می‌یابد.با این حال، برای پاسخ‌گویی به همین رشد اضافی، ظرفیت جدید استخراج مس باید از میانگین بلندمدت ۸۵۰ هزار تن در سال به حدود ۹۶۰ هزار تن در سال در فاصله ۲۰۲۵ تا ۲۰۴۰ افزایش یابد.

لیتیوم در معرض فشار بیشتر

در همین سناریو، تقاضای لیتیوم ۱۴ درصد بیشتر خواهد شد؛ در حالی که سلطه چین بر زنجیره جهانی تأمین این فلز، پیچیدگی‌های مربوط به دسترسی به آن را افزایش می‌دهد.بازار فلزات مورد استفاده در خودروهای برقی طی یک دهه گذشته بارها در تطبیق عرضه و تقاضا با مشکل مواجه شده و همین مسئله به شکل‌گیری دوره‌های متوالی رونق و سقوط قیمت‌ها منجر شده است.اکنون این احتمال وجود دارد که بازار بار دیگر غافلگیر شود؛ زیرا شتاب فروش خودروهای برقی در تقریباً تمام مناطق خارج از آمریکا در حال افزایش است.

در این میان، یک تناقض قابل توجه شکل گرفته است. سیاست‌های دولت ترامپ روند برقی‌سازی خودروها در آمریکا را کند کرده، اما هم‌زمان افزایش قیمت نفت و اختلال در عرضه انرژی، بخش‌هایی از جهان را بیش از گذشته به سمت خودروهای برقی سوق داده است. در واقع، افزایش هزینه سوخت و نگرانی‌های امنیت انرژی می‌تواند محرکی اقتصادی برای برقی‌سازی حمل‌ونقل ایجاد کند؛ محرکی که برخلاف یارانه‌های دولتی یا انگیزه‌های زیست‌محیطی، مستقیماً از هزینه استفاده از خودروهای فسیلی ناشی می‌شود.

از این منظر، ادامه تنش‌های ژئوپلیتیکی و اختلال در عرضه نفت نه‌تنها بازار انرژی، بلکه تقاضای جهانی برای لیتیوم، نیکل و مس را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد و می‌تواند سرمایه‌گذاری در معادن و ظرفیت‌های جدید تولید این فلزات را به یکی از مسائل کلیدی سال‌های پیش‌رو تبدیل کند.

این یادداشت دیدگاه اندی هوم، ستون‌نویس رویترز، است و دیدگاه‌های مطرح‌شده در آن الزاماً بازتاب موضع تحریریه رویترز نیست.