پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ به گفته کارشناسان چین، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در آستانه دیدار با شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، رویکردی کم‌تنش‌تر از معمول در پیش گرفته است؛ رویکردی که به اعتقاد این کارشناسان، نشانه‌ای از افزایش قدرت چانه‌زنی پکن در نتیجه کنترل آن بر مواد معدنی حیاتی، به‌ویژه عناصر نادر (Rare Earth Elements)، است.دولت ترامپ تاکنون برخلاف مواضع تهاجمی پیش از نشست‌های قبلی، چین را به اعمال تعرفه‌های سنگین بر واردات یا ممنوعیت صادرات فناوری‌های آمریکایی تهدید نکرده است.

کارشناسان دلیل اصلی این تغییر رویکرد را تا حد زیادی به کنترل نزدیک به کامل چین بر عناصر نادر نسبت می‌دهند؛ موادی که از نهاده‌های کلیدی در تولید محصولات فناوری و خودرو محسوب می‌شوند.چین سال گذشته و در واکنش به تعرفه‌های دولت ترامپ، صادرات عناصر نادر را محدود کرد؛ اقدامی که بازارهای جهانی را با شوک مواجه کرد.به گفته کارشناسان، این اقدام عملاً سقفی برای میزان فشاری که واشنگتن می‌تواند به پکن وارد کند ایجاد کرده و قدرت چین را در جنگ فناوری چندساله این کشور با آمریکا افزایش داده است.

امیلی کیلکریس، مقام پیشین تجاری آمریکا که اکنون در اندیشکده مرکز امنیت نوین آمریکا (CNAS) فعالیت می‌کند، گفت دولت ترامپ در قبال چین اکنون اساساً در موقعیتی متفاوت قرار دارد و نمی‌تواند مانند گذشته رویکردی بیش از حد قهری و گسترده اتخاذ کند؛ زیرا تجربه اتفاقات تابستان گذشته و کنترل‌های صادراتی عناصر نادر، پیامدهای این سیاست را برای واشنگتن روشن کرده است. کاخ سفید، وزارت بازرگانی آمریکا، نماینده تجاری ایالات متحده و سفارت چین در واشنگتن تا زمان انتشار این گزارش به درخواست‌ها برای اظهارنظر پاسخ نداده‌اند.

سهم بالای چین در زنجیره عناصر نادر

بر اساس برآورد شرکت مشاوره آلیکس‌پارتنرز (AlixPartners)، چین تا ۷۰ درصد از استخراج جهانی عناصر نادر، ۸۵ درصد ظرفیت پالایش و حدود ۹۰ درصد تولید آلیاژهای فلزی و آهنرباهای عناصر نادر را در اختیار دارد.عناصری مانند ایتریم (Yttrium) و دیسپروزیم (Dysprosium) در صنایع راهبردی از جمله خودروسازی، تولید تراشه و صنایع دفاعی کاربرد دارند و به همین دلیل به یکی از گلوگاه‌های حیاتی زنجیره‌های تأمین تبدیل شده‌اند.ترامپ و شی جین‌پینگ قرار است روز پنجشنبه در کاخ سفید با یکدیگر دیدار کنند. پس از این دیدار نیز ضیافت شام دولتی با حضور مقام‌های ارشد و مدیران عامل شرکت‌های بزرگ برگزار خواهد شد.

دولت ترامپ در ماه‌های اخیر اقداماتی علیه چین انجام داده است، اما کارشناسان می‌گویند این اقدامات در مقایسه با تهدیدهای قبلی شدت کمتری داشته و چند ماه پیش از نشست سران اعلام شده‌اند؛ موضوعی که احتمالاً با هدف جلوگیری از تحریک پکن پیش از دیدار ترامپ و شی صورت گرفته است.

برای نمونه، پنتاگون در ماه ژوئن شرکت‌هایی از جمله علی‌بابا (Alibaba) و BYD و چند شرکت دیگر را به کمک به ارتش چین متهم کرد.در ماه ژوئیه نیز اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، شرکت‌های هوش مصنوعی چین را در صورت کپی‌برداری از مدل‌های هوش مصنوعی آمریکایی به اعمال تحریم تهدید کرد.در همان ماه، آمریکا واردات محصولات ۴۳ شرکت چینی را به دلیل اتهام نقض حقوق بشر ممنوع کرد. واشنگتن همچنین واردات ربات‌های خارجی جدید و اینورترهای برق را با هدف محدود کردن دسترسی چین به بازارهایی مرتبط با توسعه زیرساخت هوش مصنوعی آمریکا هدف قرار داد.

پیتر هارل، مقام دولت جو بایدن در کاخ سفید، گفت واشنگتن تلاش می‌کند سطح تنش را به اندازه‌ای پایین نگه دارد که چین به اقدامات تلافی‌جویانه شدید روی نیاورد.او افزود که پس از آنچه «بحران عناصر نادر» خواند، دولت ترامپ احساس می‌کند در برابر فشار چین آسیب‌پذیر است و به دنبال ثبات و دسترسی مطمئن به مواد معدنی حیاتی است.

تجارت و فناوری؛ محور اصلی رقابت واشنگتن و پکن

آمریکا و چین از نخستین دوره ریاست‌جمهوری ترامپ تاکنون درگیر رقابت تجاری و فناوری بوده‌اند؛ رقابتی که معمولاً در آستانه نشست سران تشدید شده و بلافاصله پس از دیدارها کاهش یافته است.

یکی از نمونه‌های اولیه این روند به دیدار ترامپ و شی در سال ۲۰۱۹ در اوساکای ژاپن بازمی‌گردد. در آن زمان ترامپ تهدید اعمال تعرفه بر ۳۰۰ میلیارد دلار از کالاهای چینی را عقب نشاند و محدودیت‌های صادراتی علیه شرکت مخابراتی چینی هواوی (Huawei) را کاهش داد. این اقدامات پس از آن انجام شد که چین با خرید میزان نامشخصی از محصولات کشاورزی آمریکا موافقت کرد.

تقریباً یک سال پیش نیز در دیدار اکتبر ۲۰۲۵ در بوسان، ترامپ تعرفه‌های چین را ۱۰ درصد کاهش داد و اعمال محدودیت‌های صادراتی علیه هزاران شرکت چینی را متوقف کرد. در مقابل، شی جین‌پینگ با تعلیق محدودیت‌های عناصر نادر و ازسرگیری خرید سویا از آمریکا موافقت کرد؛ توافقی که دو طرف آن را موفقیت‌آمیز توصیف کردند.

ترامپ البته پیش از دیدار خود با شی در پکن در ماه مه، بار دیگر به تهدیدهای تجاری شدید روی آورد.او پس از انتشار گزارشی مبنی بر برنامه پکن برای تحویل سامانه‌های پدافند هوایی جدید به ایران، اعلام کرد که تعرفه‌ای ۵۰ درصدی بر کالاهای چینی اعمال خواهد کرد.

در همین حال، برخی نمایندگان جمهوری‌خواه کنگره آمریکا از اقدامات اخیر واشنگتن پیش از نشست آتی استقبال کرده‌اند.جان مولنار، رئیس کمیته منتخب مجلس نمایندگان آمریکا درباره چین، در بیانیه‌ای به رویترز گفت ترامپ در حالی وارد این نشست می‌شود که از موضع قدرت برخوردار است.

واشنگتن به‌دنبال جایگزین برای مواد معدنی چین

در مقابل، دیمیتری آلپروویچ، هم‌بنیان‌گذار شرکت CrowdStrike و مؤسسه سیاست‌گذاری ژئوپلیتیک Silverado Policy Accelerator، پیش‌بینی کرد واشنگتن تا زمانی که نتواند منابع جایگزین برای مواد معدنی حیاتی ایجاد کند، اقدامات تهاجمی کمتری علیه چین انجام دهد. او در نشستی درباره رقابت آمریکا و چین در هفته گذشته گفت از زمان نشست بوسان در سال گذشته، نوعی آتش‌بس شکننده میان دو کشور شکل گرفته که به اعتقاد او ادامه خواهد یافت.

در این شرایط، عناصر نادر از یک ماده اولیه صنعتی به یک اهرم ژئوپلیتیکی تبدیل شده‌اند؛ اهرمی که کنترل بخش‌های عمده استخراج، پالایش و تولید محصولات نهایی آن در اختیار چین است و می‌تواند دامنه اقدامات تجاری و فناورانه واشنگتن علیه پکن را محدود کند.