پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ داده‌های گمرکی چین نشان می‌دهد صادرات برخی از مهم‌ترین مواد معدنی راهبردی این کشور به ژاپن در ماه مه ۲۰۲۶ همچنان در سطوح بسیار پایین قرار داشته و در مورد برخی اقلام کلیدی، صادرات عملاً متوقف شده است. این وضعیت بیانگر تداوم فشار بر زنجیره تأمین صنایع پیشرفته ژاپن و تشدید نگرانی‌ها درباره دسترسی به مواد اولیه حیاتی مورد نیاز بخش‌های خودروسازی، الکترونیک و فناوری‌های پیشرفته است.

بر اساس آمار منتشر شده از سوی گمرک چین، صادرات برخی از عناصر خاکی کمیاب سنگین از جمله دیسپروزیم (Dysprosium) و تربیوم (Terbium) به ژاپن در ماه مه همچنان در سطح صفر باقی مانده است. همچنین صادرات برخی محصولات مرتبط با تنگستن نیز به ژاپن انجام نشده است. این مواد معدنی از اجزای حیاتی در تولید آهنرباهای دائمی پیشرفته، تجهیزات الکترونیکی، خودروهای برقی، سامانه‌های دفاعی و فناوری‌های انرژی پاک محسوب می‌شوند.

چین از ابتدای سال ۲۰۲۶ کنترل‌های سختگیرانه‌تری را بر صادرات برخی کالاها و فناوری‌های دو منظوره به ژاپن اعمال کرده است. این محدودیت‌ها بخشی از سیاست گسترده‌تر پکن برای مدیریت صادرات مواد معدنی حیاتی و عناصر خاکی کمیاب به شمار می‌رود؛ موادی که چین همچنان نقش مسلطی در تولید و فرآوری جهانی آنها دارد.

کارشناسان معتقدند ادامه محدودیت‌ها می‌تواند زنجیره تأمین صنایع ژاپنی را با چالش‌های جدی مواجه کند؛ به‌ویژه صنایعی که به آهنرباهای دائمی و مواد اولیه مورد استفاده در موتورهای الکتریکی، نیمه‌رساناها و تجهیزات پیشرفته وابستگی بالایی دارند.

وابستگی ژاپن به مواد معدنی چینی

ژاپن طی سال‌های اخیر تلاش کرده منابع تأمین عناصر خاکی کمیاب خود را متنوع کند، اما همچنان بخش مهمی از نیاز صنایع این کشور از طریق چین تأمین می‌شود. محدودیت‌های اخیر بار دیگر آسیب‌پذیری اقتصادهای صنعتی در برابر تمرکز عرضه مواد معدنی حیاتی در چین را آشکار کرده است.

بر اساس گزارش‌های بین‌المللی، چین سهم مسلطی در بازار جهانی عناصر خاکی کمیاب و فرآوری بسیاری از مواد معدنی راهبردی دارد و هرگونه محدودیت صادراتی از سوی این کشور می‌تواند تأثیر گسترده‌ای بر صنایع فناوری، انرژی پاک و خودروسازی جهان بر جای بگذارد.

ادامه کاهش صادرات مواد معدنی کلیدی به ژاپن در شرایطی رخ می‌دهد که کشورهای صنعتی جهان در حال تدوین راهبردهای جدید برای کاهش وابستگی به چین هستند. گروه هفت نیز اخیراً برنامه‌هایی را برای توسعه زنجیره‌های تأمین جایگزین و کاهش اتکا به منابع چینی در حوزه مواد معدنی حیاتی مطرح کرده است.

تحلیلگران معتقدند در کوتاه‌مدت جایگزینی ظرفیت تولید و فرآوری چین در حوزه عناصر خاکی کمیاب بسیار دشوار خواهد بود و به همین دلیل تداوم محدودیت‌های صادراتی می‌تواند فشار قابل توجهی بر صنایع مصرف‌کننده این مواد در ژاپن و سایر اقتصادهای پیشرفته وارد کند.