پایگاه خبری تحلیلی ایراسین؛ در اقتصاد جهانی امروز، نوآوری دیگر یک مزیت جانبی برای صنایع محسوب نمیشود، بلکه به موتور اصلی رقابتپذیری کشورها تبدیل شده است. سرعت تحول فناوری در حوزههایی مانند هوش مصنوعی، انرژیهای پاک، مواد پیشرفته و زیستفناوری باعث شده دولتها سیاستهای صنعتی خود را بازطراحی کنند و حمایت از صنایع نوآور را در مرکز برنامههای توسعه اقتصادی قرار دهند. بررسی تجربه کشورهای پیشرو نشان میدهد که شکل حمایت از نوآوری نیز در سالهای اخیر دچار تحول شده و از سیاستهای سنتی فاصله گرفته است.
در گذشته، بسیاری از دولتها حمایت از نوآوری را به تأمین بودجه تحقیق و توسعه یا ارائه یارانههای مالی محدود میکردند. اما اکنون رویکردی گستردهتر در پیش گرفته شده است؛ رویکردی که کل زنجیره نوآوری، از ایدهپردازی تا تجاریسازی و ورود به بازار جهانی را دربر میگیرد. گزارش «چشمانداز علم، فناوری و نوآوری» سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) نشان میدهد که کشورها به سمت سیاستهای «ماموریتمحور» حرکت کردهاند؛ سیاستهایی که بر حل چالشهای بزرگ اقتصادی و فناورانه تمرکز دارند. برای مثال، اتحادیه اروپا پروژههای گستردهای را برای توسعه فناوریهای مرتبط با کربنزدایی، تحول دیجیتال و انرژیهای پاک تعریف کرده و بودجههای قابل توجهی را به این حوزهها اختصاص داده است.
یکی از مهمترین ابزارهای حمایت از صنایع نوآور، تأمین مالی هدفمند است. تجربه کشورهایی مانند آمریکا، کرهجنوبی و سنگاپور نشان میدهد که استفاده از ترکیبی از منابع مالی دولتی و خصوصی میتواند سرعت رشد شرکتهای فناور را افزایش دهد. صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه، مشوقهای مالیاتی برای شرکتهای نوآور و برنامههای خرید دولتی محصولات فناورانه از جمله ابزارهایی هستند که در بسیاری از کشورها برای کاهش ریسک سرمایهگذاری در حوزههای نوظهور به کار گرفته میشوند. گزارش «فناوری و نوآوری» کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (UNCTAD) نیز تأکید میکند که این ابزارها بهویژه برای استارتآپها و شرکتهای دانشبنیان نقش حیاتی دارند.
قدرت زیرساختهای تحقیقاتی؛ از فرانهوفر تا صنایع نوآور
در کنار تأمین مالی، ایجاد زیرساختهای مشترک تحقیق و توسعه نیز یکی از محورهای مهم سیاستهای نوآوری در جهان به شمار میرود. در بسیاری از کشورها مراکز تحقیقاتی مشترکی شکل گرفتهاند که دانشگاهها، شرکتهای صنعتی و دولتها در آن همکاری میکنند. آلمان با شبکه مؤسسات «فرانهوفر» یکی از موفقترین نمونهها در این زمینه است. این مراکز به شرکتها اجازه میدهند بدون نیاز به سرمایهگذاریهای سنگین اولیه، به تجهیزات پیشرفته آزمایشگاهی و تیمهای تخصصی دسترسی داشته باشند. چنین ساختاری موجب شده بسیاری از شرکتهای کوچک و متوسط نیز بتوانند وارد حوزه فناوریهای پیشرفته شوند.
عامل مهم دیگری که در توسعه صنایع نوآور نقش دارد، محیط مقرراتی مناسب است. بسیاری از کشورها برای فناوریهای جدید چارچوبهای مقرراتی انعطافپذیری ایجاد کردهاند تا شرکتها بتوانند محصولات خود را در شرایط کنترلشده آزمایش کنند. این رویکرد که با عنوان «سندباکس تنظیمگری» شناخته میشود، بهویژه در حوزههایی مانند فینتک، انرژیهای نو و خدمات دیجیتال مورد استفاده قرار گرفته است. گزارش «شاخص جهانی نوآوری» سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) نشان میدهد کشورهایی که توانستهاند محیط مقرراتی چابکتری ایجاد کنند، در جذب سرمایهگذاریهای فناورانه موفقتر بودهاند.
سرمایه انسانی؛ موتور پنهان رقابتپذیری صنایع نوآور
در این میان، سرمایه انسانی نیز یکی از مهمترین عوامل موفقیت صنایع نوآور به شمار میرود. تحول فناوری نیازمند نیروی کار متخصص و مهارتهای جدید است و بسیاری از کشورها برنامههای گستردهای برای آموزش و بازآموزی نیروی انسانی اجرا کردهاند. گزارش «آینده مشاغل» مجمع جهانی اقتصاد (WEF) نشان میدهد که مهارتهای دیجیتال، تحلیل داده و توسعه فناوریهای پیشرفته در حال تبدیل شدن به مهارتهای کلیدی بازار کار هستند. به همین دلیل، ارتباط میان دانشگاهها و صنایع در بسیاری از کشورها تقویت شده تا آموزش نیروی انسانی متناسب با نیازهای واقعی بازار انجام شود.
با این حال، حمایت از نوآوری تنها به ایجاد شرکتهای جدید محدود نمیشود. در بسیاری از اقتصادهای پیشرفته، تمرکز اصلی بر انتقال فناوری به صنایع موجود است. برنامههایی مانند هوشمندسازی خطوط تولید، دیجیتالیسازی زنجیرههای تأمین و توسعه خوشههای صنعتی دانشبنیان به شرکتهای سنتی کمک کردهاند تا خود را با تحولات فناوری تطبیق دهند. تجربه کشورهایی مانند کرهجنوبی و آلمان نشان میدهد که این رویکرد میتواند صنایع قدیمی را نیز به بازیگران رقابتی در بازارهای جهانی تبدیل کند.
در افق آینده نیز رقابت کشورها برای توسعه فناوریهای تحولساز شدت بیشتری خواهد گرفت. گزارشهای مؤسسات بینالمللی نشان میدهد حوزههایی مانند هوش مصنوعی پیشرفته، محاسبات کوانتومی، باتریهای نسل جدید و زیستفناوری صنعتی در حال تبدیل شدن به محورهای اصلی رقابت صنعتی هستند. سرمایهگذاری در این حوزهها اغلب نیازمند منابع مالی بزرگ و دورههای زمانی طولانی است، اما کشورهایی که زودتر وارد این رقابت شوند، احتمالاً سهم بیشتری از بازارهای آینده را در اختیار خواهند داشت.
در مجموع، تجربه جهانی نشان میدهد که توسعه صنایع نوآور نیازمند یک سیاست صنعتی جامع و هماهنگ است. ترکیب تأمین مالی هدفمند، زیرساختهای تحقیقاتی پیشرفته، محیط مقرراتی مناسب و سرمایه انسانی توانمند میتواند زمینه شکلگیری اکوسیستمهای نوآوری پایدار را فراهم کند. کشورهایی که توانستهاند این عناصر را در کنار یکدیگر قرار دهند، امروز در خط مقدم اقتصاد دانشبنیان قرار گرفتهاند و مسیر رشد صنعتی خود را بر پایه نوآوری و فناوریهای پیشرفته بنا کردهاند.
نظر شما