پایگاه تحلیلیخبری ایراسین؛ اتحادیه اروپا که همزمان یکی از بزرگترین مصرفکنندگان محصولات پیشرفته و پیشگام گذار به اقتصاد سبز به شمار میرود، با یک تناقض ساختاری روبهرو است. این قاره از نظر ذخایر معدنی راهبردی در موضع ضعف قرار دارد و همین کمبود، آن را در برابر اختلالهای زنجیره تأمین آسیبپذیر کرده است. بروکسل برای کاهش این ریسک، چارچوبی جامع با عنوان قانون مواد خام حیاتی (CRMA) تدوین کرده است.
بر اساس اطلاعیه رسمی پارلمان اروپا، این قانون از مه ۲۰۲۴ لازمالاجرا شد و اهداف و شاخصهای مشخصی را برای ظرفیت اتحادیه تا ۲۰۳۰ تعیین کرد: حداقل ۱۰ درصد استخراج داخلی، ۴۰ درصد فرآوری داخلی، ۲۵ درصد تأمین از بازیافت و محدودیت وابستگی به یک کشور ثالث به سقف ۶۵ درصد برای هر ماده راهبردی. اندیشکده پارلمان اروپا این اهداف را گام مثبتی ارزیابی کرده، اما کارشناسان متعددی نسبت به نبود تأمین مالی اختصاصی و امکان تحقق اهداف استخراجی تا ۲۰۳۰ تردید دارند.
گامی فراتر از تنظیمگری
به گزارش کمیسیون اروپا، این نهاد در ۳ دسامبر ۲۰۲۵ برنامه اقدام RESourceEU را تصویب کرد. بر اساس تحلیل Global Policy Watch، این برنامه نشانه چرخش سیاستگذاری به سمت مداخلهگری فعالتر و امنیتمحور است؛ چرا که نیروهای بازار بهتنهایی قادر به ایجاد تنوع کافی در زنجیره تأمین نیستند؛ بهویژه در شرایطی که چین همچنان نقش مسلطی در زنجیره ارزش مواد خام حیاتی ایفا میکند.
طبق سند رسمی کمیسیون اروپا، این برنامه سه محور اصلی دارد: تأسیس «مرکز مواد خام حیاتی اروپا» در اوایل ۲۰۲۶ بهعنوان هاب مالی و اطلاعاتی؛ بسیج نزدیک به ۳ میلیارد یورو ظرف ۱۲ ماه؛ و بر اساس اطلاعیه رسمی بانک سرمایهگذاری اروپا، اختصاص ۲۵۰ میلیون یورو به پروژه Lionheart شرکت Vulcan Energy در دره رین آلمان برای تولید ۲۴ هزار تن لیتیوم هیدروکسید. افزون بر این، به نقل از Chambers and Partners، برنامه RESourceEU مشارکت نهادهای چینی را در پروژههای تحقیق و نوآوری تأمینمالیشده توسط اتحادیه محدود کرده است.
آلمان در خط مقدم بحران
آلمان بیش از سایر اقتصادهای بزرگ اروپایی در معرض ریسک اختلال در تأمین مواد خام قرار دارد. به نقل از اتاق بازرگانی و صنایع آلمان، این کشور بیش از ۹۰ درصد مواد خام فلزی خود را وارد میکند. اتحادیه فدرال صنایع آلمان هشدار داده است که وابستگی این کشور به واردات عناصر خاکی کمیاب از چین، از منظر ریسک راهبردی، میتواند حتی از تجربه وابستگی پیشین به گاز روسیه نیز پرهزینهتر باشد.
به گزارش مرکز مطالعاتی OSW، دولت آلمان در سپتامبر ۲۰۲۴ صندوق مواد خام یکمیلیارد یورویی را از طریق بانک توسعه KfW راهاندازی کرد. در عرصه دیپلماسی نیز، به گزارش رویترز، فریدریش مرتس و لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا در آوریل ۲۰۲۶ در هانوفر دیدار و توافق کردند شراکت راهبردی خود در حوزههای مواد خام، دفاع، هوش مصنوعی و انتقال فناوری پاک را تعمیق بخشند. به نقل از خبرگزاری رسمی برزیل، این دیدار با امضای توافقنامه مواد معدنی حیاتی میان وزارتخانههای علوم دو کشور و تعهد به تدوین یک برنامه مالی دوجانبه تا پایان ۲۰۲۶ همراه بود.
نگاهی به افق ۲۰۲۹
در کنار اقدامات سیاستی و دیپلماتیک، اروپا همزمان تلاش میکند از طریق مشارکت در پروژههای معدنی خارج از قاره، امنیت عرضه بلندمدت خود را تقویت کند. بر اساس تحلیل شرکت Arafura Resources و به نقل از Argus Media، پروژه Nolans استرالیا در مه ۲۰۲۶ به مرحله تصمیم نهایی سرمایهگذاری رسیده و تولید سالانه ۴٬۴۴۰ تن اکسید نئودیمیومپرازئودیمیوم آن از نیمه دوم ۲۰۲۹ آغاز خواهد شد؛ پروژهای که اروپا در تلاش برای تضمین سهمی از تولید آن است.
آنچه امروز در اروپا شکل میگیرد صرفاً یک بسته سیاستی نیست؛ بلکه تلاشی برای بازتعریف امنیت صنعتی در عصر رقابت ژئواقتصادی است. CRMA پایههای حقوقی این تحول را بنا نهاد و RESourceEU نشانه ورود اروپا به مرحلهای است که در آن، مواد خام حیاتی دیگر صرفاً یک مسئله اقتصادی نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد بقا و استقلال صنعتی قاره سبز محسوب میشود.
نظر شما