پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ محمد ناظمی هرندی، مدیرعامل شرکت فنی مهندسی فولاد مبارکه، در نشست تخصصی «فولاد ایران؛ از قدرت تولید به قدرت فناوری» با طرح سه پرسش درباره چرایی دستیابی به فناوری، مفهوم مالکیت فناوری و چگونگی تحقق آن اظهار کرد: برای بررسی مسیر توسعه فناوری در صنعت فولاد، ابتدا باید مشخص کنیم چرا بنگاه‌های صنعتی به تسلط بر فناوری نیاز دارند، منظور از صاحب فناوری شدن چیست و برای رسیدن به این جایگاه چه اقداماتی باید انجام دهند.
وی افزود: یکی از ویژگی‌های اساسی سازمان یادگیرنده، تسلط بر فناوری‌هایی است که در فعالیت‌های خود به کار می‌گیرد. اگر فولاد مبارکه بخواهد به یک سازمان یادگیرنده تبدیل شود، باید شناخت و تسلط خود را بر فناوری‌های مورد استفاده در فرایندهای تولیدی افزایش دهد؛ زیرا بدون این تسلط، فرایند یادگیری سازمانی به سطح مطلوبی نمی‌رسد. حتی دستیابی به بهره‌برداری مناسب نیز تا زمانی که شناخت عمیقی از فناوری وجود نداشته باشد، با محدودیت روبه‌رو خواهد بود.
تکمیل حلقه‌های مفقود زنجیره تأمین
مدیرعامل شرکت فنی مهندسی فولاد مبارکه با اشاره به مراحل رشد صنعت فولاد کشور تصریح کرد: صنعت فولاد ایران با توسعه مجموعه‌هایی مانند ذوب‌آهن اصفهان، فولاد خوزستان و فولاد مبارکه، ظرفیت‌های تولیدی خود را گسترش داد. در مراحل اولیه، بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها به استفاده از دانش و تجربه خارجی وابستگی داشت، اما به‌تدریج متخصصان داخلی توانمندتر شدند و دانش بهره‌برداری در کشور توسعه پیدا کرد. اکنون پرسش اصلی این است که صنعت فولاد چگونه می‌تواند از این مرحله عبور کند، کیفیت بهره‌برداری را ارتقا دهد و نقش مؤثرتری در توسعه فناوری ایفا کند.
ناظمی هرندی با تأکید بر ضرورت تعریف دقیق فناوری افزود: فناوری را نمی‌توان تنها به یک تجهیز یا ماشین‌آلات صنعتی محدود کرد؛ این مفهوم می‌تواند فرایند تولید، طراحی و ساخت تجهیزات، نصب و راه‌اندازی آن‌ها و حتی شیوه بهره‌برداری از تجهیزات را شامل شود. بنابراین، دستیابی به فناوری مستلزم توسعه دانش و توانمندی در سطوح مختلف است.
وی با اشاره به تجربه فولاد مبارکه در توسعه توان مهندسی داخلی خاطرنشان کرد: این مجموعه در سال‌های گذشته گام‌های مهمی برای توسعه فناوری برداشته است، اما زنجیره این توانمندی‌ها هنوز به‌طور کامل شکل نگرفته است. در طول سه تا چهار دهه فعالیت صنعت فولاد، شبکه‌ای از سازندگان و پیمانکاران داخلی شکل گرفته که توانسته‌اند بخش قابل‌توجهی از نیازهای تعمیرات، بازسازی و تأمین قطعات را پاسخ دهند. اکنون باید حلقه‌های تکمیل‌نشده شناسایی شوند و توانمندی‌های داخلی در حوزه تجهیزات کلیدی توسعه یابند.
از قدرت تولید تا مالکیت فناوری
ناظمی هرندی با تشریح یکی از مهم‌ترین شکاف‌های فناورانه صنعت فولاد گفت: یکی از اولویت‌های اصلی، شناسایی و تکمیل شکاف‌های دانشی و تجربی در حوزه تجهیزات کلیدی است. دستیابی به فناوری به این معناست که مجموعه صنعتی بتواند به مهندسی پایه و فلسفه طراحی تجهیز تسلط پیدا کند. برای مثال، در مورد کوره قوس الکتریکی، شناخت ابعاد و هندسه کوره، روابط حاکم بر عملکرد آن و معادلات مرتبط با اجزای داخلی اهمیت دارد. این دانش، بخشی از توانمندی طراح اصلی فناوری است و اگر بهره‌بردار تنها به استفاده از تجهیز و اجرای دستورالعمل‌های عملیاتی محدود بماند، به همه ابعاد فناوری دسترسی نخواهد داشت.
وی ادامه داد: فولاد مبارکه در مسیر توسعه توانمندی‌های مهندسی خود، بر دستیابی به سطحی از دانش تمرکز کرده است که امکان طراحی یک فرایند فولادسازی و تعیین تجهیزات مورد نیاز و ظرفیت آن‌ها را فراهم کند. با این حال، در حوزه برخی تجهیزات کلیدی همچنان وابستگی به مهندسی خارجی وجود دارد. برای نمونه، فولاد مبارکه پس از سال‌ها تجربه تولید و بهره‌برداری، در صورت نیاز به احداث کوره قوس الکتریکی جدید، همچنان برای دریافت مهندسی پایه به شرکت‌های خارجی مراجعه می‌کند. این وابستگی نشان می‌دهد که توانایی تأمین قطعات، اجرای پروژه و بهره‌برداری از تجهیز، لزوماً به معنای برخورداری از دانش طراحی و مالکیت فناوری آن نیست.
مدیرعامل شرکت فنی مهندسی فولاد مبارکه با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای شناسایی حوزه‌های دانشی و فناورانه مرتبط با کوره قوس الکتریکی اظهار کرد: در این برنامه، حوزه‌های مختلف دانش و فناوری مورد نیاز شناسایی شده‌اند و برای این تجهیز، حدود هفت منبع دانش و اطلاعات در نظر گرفته شده است. هدف آن است که سازندگان قطعات، تهیه‌کنندگان نقشه‌ها و مستندات مهندسی و متخصصان باتجربه بهره‌برداری در کنار یکدیگر قرار گیرند و دانش پراکنده آن‌ها به یک توانمندی مهندسی منسجم تبدیل شود. در همین راستا، مدل‌های مرتبط با کوره‌ها، هندسه تجهیزات، مدل‌های دینامیکی و روابط حاکم بر عملکرد اجزای داخلی آن‌ها در حال شناسایی و توسعه است.
وی با اشاره به برنامه اجرایی این طرح خاطرنشان کرد: دو خط اصلی برای پیشبرد اقدامات هدف‌گذاری شده‌اند تا بخشی از فعالیت‌های مورد نظر تا پایان سال به نتیجه برسد. پس از آن نیز، با تداوم حمایت‌ها و پیشرفت پروژه، هدف این است که ظرفیت‌های داخلی در قالب یک پروژه عملیاتی به کار گرفته شوند و زمینه طراحی و اجرای نخستین کوره قوس الکتریکی ایرانی با اتکا به توانمندی‌های داخلی فراهم شود.
تغییر پارادایم در شرکت مهندسی فولاد مبارکه
ناظمی هرندی با تأکید بر ظرفیت اقتصادی توسعه فناوری تصریح کرد: بازار این حوزه تنها به احداث کارخانه‌ها و خطوط جدید محدود نیست، بلکه بهینه‌سازی و ارتقای تجهیزات موجود نیز می‌تواند فرصت اقتصادی قابل‌توجهی ایجاد کند. حتی اگر در مقطعی نیاز به احداث تعداد زیادی کوره جدید وجود نداشته باشد، تجهیزات فعال همچنان به بهینه‌سازی و ارتقای عملکرد نیاز دارند. این تجهیزات باید از نظر مصرف انرژی، بهره‌وری و سامانه‌های اتوماسیون به‌طور مستمر بررسی شوند. بنابراین، دانش فنی توسعه‌یافته می‌تواند هم در پروژه‌های جدید و هم در اصلاح و ارتقای خطوط فعال مورد استفاده قرار گیرد.
وی با اشاره به پروژه‌های در دست اجرای شرکت فنی مهندسی فولاد مبارکه افزود: این شرکت در حال حاضر سه پروژه توسعه‌ای را با الگوی مهندسی، تأمین تجهیزات و ساخت پیش می‌برد که در هر سه پروژه، خط اسیدشویی نیز وجود دارد. با وجود آنکه این خطوط بخشی از نیازهای فنی پروژه‌های صنعتی را تشکیل می‌دهند، تأمین دانش و تجهیزات مرتبط همچنان به منابع خارجی وابسته است. از این رو، حتی در بخش‌هایی از پروژه‌های توسعه‌ای که امکان استفاده از توان داخلی وجود دارد، باید فرصت‌های انتقال دانش به شرکت‌های ایرانی و افزایش مشارکت متخصصان داخلی جدی‌تر دنبال شود.
ناظمی هرندی با اشاره به تغییر رویکرد شرکت فنی مهندسی فولاد مبارکه اظهار کرد: توسعه فناوری تنها به ارتقای دانش فنی تجهیزات محدود نمی‌شود، بلکه به تغییر در شیوه فعالیت شرکت مهندسی و نحوه ارتباط آن با دیگر بازیگران صنعت نیز نیاز دارد. در همین راستا، برنامه انتقال شرکت به فضای فناوری و استقرار آن در سه طبقه از برج فناوری شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان در دست اجرا قرار گرفته است تا ارتباط با مجموعه‌های فناور، شرکت‌های دانش‌بنیان و دیگر بازیگران این حوزه تقویت شود.
کلید تکمیل زنجیره فناوری در صنعت فولاد
وی با اشاره به تغییر الگوی همکاری با شرکت‌های فناور افزود: رویکرد جدید بر این اساس است که شرکت مهندسی لزوماً به دنبال سهامداری در شرکت‌های دیگر نباشد، بلکه برای توسعه و عرضه محصولات مشترک با آن‌ها همکاری کند. در این شیوه، شرکت مهندسی می‌تواند با مجموعه‌های تخصصی همکاری کند و محصولی را که قابلیت عرضه به صنعت دارد، به‌صورت مشترک توسعه دهد و به بازار ارائه کند.
مدیرعامل شرکت فنی مهندسی فولاد مبارکه با تأکید بر ضرورت تغییر مدل اقتصادی شرکت مهندسی خاطرنشان کرد: یکی از مسائل مهم این است که شرکت بتواند محصولی تولید کند که قابلیت فروش مکرر داشته باشد. اگر یک محصول تنها برای یک پروژه تولید شود و پس از اجرا و فروش، امکان عرضه مجدد آن وجود نداشته باشد، شرکت ناچار خواهد بود برای ادامه فعالیت به تعریف پروژه‌های جدید وابسته بماند. در مقابل، اگر شرکت بتواند محصولی را توسعه دهد که در چندین پروژه یا برای چند مشتری صنعتی قابل استفاده باشد، امکان تکرار فروش، افزایش درآمد و شکل‌گیری یک مدل اقتصادی پایدارتر فراهم خواهد شد.
ناظمی هرندی در پایان تأکید کرد: دستیابی به مالکیت فناوری، مستلزم پیوند دادن دانش فنی، مهندسی پایه، توان ساخت داخل، تجربه بهره‌برداری و مدل اقتصادی مناسب است. تکمیل زنجیره فناوری به معنای آن است که ظرفیت‌های موجود در قالب پروژه‌های واقعی، محصولات قابل تجاری‌سازی و همکاری‌های پایدار میان شرکت‌های صنعتی و فناور به کار گرفته شوند. هدف نهایی باید فراتر از اجرای یک پروژه یا ساخت یک تجهیز باشد؛ شرکت مهندسی باید بتواند محصولات فناورانه‌ای توسعه دهد که بارها در صنعت مورد استفاده قرار گیرند و به منبعی پایدار برای ایجاد ارزش اقتصادی تبدیل شوند.
نظر شما