پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ فعالیت یک پروژه استخراج عناصر نادر خاکی با سرمایهگذاری و مدیریت چین در اوت ۲۰۲۶ و بهدلیل بررسی الزامات قانونی و نگرانیهای زیستمحیطی متوقف شد. تاکنون اطلاعات دقیقی درباره میزان تولید، ذخایر، عیار ماده معدنی یا زمان احتمالی ازسرگیری فعالیت آن منتشر نشده است. از این رو، توقف پروژه را نمیتوان بهتنهایی یک شوک مشخص در عرضه جهانی عناصر نادر خاکی دانست، اما این اتفاق یک ریسک ساختاری در زنجیره تأمین چین را برجسته میکند.
چین بخش عمده ظرفیت جهانی استخراج، جداسازی و فرآوری عناصر نادر خاکی را در اختیار دارد، اما بخشی از خوراک مورد نیاز برای تولید عناصر نادر خاکی سنگین از منابع خارج از این کشور تأمین میشود. رسوبات موسوم به Ion-adsorption clay در لائوس و میانمار از منابع مهم دیسپروزیم و تربیوم محسوب میشوند؛ دو عنصری که در تولید آهنرباهای دائمی پرقدرت از نوع نئودیمیوم-آهن-بور کاربرد دارند.
اهمیت این منابع زمانی بیشتر میشود که بدانیم آهنرباهای یادشده در خودروهای برقی، تجهیزات الکترونیکی و بسیاری از فناوریهای پیشرفته به کار میروند. بنابراین اختلال پایدار در تأمین مواد اولیه میتواند هزینه و ریسک تولید آهنربا و صنایع وابسته را افزایش دهد.
بررسیهای منتشرشده درباره لائوس نیز نشان میدهد استانهای شمالی این کشور، از جمله هوآفان و شیانگخوانگ، ظرفیت قابلتوجهی برای عناصر نادر خاکی دارند. با این حال، بخش مهمی از اکتشاف و استخراج در این مناطق با سرمایه چینی انجام میشود و لائوس همچنان ظرفیت محدودی برای جداسازی، پالایش و تولید محصولات پاییندستی دارد.
ریسک زیستمحیطی در کنار ریسک تأمین
توسعه معادن عناصر نادر خاکی در لائوس با نگرانیهای زیستمحیطی نیز همراه بوده است. بر اساس اطلاعات منتشرشده، یک مورد تخلیه پساب در استان هوآفان در سال ۲۰۲۴ به آلودگی رودخانههای وان و زام منجر شد و ۳۶ روستا را تحت تأثیر قرار داد. مقامهای لائوسی نیز در مارس همان سال پس از گزارش آلودگی منابع آب، دستور توقف فعالیت یک شرکت چینی در هوآفان را صادر کرده بودند.
استخراج از ذخایر خاکهای جذب یونی میتواند در شرایطی با آزاد شدن ترکیبات آمونیومی، فلزات محلول و برخی مواد پرتوزا همراه باشد و بر آبهای زیرزمینی و رودخانهها اثر بگذارد. ضعف نظارت زیستمحیطی و نبود اطلاعات شفاف درباره فعالیت برخی معادن، این ریسک را افزایش میدهد.
کنترل چین، فراتر از مرزهای جغرافیایی
تعلیق پروژه لائوس به معنای کاهش کنترل چین بر بازار عناصر نادر خاکی نیست؛ بلکه نشان میدهد بخشی از این کنترل به منابعی وابسته است که خارج از خاک چین قرار دارند. شرکتهای چینی از جمله Chifeng Jilong Gold Mining و Xiamen Tungsten در توسعه منابع عناصر نادر خاکی لائوس نقش داشتهاند و ساختارهای سرمایهگذاری وابسته به آنها در بخشهایی از این کشور در زمینه اکتشاف، استخراج آزمایشی و فرآوری فعالیت کردهاند.
گزارش سالانه ۲۰۲۵ شرکت Chifeng Jilong نیز وجود پروژه عناصر نادر خاکی Mengkham در لائوس را تأیید میکند. بر اساس این گزارش، حدود ۱۲۴.۷ میلیون تن منبع استنباطشده با عیار حدود ۲۳۸ گرم در تن اکسیدهای نادر خاکی محلول برای این پروژه اعلام شده است.
تنوعبخشی؛ ضرورت زنجیره آینده
دادههای USGS نشان میدهد عناصر نادر خاکی سنگین در سالهای اخیر به یکی از محورهای سیاستهای کنترل صادرات و توسعه ظرفیتهای جدید فرآوری تبدیل شدهاند. از این منظر، اهمیت اتفاق اخیر در لائوس بیش از حجم تولید متوقفشده، به نمایان شدن یک آسیبپذیری ساختاری بازمیگردد: چین در فرآوری و صنایع پاییندستی قدرت بالایی دارد، اما بخشی از خوراک مورد نیاز خود را از منابع خارج از مرزهایش تأمین میکند.
در نتیجه، رقابت آینده در بازار عناصر نادر خاکی تنها بر سر دسترسی به معدن نخواهد بود. کنترل منابع، فناوری جداسازی و فرآوری، زیرساخت، استانداردهای زیستمحیطی و توان ایجاد زنجیرهای کامل از معدن تا محصول نهایی، مؤلفههایی تعیینکننده در امنیت عرضه این مواد راهبردی خواهند بود.
نظر شما