ایراسین

جهش از ویرانی

آینده اقتصاد اوکراین در زمان جنگ و پساجنگ بیش از هر چیز به احیای بخش‌های واقعی و صادراتی آن وابسته است: کشاورزی، فلزات، معدن، انرژی و زیرساخت. بازسازی موفق زمانی رخ می‌دهد که از کمک انسانی فراتر رود و به پروژه‌ای سرمایه‌پذیر برای نوسازی صنعتی، اصلاح حکمرانی، جذب سرمایه خصوصی و اتصال به زنجیره‌های بین‌المللی تبدیل شود.

نوسازی مزیت‌ها

بازسازی فولاد مبارکه نباید به بازگشت ساده خطوط آسیب‌دیده محدود شود. این توقف ناخواسته، فرصتی کم‌تکرار برای بازطراحی مسیر تولید، ارتقای فناوری، اصلاح سبد محصول و حرکت به‌سوی فولادهای با ارزش افزوده بالاتر است؛ فرصتی که اگر درست مدیریت شود، می‌تواند جایگاه رقابتی این صنعت را در بازار آینده تقویت کند.

چگونه پوسکو در سایه تهدید نظامی دائمی، زنجیره ارزش را بازآفرینی کرد؟

ققنوس پوهانگ

اگرچه پوسکو بعد از جنگ ساخته شد، اما مدل مدیریت بحران و توسعه سریع آن در محیطی با تهدید نظامی دائمی، بهترین الگو برای فولاد مبارکه است. تجربه این غول کره‌ای نشان می‌دهد بحران، اگر به بازسازی صرف محدود شود، تنها بازگشت به وضعیت پیشین را رقم می‌زند؛ اما زمانی که به نوسازی هم‌زمان فناوری، لجستیک و جایگاه در زنجیره ارزش تبدیل شود، به جهش صنعتی منجر می‌شود و ظرفیت رقابت‌پذیری را در سطحی کاملاً جدید بازتعریف می‌کند.

بازگشت یا نوسازی؟

بازسازی فولاد مبارکه، در سطحی فراتر از احیای یک کارخانه، آزمونی برای حکمرانی صنعتی ایران است. مسئله امروز، بازگرداندن ظرفیت ازدست‌رفته نیست؛ بلکه تبدیل یک شوک عملیاتی به فرصتی برای ارتقای تاب‌آوری، بهره‌وری و رقابت‌پذیری است. اگر فولاد مبارکه به‌عنوان یکی از ستون‌های زنجیره ارزش فولاد کشور تنها به وضعیت پیشین بازگردد، ریسک‌های گذشته نیز بازتولید خواهد شد؛ اما نوسازی راهبردی می‌تواند این بحران را به نقطه آغاز نسل جدیدی از صنعت‌ورزی در ایران تبدیل کند.

تحلیل مداخلات دولتی و خصوصی در تامین مالی کارآفرینانه، چه مسیری را نشان می‌دهد؟

حکمرانی نوآورانه

دولت‌ها همواره نقش مهمی در پر کردن شکاف‌های بازار ایفا کرده‌اند. یکی از زمینه‌های کلیدی این مداخله، سرمایه‌گذاری در کارآفرینی و نوآوری است؛ گزارش حاضر به بررسی الگوهای گوناگون مداخله دولت‌ها در تامین مالی کارآفرینانه در سطح جهانی می‌پردازد و با اتکا به داده‌های جامع ۷۵۵ برنامه در ۶۶ کشور طی سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۹، تحلیل می‌کند که چگونه دولت‌ها در کنار بخش‌خصوصی می‌توانند کارآیی سرمایه‌گذاری را بهبود دهند.

چرا افزایش سطح رقابت‌پذیری، موتور محرک بخش تولید است؟

اسارت رقابت

چرا صنایع ایران با وجود برخورداری از مزایای بسیار، از جمله نیروی کار ارزان و انبوه، منابع انرژی لایزال و حمایت چشمگیر دولت در طول سال‌های متمادی، موفق به حرکت در مسیری مشابه با ترکیه، ویتنام یا چین نشده‌اند؟ پاسخ به این سوال به طور طبیعی محتاج بحث بسیار مفصل و ارائه شواهد متعدد است؛ اما این گزارش سعی دارد از دریچه آمارها به کارنامه صنعتی ایران در سال‌های اخیر نگاه کند.

چرا سیاست‌های حمایتی، بدون نقشه راه توسعه صنعتی، محتوم به شکست است؟

تله رشدهای ناپایدار

پرداخت انواع تسهیلات ریالی و ارزی، اعطای انواع یارانه، تخصیص زمین و انرژی ارزان قیمت، خریدهای اجباری بخش‌خصوصی و دولتی از تولیدات داخلی و وضع تعرفه‌های وارداتی از آن جمله حمایت‌هایی است که به منظور توسعه بخش صنعت و ارتقای ظرفیت‌های تولیدی کشور به اجرا درآمده است. اگر نتیجه حمایت از تولید صنعتی را رشد اقتصادی و رشد بخش صنعت بدانیم، می‌توانیم با بررسی آمارهای موجود در این زمینه، میزان اثرگذاری سیاست‌های حمایتی را مورد ارزیابی قرار دهیم.

دولت چگونه با تخریب خلاق می‌تواند به تحریک نوآوری کمک کند؟

حکمرانی حمایت‌های دولتی

به‌رغم آنکه نوآوری، توسط سرمایه‌داری بازار آزاد امکان‌پذیر شده اما در عین حال مداخله دولت با کنترل‌ها و توازن‌های مناسب کلید مهمی است تا همزمان خلاقیت اقتصادی مستمر را تقویت کند و اختلال اجتماعی را که نوآوری به دنبال خود می‌آورد مدیریت کند. حال که مشخص شد که سیاست صنعتی می‌تواند مفید باشد، سوال اساسی آن است که دولت در کدام بخش‌ها باید مداخله کند تا انگیزه نوآوری را بارور سازد؟

آیا تنها با حمایت تعرفه‌ای و تأمین مالی، توسعه صنعتی محقق می‌شود؟

فرمول حمایتی تایوان

حمایت از تولید در کشور ما در دو ابزار تعرفه و تخصیص وام خلاصه شده است. ولی بررسی تاریخچه صنعتی شدن کشورها نشان از وجود ساختارهایی می‌دهد که بسیار فراتر از تعرفه و تأمین مالی ایفای نقش کردند. در این گزارش می‌خوانید که چگونه دفتر توسعه صنعتی به کمک شورای برنامه‌ریزی و توسعه اقتصادی تایوان آمد تا به تحقق برنامه‌ها و سیاست‌های کلان توسعه صنعتی این کشور کمک کند. نکته اساسی این است که حمایت تعرفه‌ای و تخصیص وام به تنهایی برای توسعه صنعتی کافی نیست و نیاز به ابتکارات سیاستی و نهادی بیشتری است.

چالش‌های فراروی بازسازی و نوسازی واحدهای صنعتی چیست؟

فرسودگی تولید

هرچند برنامه‌های توسعه، بر نوسازی ماشین‌آلات خطوط تولید با هدف افزایش کیفیت، کاهش هزینه‌‏ها و ارتقای رقابت‌پذیری صنایع تاکید دارد، اما به‌رغم گذشت سال‌ها از تصویب، شواهد موجود از عدم اجرای کامل آن و وضعیت نامساعد ماشین‌آلات و فناوری‌های خطوط تولید اغلب واحدهای صنعتی کشور حکایت می‌کند. اما چرا بازسازی و نوسازی واحدهای صنعتی در عمل به سختی محقق می‌شود؟ و چه چالش‌هایی باعث فرسودگی بخش تولید کشور شده است؟

مطالعه تطبیقی تجارب جهانی از ایمنی‌سازی معادن چه درس‌هایی برای ما دارد؟

ناکام اما امیدوار

تجربیات کشورهای پیشرو در حوزه ایمنی معادن نشان می‌دهد که بهبود وضعیت ایمنی نیازمند رویکردی جامع و سیستماتیک است. مطالعه تطبیقی کشورهای موفق نشان می‌دهد که موفقیت در این حوزه مستلزم تغییر بنیادین در نگرش به مقوله ایمنی است. این تغییر نگرش باید از سطوح مدیریتی آغاز شده و تا سطح کارگران عملیاتی گسترش یابد. این مقاله به ارائه برخی نمونه‌های موفق از رویکردهای نوآورانه در ارتقای ایمنی معادن می‌پردازد.

تجربیات تاریخی کشورها از اجرای سیاست‌های صنعتی، چه راهی را نشان می‌دهد؟

دام‌های حمایت‌گرایی

رویکرد مبتنی بر جایگزینی واردات در مقابل رویکرد صادرات‌محور قرار می‌گیرد. بررسی دقیق پیامدهای این دو سیاست صنعتی تنها به تقویت توانمندی‌های تولیدی محدود نمی‌شود، بلکه بر میزان رقابت‌پذیری کشورها در بازارهای بین‌المللی نیز تأثیر قابل توجهی دارد. در این مقاله، موضوعاتی همچون رویکردهای جایگزینی واردات و صادرات‌محور، پیامدهای اقتصادی و سیاسی این سیاست‌ها، تجربه کشورهای مختلف در اجرای آن‌ها، و همچنین آثار زیست‌محیطی و اجتماعی ناشی از این رویکردها مورد بررسی قرار می‌گیرد.

چگونه انرژی پاک ترکیه، رفاه را برای دو میلیون خانوار به ارمغان آورد؟

تعامل معنادار

زمانی که ترکیه برای ساخت بزرگ‌ترین مزرعه خورشیدی خود به فناوری‌های پیشرفته نیاز داشت، شرکت‌های بریتانیایی با تأمین تجهیزات حیاتی نقش کلیدی ایفا کردند. این همکاری با پشتیبانی نهاد اعتباری صادرات بریتانیا (UKEF)، زیرساخت فنی پروژه ۱.۳۵ گیگاواتی «کاراپینار» را فراهم کرد. تجهیزات شامل اینورتر، کابل‌های تخصصی و ترانسفورماتور بود. این پروژه ضمن ایجاد ده‌ها هزار شغل محلی و تضمین قراردادهای صادراتی برای بریتانیا، اکنون انرژی پاک برای دو میلیون خانوار ترکیه‌ای تولید می‌کند.

اختصاصی کارخانه؛

اثرات ژئواکونومیک حمله به زیرساخت‌های فولاد ایران

خاموشی تحمیل‌شده بر قلب تپنده صنعت فولاد ایران، بازارهای جهانی را در وضعیت هشدار قرار داد. با حمله به نیروگاه اختصاصی مجتمع فولاد مبارکه و توقف تولید، نه تنها قوانین بنیادین حقوق بشردوستانه و کنوانسیون‌های ژنو نقض شده است، بلکه جهان شاهد بزرگترین اختلال در زنجیره‌های ارزش بین‌المللی است. از انسداد عملی تنگه هرمز و جهش قیمت نفت تا بحران جهانی کودهای شیمیایی، این گزارش تحلیلی به بررسی ابعاد اقتصادی و دومینوی ویرانگر این جنگ در سطح بازارهای بین‌المللی می‌پردازد.

چرا تدوین استراتژی صنعتی در تقابل با سیاست رقابت قرار ندارد؟

تنظیم‌گری در سیاست‌های صنعتی

دیدگاه سنتی تمایل دارد، سیاست صنعتی و سیاست رقابت را در تقابل با یکدیگر قرار دهد. با وجود این، بسیاری معتقدند، می‌توان آنها را با هم آشتی داد و به‌عنوان مکمل یکدیگر در نظر گرفت. مشکلات اقتصادی کنونی جهان همچون تغییرات آب و هوایی و رشد اندک بهره‌وری، مجموعه‌ای از چالش‌ها را ارائه می‌دهد که نیازمند طراحی استراتژی صنعتی و مداخله صحیح دولت برای طراحی این سیاست‌ها است. بنابراین مهم است که علاوه بر درک نقایص رویکردی دولت‌ها، دلایل اساسی شکست‌های مکرر در اجرای استراتژی‌های صنعتی را بررسی کنیم.

سند توسعه صنعتی چگونه می‌تواند راهگشای بخش تولید کشور باشد؟

صرفه‌های نامقیاس

طی ۳۰ سال گذشته، حداقل ۴ سند با موضوع سیاست توسعه صنعتی در ایران تدوین شده است. اما این اسناد هیچ‌گاه در مقام عمل، مورد حمایت واقع نشده است. اکنون که پنجمین سند توسعه صنعتی کشور نیز در حال تصمیم‌گیری است، این پرسش مطرح می‌شود که پنجمین سند توسعه صنعتی کشور چگونه می‌تواند راهگشای بخش تولید کشور باشد؟

آیا ایران نیازمند تدوین استراتژی توسعه صنعتی است؟

کلاف سردرگم

سیاستگذاری صنعتی در کشورمان از منظر هماهنگی به یک کلاف سردرگم می‌ماند که مجموعه‌ای از اقدامات جزیره‌ای و فاقد هماهنگی را شامل می‌شود. به‌رغم اهمیت ابعاد مختلف استراتژی توسعه صنعتی، تاکید این نوشته اما بر هماهنگی نهادی است. از آن سو، استراتژی در ذات خود سناریو نویسی و تنظیم اقدامات با تحولات آینده است و از این جهت، تدوین استراتژی برای مواجهه فعالانه با تحولات (به جای مواجهه منفعلانه) مهم است.

چرا بازتعریف جایگاه فولاد مبارکه در زنجیره ارزش جهانی اهمیت دارد؟

توسعه فرامرزی

چگونه می‌توان در جهانی پررقابت، پرریسک و محدود از نظر انرژی و محیط‌زیست، مقیاس تولید و مزیت رقابتی را حفظ کرد؟ این گزارش تحقیقی نشان می‌دهد چرا اتکای صرف به بازار داخلی یک ریسک ساختاری است و چگونه توسعه فرامرزی، توسعه ساحلی و صادرات راهبردمحور به هم گره می‌خورند. خواندن این گزارش برای مدیران، سیاست‌گذاران و فعالان صنعتی ضروری است، چون منطق تصمیم‌گیری فولادمبارکه را از «فروش مقطعی» به «جایگاه پایدار در زنجیره ارزش جهانی» توضیح می‌دهد.

چگونه هم‌افزایی شش محور استراتژیک فولاد مبارکه مزیت رقابتی می‌سازد؟

شش محور؛ یک مسیر

در مواجهه با چالش‌های ساختاری صنعت فولاد، گروه فولاد مبارکه مسیر آینده خود را نه بر پایه اقدامات جزیره‌ای، بلکه بر شش محور استراتژیک به‌هم‌پیوسته بنا کرده است؛ محورهایی که کارایی هر یک، به میزان هم‌گرایی و هم‌افزایی با سایر محورها وابسته است. توسعه ساحلی، تولید سبز، بومی‌سازی فناوری، حکمرانی چابک، متنوع‌سازی کسب‌وکار و حضور جهانی، تنها در صورتی به مزیت رقابتی پایدار تبدیل می‌شوند که در یک منظومه منسجم و هم‌راستا اجرا شوند.

چگونه بومی‌سازی فناوری، تاب‌آوری و رقابت‌پذیری صنعت فولاد، را افزایش می‌دهد؟

بومی‌سازی فناورانه

صنعت فولاد، به‌عنوان شاهرگ حیاتی توسعه صنعتی و اقتصادی کشورها، نقشی فراتر از تولید یک کالای صنعتی ایفا می‌کند و تأثیر آن حتی در عرصه‌های ژئوپلیتیکی و امنیت ملی نیز محسوس است. در ایران، این صنعت به یکی از ارکان اصلی اقتصاد ملی تبدیل شده است، اما وابستگی گسترده به فناوری‌ها، تجهیزات و نرم‌افزارهای خارجی، به‌ویژه در شرایط تحریم‌ها، نوسانات ارزی و ناترازی انرژی، تاب‌آوری و رقابت‌پذیری آن را به چالش کشیده است. در سطح جهانی، تحولات بنیادین در صنعت فولاد، از جمله حرکت به سمت اقتصاد چرخشی، دیجیتال‌سازی پیشرفته و تولید محصولات با ارزش افزوده بالا، الگوهای سنتی تولید را بازتعریف کرده و ضرورت بومی‌سازی عمیق، نظام‌مند و چندلایه فناوری را بیش از پیش برجسته ساخته است. بومی‌سازی در این معنا، دیگر محدود به ساخت داخلی قطعات و تجهیزات نیست؛ بلکه شامل توسعه دانش فنی، طراحی مدل‌های تصمیم‌گیری، به‌کارگیری فناوری‌های دیجیتال و شکل‌دهی الگوهای نوآوری و تولید محصول است. در این گزارش تلاش شده است، ابعاد مختلف بومی‌سازی در صنعت فولاد، الزامات تحقق آن و نقش آن در مسیر کلان‌روندهای پیشروی این صنعت مورد بررسی قرار گیرد تا تصویری روشن از اهمیت و جایگاه این رویکرد در آینده صنعت فولاد کشور ارائه شود. یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که بومی‌سازی هدفمند و مبتنی بر تحقیق و توسعه، نه تنها می‌تواند تولید پایدار و بهره‌وری بیشتر را تضمین کند، بلکه به ایجاد ارزش افزوده، کاهش وابستگی به واردات و تقویت جایگاه ایران در زنجیره جهانی فولاد نیز کمک شایانی می‌کند. در واقع، بومی‌سازی به‌عنوان یک استراتژی کلان، پلی است میان ظرفیت‌های داخلی، نوآوری مستمر و رقابت‌پذیری بین‌المللی؛ راهبردی که ایران را از مرحله مصرف‌کننده فناوری به یک تولیدکننده دانش‌بنیان و صاحب فناوری در عرصه جهانی سوق می‌دهد.

چگونه تولید کم‌کربن، بهره‌وری و رقابت‌پذیری صنعت فولاد را تضمین می‌کند؟

مزیت سبز

تولید سبز چگونه صنعت فولاد را از وضعیت واکنشی و پرریسک به مدیریت فعال و پیش‌بینانه منتقل می‌کند؟ این گزارش، تجربه جهانی و ملی گذار به فولاد کم‌کربن را تحلیل می‌کند؛ ضرورت سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی درون‌زا و فناوری‌های هوشمند را روشن می‌سازد و دلایل حرکت بنگاه‌های بزرگ مانند فولاد مبارکه به سمت تولید سبز را بررسی می‌کند. در نهایت این گزارش تاکید دارد که تولید سبز دیگر یک الزام زیست‌محیطی نیست، بلکه موتور توسعه و امنیت عملیاتی است.