پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ مهدی الیاسی؛ مشاور عالی معاون علمی فناوری و اقتصاد دانش بنیان در نشست تخصصی «فولاد ایران؛ از قدرت تولید به قدرت فناوری» که به همت اندیشکده فولاد آینده در حاشیه نمایشگاه فولاد ۱۴۰۵ اصفهان برگزار شد، با تأکید بر ضرورت بازنگری در ارزیابی توان فناورانه صنعت فولاد کشور اظهار کرد: دستیابی به ظرفیت‌های تولیدی و بهره‌برداری از تجهیزات صنعتی، خود دستاوردی مهم است و نباید در ارزیابی عملکرد صنعت نادیده گرفته شود. به گفته وی، تبدیل ظرفیت اسمی به تولید واقعی و رساندن واحدهای صنعتی به سطح قابل‌قبولی از بهره‌برداری، به دانش فنی، تجربه مدیریتی و تلاش مستمر نیاز دارد و نمی‌توان این مرحله را از مسیر توسعه فناوری جدا کرد.

وی با اشاره به تجربه صنایع مختلف کشور افزود: در سال‌های گذشته، سرمایه‌گذاری‌های قابل‌توجهی برای خرید تجهیزات و ماشین‌آلات صنعتی انجام شده است، اما همه این سرمایه‌گذاری‌ها به دستیابی به ظرفیت تولید مورد انتظار منجر نشده‌اند.

الیاسی با تأکید بر اهمیت مقیاس تولید تصریح کرد: برخورداری از ظرفیت تولید، یکی از پیش‌نیازهای اساسی توسعه فناوری است. صنعتی که هنوز به مقیاس مناسب تولید نرسیده، برای دستیابی به توان فناورانه با محدودیت‌هایی روبه‌رو خواهد بود. از این منظر، توسعه فناوری را نمی‌توان صرفاً به مراحل پیشرفته طراحی و ساخت تجهیزات محدود کرد؛ بلکه باید از همان مرحله بهره‌برداری آغاز کرد و کیفیت عملکرد، میزان تولید و بازده سرمایه‌گذاری را به‌عنوان بخشی از مسیر توسعه فناوری مورد توجه قرار داد.

مشاور عالی معاون علمی فناوری و اقتصاد دانش بنیان ادامه داد: در صنعت فولاد، بهره‌برداری از ظرفیت‌های موجود همچنان مسائل مهمی را پیش روی بنگاه‌ها قرار می‌دهد. یکی از پرسش‌های اساسی این است که آیا صنایع توانسته‌اند از سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده، بازده اقتصادی متناسبی به دست آورند؟ این پرسش به‌ویژه درباره صنایع سرمایه‌بر اهمیت دارد؛ صنایعی که برای ایجاد ظرفیت تولید به منابع مالی و ارزی سنگینی نیاز دارند، اما در برخی موارد نتوانسته‌اند از ظرفیت ایجادشده به‌طور کامل استفاده کنند.

الیاسی با اشاره به چالش‌های انرژی و الزامات بهبود عملکرد تولید خاطرنشان کرد: محدودیت انرژی در سال‌های اخیر، اهمیت بهره‌برداری کارآمد از ظرفیت‌های صنعتی را بیش از گذشته آشکار کرده است. با این حال، مسائل فناورانه بهره‌برداری تنها به تأمین انرژی محدود نمی‌شود؛ هوشمندسازی فرایندها، ارتقای کیفیت، بهبود زمان‌بندی تولید و افزایش کارایی چرخه‌های عملیاتی نیز از جمله حوزه‌هایی هستند که همچنان به توسعه دانش و راهکارهای فناورانه نیاز دارند.

وی افزود: این موضوع از منظر اقتصادی نیز اهمیت دارد؛ زیرا بخش بزرگی از سرمایه کشور در صنایع مختلف، از جمله صنعت فولاد، به کار گرفته شده است. سهامداران و سرمایه‌گذاران انتظار دارند این منابع به تولید و بازده اقتصادی بیشتری منجر شود، در حالی که بهره‌برداری ناقص از ظرفیت‌ها می‌تواند دستیابی به این هدف را محدود کند. به اعتقاد وی، بهبود بهره‌برداری و رساندن ظرفیت‌های موجود به سطح مطلوب، باید یکی از نخستین اولویت‌های توسعه فناوری در صنعت فولاد باشد؛ مرحله‌ای که به دلیل وجود ظرفیت تولید و بازار، زمینه مناسبی برای ایجاد ارزش اقتصادی از دانش فنی فراهم می‌کند.

الیاسی در ادامه، با طرح این پرسش که توسعه فناوری در صنعت فولاد باید در سطح یک بنگاه دنبال شود یا در مقیاس کل صنعت، تصریح کرد: دستیابی به فناوری‌های کلیدی و توسعه توانمندی‌های فناورانه، در بسیاری از موارد از ظرفیت یک شرکت فراتر می‌رود و به همکاری میان مجموعه‌ای از بنگاه‌ها و نهادهای فعال در یک بخش صنعتی نیاز دارد. از این رو، اگر صنعت فولاد ایران با وجود برخورداری از ظرفیت تولید گسترده، در برخی حوزه‌های فناوری با محدودیت مواجه است، باید بررسی کرد که مسائل فناورانه این صنعت تا چه اندازه در سطح بخشی و از طریق نهادهای جمعی دنبال می‌شوند.

وی با اشاره به نقش همکاری میان شرکت‌های بزرگ صنعتی و مجموعه‌های دانش‌بنیان ادامه داد: توسعه فناوری در یک صنعت، صرفاً با ایجاد و گسترش شرکت‌های دانش‌بنیان محقق نمی‌شود. در کنار تقویت این شرکت‌ها، لازم است بنگاه‌های بزرگ صنعتی نیز برای شناسایی نیازهای مشترک، تعریف مسائل فناورانه و توسعه راهکارهای مورد نیاز صنعت، همکاری سازمان‌یافته‌تری داشته باشند.

به گفته وی، یکی از زمینه‌هایی که می‌توان بیشتر به آن پرداخت، گردهم‌آوردن شرکت‌های فولادی برای بررسی مسائل فناوری از منظر کل صنعت و ایجاد زمینه همکاری میان آن‌هاست.

الیاسی با تأکید بر اهمیت شکل‌گیری اکوسیستم فناورانه در صنایع کشور خاطرنشان کرد: در کشورهایی که توانمندی فناورانه بالایی دارند، همکاری میان شرکت‌ها در مراحل پیش از رقابت، یکی از سازوکارهای توسعه فناوری است.

وی در پایان تأکید کرد: مسئله توسعه فناوری در صنعت فولاد را نباید صرفاً مسئله یک بنگاه دانست. بخشی از نیازهای فناورانه این صنعت از طریق بهبود بهره‌برداری در شرکت‌ها قابل پیگیری است، اما دستیابی به برخی فناوری‌های کلیدی به همکاری میان بنگاه‌ها، تقویت ارتباط با شرکت‌های دانش‌بنیان و شکل‌گیری سازوکارهای مشترک در سطح صنعت نیاز دارد.