ماهنامه کارخانه؛ حزب کمونیست حاکم چین گردهمایی بزرگی برگزار کرد تا برنامه پنجساله بعدی کشور را تصویب کند؛ برنامهای که نه تنها تا پایان دهه جاری بلکه برای سالها بر سیاستگذاری و اقتصاد کشور اثر گذاشت. حدود ۳۷۰ عضو کمیته مرکزی حزب در این نشست حضور داشتند؛ از وزرا و فرمانداران استانی گرفته تا ژنرالها، یک مورخ و حتی یک خبرنگار. از میان حدود ۲۰۰ نفر دارای حق رای، بیش از ۵۰ نفر دارای مدرک مهندسی بودند. جدول کار آنها پر از پروژههای بزرگ و پیچیده بود.
مانند برنامههای قبلی، این برنامه نیز بر «پروژههای مهندسی کلان» تاکید داشت: از بازسازی تالابها گرفته تا ارتقای آلیاژهای پیشرفته. این پروژهها از بزرگترین نیروی کار مهندسی جهان بهره بردند؛ طبق تخمینها بیش از ۲۰میلیون نفر. چین همچنین تلاش کرد از استعدادهای خارجی نیز بهره ببرد. معرفی ویزای «K»، که به فارغالتحصیلان علوم، ریاضیات و مهندسی اجازه ورود حتی بدون اسپانسر شغلی میداد، واکنشهای متفاوتی ایجاد کرد و برخی نخبگان فناوری داخلی کشور را آزرده کرد، چرا که تلویحا نشان میداد مدارک آنها به اندازه کافی ارزشمند نیست.
مهندسی؛ منبع قدرت و هویت چین
مهندسی در چین فراتر از یک رشته دانشگاهی است این رشته به منبع افتخار و قدرت تبدیل شده است. به گفته دان وانگ، نویسنده کتاب Breakneck، چین یک «دولت مهندسی» است. واقعیت فراتر از برچسبهاست: این کشور خود را متعهد به زیرساخت و صنعت، پلها و کارخانهها، ساخت و تولید و حتی اقدامات کنترل اجتماعی مانند سیاست تکفرزندی و رژیم صفر-کووید میداند. وانگ تضاد جالبی را نشان میدهد: تلاش چین برای بازسازی جهان و اصلاح جمعیت در مقابل جامعهای حقوقمحور در آمریکا که «هرچه میتواند مسدود میکند». این یادآور جملهای است که گفته میشود بیل کلینتون در ۱۹۹۸ به زبان آورده: «ما مهندس زیادی داریم و وکلای زیادی… بیایید تبادل کنیم!»
برنامه پنجساله چین تمرکز بر پروژههای مهندسی کلان دارد و با جذب نیروی مهندسی داخلی و خارجی به دنبال تقویت زیرساخت، صنعت و فناوریهای حیاتی کشور است
اکنون چین با فوریت تازهای به مهندسی نگاه میکند. کشور میخواهد در فناوریهای کلیدی مانند تجهیزات پیشرفته تولید چیپ، که دیگر نمیتواند به واردات از آمریکا و متحدانش اتکا کند، تسلط پیدا کند. دانشجویان پاسخ دادهاند: ۳۶درصد دانشجویان کارشناسی در رشته مهندسی ثبتنام میکنند. این سهم در سالهای اخیر افزایش یافته، حتی با رشد کلی ثبتنام دانشگاهها. تحلیلگران چینی این روند را «سود مهندسی» مینامند که جایگزین «سود جمعیتی» شده است، مزیتی که نسلهای گذشته نصیب چین کرده بود.
محدودیتهای اقتصادی مهندسی
با این حال، مهندسی همه مشکلات اقتصادی را حل نمیکند. حتی جمعیت دانشجویی و رهبری پر از مهندس نتوانستهاند کاهش سهم تولید و ساختوساز در GDP را متوقف کنند؛ روندی که ناشی از بهرهوری و تغییرات تقاضاست. ثبتنام در رشته مهندسی به معنای علاقه به کار عملی نیست؛ طبق نظرسنجی زهاوپین، تنها ۸درصد دانشجویان به تولید علاقهمندند و بیش از یکچهارم به حوزه IT روی میآورند، که نشان میدهد علاقه به دادهها بیش از ابزار و ماشینآلات است. حتی از میان دانشآموختگان علوم و مهندسی، فقط ۳۷درصد مسیر شغلی مرتبط با مهندسی را دنبال میکنند.
واکنش رهبری چین و سیاست صنعتی
رهبران چین زمانی با این تغییر ساختاری کنار آمده بودند. برنامه پنجساله سیزدهم (۲۰۱۶–۲۰۲۰) هدف داشت سهم خدمات از GDP را از ۵۰.۵درصد در ۲۰۱۵ به ۵۶درصد در ۲۰۲۰ افزایش دهد. مهندسان در بالاترین سطوح حزب جای خود را به دانشآموختگان مدیریت، علوم اجتماعی و حتی حقوق داده بودند.
اما در پایان دهه، فشار خارجی و خطرات اقتصادی موجب شد رهبران چین مسیر را تغییر دهند. کنترلهای صادراتی دوران ترامپ برخی از بزرگترین شرکتهای فناوری چین، از جمله ZTE و Huaweiرا تقریبا فلج کرد. در پاسخ، شی جینپینگ بر ایجاد یک «سیستم صنعتی کامل» تاکید کرد؛ سیستمی که وابستگی چین به دیگران را کاهش و دیگران را به خود وابستهتر کند. برنامه ۵ساله ۲۰۲۱ تعهد به افزایش سهم خدمات را کنار گذاشت و وعده داد سهم تولید «ثابت» بماند. ثبتنام دانشجویان مهندسی دوباره افزایش یافت و تعداد مهندسان در کمیته مرکزی بالا رفت.
با این حال، تغییر سیاست نتوانست مشکلات صنعتی را متوقف کند. تولید عظیم صنایع ساخت و تولید با مشکل فروش مواجه است؛ خانههای تازهساز روی کتابهای توسعهدهندگان ماندهاند و قیمت کارخانه محصولات صنعتی برای نزدیک به ۳ سال کاهش یافته است. دانشجویان هرچند خوشحالاند که در رشته مهندسی ثبتنام کنند، اما علاقه چندانی به کار عملی نشان نمیدهند.
نظر شما