پایگاه خبری تحلیلی ایراسین؛ پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، صنعت فولاد ایران در وضعیتی شکننده و وابسته قرار داشت؛ ظرفیت تولید فولاد خام کمتر از ۲ میلیون تن بود و بخش اعظم نیاز کشور از طریق واردات تأمین میشد. فناوریها عمدتاً وارداتی و محدود به واحدهای کوچک بودند و هیچ افق روشنی برای خودکفایی وجود نداشت.
اما پس از انقلاب اسلامی، علیرغم چالشهای سنگین جنگ تحمیلی، تحریمها و محدودیتهای تکنولوژیک، عزم ملی برای توسعه این صنعت راهبردی شکل گرفت. این اراده، همراه با سرمایهگذاریهای مستمر و انتخاب هوشمندانه مسیر تولید مبتنی بر آهن اسفنجی (DRI) و کوره قوس الکتریکی (EAF)، ایران را به یکی از معدود کشورهای جهان تبدیل کرد که توانسته در کمتر از پنج دهه، جهشی چشمگیر در تولید و ظرفیت ایجاد کند و در این بین، گروه فولاد مبارکه حقاً خوش درخشید. امروز، صنعت فولاد نه تنها به ستون فقرات اقتصاد غیرنفتی کشور تبدیل شده، بلکه نماد بارز اراده ملی برای استقلال صنعتی به شمار میرود. در ادامه به برخی از این تحولات مهم اشاره میکنیم:
از وابستگی کامل به واردات تا رتبه دهم جهان
پیش از انقلاب اسلامی (۱۳۵۶)، تولید فولاد خام کشور کمتر از ۱٫۸ میلیون تن بود و بیش از ۷۰٪ نیاز مصرف داخلی از طریق واردات تأمین میشد ولی به لطف تلاشهای فولاد مردان امروز، در پایان سال ۱۴۰۴، ایران با تولید حدود ۳۱٫۸ تا ۳۲٫۲ میلیون تن فولاد خام، همچنان در رتبه ۱۰ جهان قرار دارد که این موضوع نشان از توسعههای هدفمند و جدی در صنعت فولاد است.
این یعنی رشد تقریباً ۱۷ برابری در کمتر از ۴۸ سال — یکی از سریعترین رشدهای تاریخ صنعت فولاد جهان محسوب میشود که البته در سایه تحریمهای ظالمانه این مهم انجام شد.
مردمی سازی؛ موتور واقعی جهش دهه ۷۰ و ۸۰
بزرگترین دستاوردهای صنعت فولاد پس از انقلاب با مردمیسازی گسترده و پس از دهه اول انقلاب انجام شد.
ورود مردم به سهامداری در شرکتهایی از جمله فولاد مبارکه و پس از آن، توسعه در بخش خصوصی باعث شد ظرفیت اسمی کشور از حدود ۱۰ میلیون تن در سال ۱۳۷۵ به بیش از ۵۴-۵۵ میلیون تن در ۱۴۰۴ برسد.
صادرات؛ از صفر به بیش از ۶ میلیارد دلار در سال
صنعت فولاد در دهه اخیر به یکی از مهمترین منابع ارزآوری غیرنفتی تبدیل شد. صادرات زنجیره آهن و فولاد در سال ۱۴۰۳ حدود ۴٫۷ میلیارد دلار و در ۱۴۰۴ با وجود چالشها، همچنان بیش از ۶ میلیارد دلار پیشبینی میشود.
در این بین جهش چشمگیر صادرات ورق سرد و محصولات با ارزش افزوده بالاتر در سال جاری نیز نقطه روشن تحول ترکیب صادراتی است.
ناترازی انرژی؛ بزرگترین بحران فعلی
با وجود ظرفیت اسمی ۵۵ میلیون تنی، نرخ بهرهبرداری واقعی در سال ۱۴۰۴ حدود ۵۸-۶۰ درصد است. ناترازی گاز در زمستان و برق در تابستان باعث از دست رفتن سالانه بیش از ۱۰-۱۲ میلیون تن تولید بالقوه شده است. این مسئله اکنون مهمترین عامل محدودکننده توسعه صنعت فولاد است که البته برخی از صنایع نظیر گروه فولاد مبارکه با استراتژیهایی که در دستور کار خود قرار دادند هم در زمینه تولید انرژی از روشهای تجدیدپذیر و هم با ایجاد نیروگاههای سیکل ترکیبی خودتأمین، تاحدی این مشکل را برطرف کردند.
چشمانداز ۱۴۰۴ و ظرفیتی که نیازمند توجه بیشتر است
هدف سند چشمانداز ۱۴۰۴ یعنی تولید ۵۵ میلیون تن تولید واقعی عملاً تا پایان امسال غیرقابل دستیابی شده است. حتی رسیدن به ۳۸-۴۰ میلیون تن تا پایان دهه جاری نیازمند سرمایهگذاری عظیم در نیروگاه حداقل ۱۰ هزار مگاوات جدید است. به علاوه حل مشکلات ناشی از ناترازی گاز و اصلاح سیاستهای قیمتی و ارزی نیز باید در دستور کار قرار بگیرد.
جمعبندی
صنعت فولاد پس از انقلاب، یکی از موفقترین داستانهای صنعتی ایران است؛ اما ادامه این موفقیت مشروط به اصلاحات ساختاری عمیق است که از جمله آن میتوان به کارهایی نظیر اولویتدهی واقعی به انرژی (نیروگاههای اختصاصی + تجدیدپذیر)، تشویق سرمایهگذاری در محصولات نهایی و صادرات با ارزش افزوده، چابکسازی و ادغام واحدهای کوچک کمبازده و سایر اقداماتی این دست اشاره کرد.
اگر با توسعههای دیروز به این موضوع نگاه نکنیک صنعت فولاد به تدریج از فرصت استراتژیک به چالشهایی برای صنعت و اقتصاد کشور تبدیل خواهد شد؛ صنعتی که فرصت خوبی برای تغییر از اقتصاد نفتی و حرکت به سمت کاهش سهم نفت در بودجه را میتواند برای ما رقم بزند.
مدیر امور مجامع، سرمایهگذاری و توسعه هلدینگ فولاد متیل*
نظر شما