پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ نعمت‌الله اکبری، استاد اقتصاد و رئیس پیشین سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان، با تأکید بر نقش پیشران صنایع بزرگ در توسعه زیست‌بوم فناوری و دانش‌بنیان اظهار کرد: شخصاً حدود سه سال است که دیگر در حوزه «دانش‌بنیان» نه قلم می‌زنم، نه آن را دنبال می‌کنم و نه دغدغه سابق را نسبت به آن دارم؛ چراکه از عملکرد شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) کاملاً ناامید شده و به این جمع‌بندی رسیده‌ام که این شورا نمی‌تواند پیشران این موضوع باشد.

وی افزود: با این حال، در گفت‌وگوهایی که طی مدت اخیر انجام شده، این نگاه برای من جدی‌تر شده است که فولاد مبارکه می‌تواند به‌عنوان یک پیشران واقعی و اثرگذار در این عرصه ایفای نقش کند؛ البته تحقق این نقش مستلزم فراهم شدن برخی الزامات و پیش‌شرط‌هاست. به گفته اکبری، از جمله این الزامات آن است که مدیرعامل فولاد مبارکه به‌صورت مستمر در مجموعه MSTID حضور یابد، گفت‌وگوهای تخصصی انجام دهد و این حوزه را به‌عنوان یکی از دغدغه‌های اصلی و خط مقدم تحولات شرکت دنبال کند.

اکبری با اشاره به ناکامی‌های گذشته در حوزه کریدور علم و فناوری تصریح کرد: برای روشن شدن اهمیت موضوع باید یادآور شد که حتی برای برخی مسئولان استانی نیز فرصت‌های میدانی و مطالعاتی فراهم شد. به گفته وی، دو استاندار به مأموریت‌های خارجی اعزام شدند تا نمونه‌های موفق جهانی را از نزدیک مشاهده کنند؛ نه حتی در حد سیلیکون‌ولی آمریکا، بلکه در نمونه‌های قابل فهم‌تر و نزدیک‌تری مانند «بنگلور» در هند. با این حال، با وجود این بازدیدها و آشنایی مستقیم با تجربه‌های موفق، در عمل همچنان در همان نقطه‌ای قرار داریم که پیش‌تر نیز در آن ایستاده بودیم و حرکت جهش‌آفرینی در این زمینه رخ نداده است.

ظرفیت فولاد مبارکه برای نقش‌آفرینی عملی

رئیس پیشین سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان ادامه داد: تفاوت فولاد مبارکه با نهادهایی مانند شورای عتف در این است که این مجموعه با بسیاری از محدودیت‌ها، ملاحظات و قیدوبندهای ساختاری و اجرایی که آن شورا و نهادهای مشابه با آن مواجه هستند، روبه‌رو نیست؛ از همین رو ظرفیت آن را دارد که در عمل به‌عنوان یک موتور محرک و پیش‌برنده در توسعه فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ایفای نقش کند.

وی در ادامه با اشاره به جایگاه ایران در صنعت جهانی فولاد گفت: امروز ایران از نظر حجم تولید حدود ۱.۵ درصد حجم فولاد جهان را در اختیار دارد. از حدود دو میلیارد تن فولادی که در دنیا تولید می‌شود، نزدیک به یک میلیارد تن آن متعلق به چین است؛ یعنی بیش از ۵۰ درصد تولید جهانی. پس از آن هند با حدود ۱۳۰ میلیون تن قرار دارد و ایران نیز با حدود ۳۰ میلیون تن تولید، در رتبه دهم جهان قرار گرفته است. به اعتقاد اکبری، این جایگاه اگرچه قابل توجه است، اما به‌تنهایی برای ارتقای موقعیت راهبردی کشور کفایت نمی‌کند.

وی تصریح کرد: ایران می‌تواند با یک میان‌بُر هوشمندانه از رقابت صرفاً کمی و حجمی عبور کرده و به سمت تولید محصولاتی با ارزش افزوده بالاتر، ضریب پیچیدگی بیشتر و قابلیت تبدیل شدن به صادرکننده دانش فنی حرکت کند. اکبری تأکید کرد تحقق این هدف مستلزم آن است که مجموعه‌هایی مانند شهرک علمی و تحقیقاتی، MSTID و سایر نهادهای مرتبط، واقعاً در خط مقدم تصمیم‌گیری و اقدام قرار گیرند و به دغدغه اصلی مدیران و راهبران صنعتی تبدیل شوند.

مأموریت واقعی صندوق‌های سرمایه‌گذاری فناورانه

این استاد اقتصاد با اشاره به ماهیت سرمایه‌گذاری در حوزه‌های نوآورانه و فناورانه خاطرنشان کرد: درک درست از کارکرد CVC و VC اهمیت زیادی دارد. نباید در این مسیر دچار خطای راهبردی شد و این نهادها را با بنگاه‌های صرفاً تجاری و سودمحور یکسان تلقی کرد. به گفته وی، صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر و بازوهای سرمایه‌گذاری شرکتی قرار نیست در اولویت نخست به دنبال حاشیه سود کوتاه‌مدت باشند؛ بلکه مأموریت اصلی آن‌ها پیشرانی، ریسک‌پذیری هوشمندانه و گشودن مسیرهای جدید برای توسعه فناوری، نوآوری و خلق ارزش در آینده است.

نقش متفاوت فولاد مبارکه در سرمایه‌گذاری خطرپذیر

اکبری افزود: تفاوت فولاد مبارکه و مجموعه‌های وابسته به آن با بسیاری از شرکت‌های کوچک دانش‌بنیان دقیقاً در همین نقطه است. ممکن است از یک شرکت کوچک یا یک بنگاه محدود نتوان انتظار داشت که بدون حاشیه سود به فعالیت خود ادامه دهد؛ چراکه در چنین شرایطی با خطر ورشکستگی مواجه می‌شود. اما زمانی که پشت یک صندوق یا بازوی سرمایه‌گذاری، مجموعه‌ای بزرگ و قدرتمند مانند فولاد مبارکه قرار دارد، دیگر نباید همان منطق صرفاً سودمحور و کوتاه‌مدت بر آن حاکم باشد. در چنین شرایطی این صندوق باید به معنای واقعی کلمه نقش پیشران تحول را ایفا کند.

وی تأکید کرد: بر همین اساس معتقدم این اتفاق در فولاد مبارکه کاملاً امکان‌پذیر است و زمینه‌های آن نیز فراهم شده است. به‌ویژه آنکه در سخنان مطرح‌شده نیز به درستی به مفهوم «تخریب خلاق» اشاره شد؛ مفهومی که ژوزف شومپیتر، اقتصاددان برجسته، بر آن تأکید دارد و معتقد است نباید قدرت آن را دست‌کم گرفت. اکبری ادامه داد: مدیرعامل گروه فولاد مبارکه به‌خوبی با ادبیات و منطق شومپیتری آشنا هستند و از این منظر شاید بیش از هر چیز لازم باشد موتور این رویکرد روشن شود تا ظرفیت‌های موجود بالفعل گردد.

رئیس پیشین سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اصفهان در پایان با اشاره به شرایط خاص سال‌های اخیر اظهار کرد: اگرچه کشور در ماجرای کرونا تا حد زیادی فرصت ناشی از آن «تخریب خلاق» را از دست داد و نتوانست از آن به‌عنوان سکوی جهش بهره ببرد، اما اکنون نیز در دل این جنگ نابرابر و نامتقارن همچنان امکان جهش جدی در حوزه‌های مختلف وجود دارد.

وی ابراز امیدواری کرد این فرصت در مجموعه فولاد مبارکه به‌درستی درک و بالفعل شود و این مجموعه بتواند به‌عنوان یک نیروی محرک، نقش تعیین‌کننده‌ای در تحول فناوری، توسعه اقتصاد دانش‌بنیان و شکل‌دهی به آینده‌ای پیشرو برای کشور ایفا کند.