پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ در شرایطی که دسترسی پایدار به ذخایر معدنی و توسعه زنجیره تأمین مواد اولیه به یکی از محورهای راهبردی صنعت فولاد تبدیل شده است، افغانستان با برخورداری از ذخایر قابل‌توجه سنگ‌آهن، مس، روی، طلا و کانی‌های پلی‌متال، به یکی از مقاصد مهم برای توسعه همکاری‌های معدنی ایران تبدیل شده است. با این حال، ورود به این بازار نیازمند حل مجموعه‌ای از پیش‌نیازها از جمله تأمین امنیت، ایجاد زیرساخت‌های استخراج و فرآوری، توسعه مسیرهای حمل‌ونقل و اخذ مجوزهای لازم است. در همین راستا، فولاد مبارکه طی حدود یک‌ونیم سال گذشته به‌عنوان نماینده ایران در موضوع ورود به معادن افغانستان، مذاکرات گسترده‌ای را با دولت این کشور دنبال کرده است. حسنعلی حق‌شناس، مدیرعامل هلدینگ تأمین و فرآوری مواد معدنی فولاد مبارکه، در گفت‌وگو با خبرنگار ایراسین، از نزدیک‌شدن مذاکرات دو طرف به توافق اولیه، برنامه ورود به اکتشاف و استخراج معادن افغانستان، ایجاد ظرفیت فرآوری در نقطه صفر مرزی و هدف‌گذاری انتقال یک تا دو میلیون تن سنگ‌آهن به ایران خبر داد.
افغانستان؛ مقصدی با ظرفیت‌های متنوع معدنی
حق‌شناس با اشاره به سابقه علاقه‌مندی مجموعه‌های معدنی ایران برای حضور در افغانستان اظهار کرد: موضوع ورود شرکت‌های معدنی ایران به معادن افغانستان تقریباً ۱۵ سال است که مطرح بوده و در این مدت، مجموعه‌های مختلفی برای فعالیت در این کشور تمایل نشان داده‌اند؛ با این حال، تحقق این هدف نیازمند فراهم‌شدن پیش‌نیازهایی است که مهم‌ترین آنها تأمین امنیت و ایجاد زیرساخت‌های مورد نیاز برای استخراج و فرآوری مواد معدنی است.
وی افزود: بخشی از این موضوعات در سطح حاکمیت‌ها قابل حل است و نمی‌توان انتظار داشت یک شرکت یا بنگاه اقتصادی به‌تنهایی آنها را برطرف کند. به همین دلیل، حدود دو سال گذشته فولاد مبارکه به‌عنوان نماینده ایران در موضوع ورود به معادن افغانستان معرفی شد و از آن زمان تلاش کرده‌ایم تعاملات خود را با دولت افغانستان توسعه دهیم و یک مدل مشخص برای همکاری معدنی دو طرف ایجاد کنیم.
تلاش برای شکل‌دهی مدل مشترک همکاری
مدیرعامل هلدینگ تأمین و فرآوری مواد معدنی فولاد مبارکه ادامه داد: هدف اصلی ما در مرحله نخست این بود که بتوانیم در بستر یک مدل مشخص، فعالیت‌های معدنی خود را در افغانستان شکل دهیم. در همین راستا، مطالعات کاملی درباره معادن این کشور انجام شده و معادن بخش خصوصی و معادنی که در اختیار دولت افغانستان قرار دارند، مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
حق‌شناس تصریح کرد: فولاد مبارکه در مرحله نخست به سنگ‌آهن افغانستان برای تأمین نیاز زنجیره تولید خود توجه دارد، اما رویکرد ما صرفاً به سنگ‌آهن محدود نیست و ظرفیت‌های موجود در سایر کانی‌های باارزش افغانستان را نیز دنبال می‌کنیم.
حسنعلی حق‌شناس، مدیرعامل هلدینگ تأمین و فرآوری مواد معدنی فولاد مبارکه
فرآوری اولیه در نقطه صفر مرزی
وی درباره مدل پیشنهادی برای انتقال مواد معدنی افغانستان به ایران گفت: یکی از پیشنهادهای اولیه این بود که فرآوری اولیه در خاک افغانستان یا در نقطه صفر مرزی انجام شود و مجوزهای لازم برای صادرات سنگ دانه‌بندی‌شده یا کنسانتره به ایران دریافت شود.
مدیرعامل هلدینگ تأمین و فرآوری مواد معدنی فولاد مبارکه افزود: دولت افغانستان در خصوص کلیات این موضوع اعلام موافقت کرده و مذاکرات برای دریافت مجوزها و توافق‌های لازم در این زمینه پیش رفته است. بر اساس این مدل، امکان ورود سنگ دانه‌بندی‌شده به ایران و تبدیل آن به محصول و همچنین صادرات محصول نهایی به افغانستان پیش‌بینی شده است.
وی با بیان اینکه این فرایند پیچیدگی‌های خاص خود را داشته است، گفت: با حمایت مدیرعامل فولاد مبارکه و همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت و دستگاه‌های مرتبط، اکنون به مرحله‌ای رسیده‌ایم که کلیات موضوع میان دو طرف مورد توافق قرار گرفته است و امیدواریم در سفر آتی مقامات افغانستان به ایران، توافق اولیه میان مسئولان وزارت معادن افغانستان و طرف ایرانی به امضا برسد.
طرح جامع از اکتشاف تا تولید شمش
حق‌شناس با تشریح جزئیات طرح پیشنهادی فولاد مبارکه اظهار کرد: این توافق اولیه بر مبنای ورود به حوزه اکتشاف و استخراج معادن مختلف افغانستان شکل گرفته است. در مواردی که نیاز باشد، کارخانه فرآوری نیز در افغانستان احداث خواهد شد و در برخی معادن که امکان پیش‌فرآوری یا فرآوری اولیه در محل وجود دارد، این فرایند در همان منطقه انجام می‌شود.
وی افزود: در مواردی نیز که امکان فرآوری در افغانستان وجود نداشته باشد، صادرات سنگ به ایران پیش‌بینی شده است. حتی یک طرح جامع به دولت افغانستان ارائه شده که تا مرحله تولید شمش در داخل این کشور را نیز دربرمی‌گیرد؛ ظرفیتی که متناسب با نیاز افغانستان و زیرساخت‌های موجود آن طراحی شده است.
به گفته حق‌شناس، در این طرح همچنین ظرفیت مناسبی برای صادرات سنگ دانه‌بندی‌شده افغانستان به ایران در نظر گرفته شده است تا بتوان از ظرفیت‌های معدنی دو کشور در قالب یک زنجیره به‌هم‌پیوسته استفاده کرد.
نگاه فراتر از سنگ‌آهن؛ ورود به مس، روی و طلا
مدیرعامل هلدینگ تأمین و فرآوری مواد معدنی فولاد مبارکه تأکید کرد: زمانی که وارد مرحله اکتشاف در افغانستان شویم، موضوع صرفاً سنگ‌آهن نخواهد بود. این کشور ظرفیت قابل‌توجهی در حوزه کانی‌های مختلف از جمله مس، طلا، روی و کانی‌های پلی‌متال دارد و فولاد مبارکه نیز با همین نگاه وارد این حوزه شده است.
وی ادامه داد: در حال حاضر نیز بخشی از سنگ روی از افغانستان وارد ایران می‌شود، اما مشکلاتی در مسیر صادرات و واردات وجود دارد که فرایند تجارت این مواد را با محدودیت مواجه کرده است. تلاش ما این است که با ایجاد یک چارچوب مشخص همکاری، این موانع نیز برطرف شود.
حق‌شناس گفت: محدوده‌های مناسبی در حوزه مس، روی و طلا شناسایی شده است و اگر دولت افغانستان با ورود ما به این محدوده‌ها موافقت کند، حضور فولاد مبارکه در بخش معدن این کشور می‌تواند توسعه قابل‌توجهی پیدا کند.
ایجاد مسیر ورود برای سایر شرکت‌های ایرانی
وی با اشاره به اهداف گسترده‌تر این همکاری اظهار کرد: فولاد مبارکه صرفاً با نگاه به نیازهای خود وارد این حوزه نشده است. پیشنهاد ما این بوده که یک بستر مشخص برای فعالیت ایجاد شود تا سایر شرکت‌های معدنی و صنعتی ایران نیز بتوانند از این مسیر وارد افغانستان شوند.
مدیرعامل هلدینگ تأمین و فرآوری مواد معدنی فولاد مبارکه افزود: اگر این مدل همکاری شکل بگیرد، می‌تواند زمینه حضور سازمان‌یافته‌تر شرکت‌های ایرانی در بخش معدن افغانستان را فراهم کند و به جای فعالیت‌های پراکنده، یک مسیر مشخص برای سرمایه‌گذاری، اکتشاف، استخراج و فرآوری ایجاد شود.
هدف‌گذاری انتقال یک تا دو میلیون تن سنگ‌آهن
حق‌شناس با اشاره به برنامه عملیاتی فولاد مبارکه در نخستین سال اجرای توافق گفت: بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، امیدواریم از سال نخست پس از امضای توافق و فراهم‌شدن مقدمات ورود، بتوانیم حدود یک تا دو میلیون تن سنگ دانه‌بندی‌شده یا کنسانتره با عیار بالای ۶۱ درصد را از افغانستان به ایران منتقل کنیم.
وی افزود: برای انتقال این مواد، ظرفیت‌های ریلی و زمینی مورد بررسی قرار گرفته است. مجموعه توکا نیز در زمینه زیرساخت‌های مرتبط با افغانستان اقداماتی انجام داده و امکان استفاده از مسیر ریلی هرات به ایران می‌تواند در این زمینه اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.
راه‌آهن؛ حلقه اتصال همکاری معدنی دو کشور
مدیرعامل هلدینگ تأمین و فرآوری مواد معدنی فولاد مبارکه با اشاره به نقش زیرساخت ریلی در توسعه همکاری‌ها گفت: توسعه معادن افغانستان و توسعه شبکه ریلی دو موضوع به‌هم‌پیوسته هستند. یکی از الزامات توسعه خط ریلی ایران و افغانستان، تأمین منابع مالی برای راه‌اندازی معادن و پرداخت هزینه‌های مرتبط با بهره‌برداری از این زیرساخت است.
وی افزود: از نگاه دولت افغانستان، درآمدزایی معادن برای توسعه شبکه ریلی، افزایش اشتغال و ایجاد درآمد پایدار اهمیت دارد و از طرف ایران نیز ایجاد یک مسیر مطمئن برای انتقال مواد معدنی و شکل‌گیری زنجیره تأمین پایدار مورد توجه است.
زنجیره‌ای مشترک برای منافع دو طرف
حق‌شناس در پایان با ابراز خوش‌بینی نسبت به آینده این همکاری اظهار کرد: برنامه ما این است که پس از امضای توافق، در سال نخست مقدمات ورود و زیرساخت‌های لازم را فراهم کنیم و فعالیت‌ها را به‌تدریج توسعه دهیم هدف فولاد مبارکه صرفاً خرید و انتقال ماده معدنی نیست، بلکه به دنبال شکل‌دهی به یک زنجیره مشترک از اکتشاف و استخراج تا فرآوری، حمل‌ونقل و در صورت امکان تولید محصول نهایی هستیم.
به گفته مدیرعامل هلدینگ تأمین و فرآوری مواد معدنی فولاد مبارکه، اجرای این مدل می‌تواند برای هر دو طرف ارزش‌آفرین باشد؛ به‌گونه‌ای که افغانستان از توسعه معادن، ایجاد اشتغال، افزایش درآمدهای معدنی و توسعه زیرساخت‌ها بهره‌مند شود و طرف ایرانی نیز به منابع جدید مواد اولیه، فرصت‌های سرمایه‌گذاری و یک مسیر پایدار برای تأمین مواد معدنی دسترسی پیدا کند.
نظر شما