پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ توسعه صنعتی در مجاورت مناطق غنی از منابع معدنی، همواره با چالش شکل‌گیری «اقتصادهای جزیره‌ای» مواجه بوده است؛ پدیده‌ای که در آن صنایع بزرگ رشد می‌کنند، اما جوامع پیرامونی همچنان با بیکاری و مشکلات اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. غلبه بر این چالش، نیازمند تغییر رویکرد از «توسعه تک‌بعدی صنعتی» به «توسعه همه‌جانبه و پایدار منطقه‌ای» است. در این رویکرد، حضور یک صنعت مادر نه تنها به معنای بهره‌برداری یک‌طرفه از منابع محلی نیست، بلکه باید به موتور محرک کسب‌وکارهای خرد و متوسط تبدیل شود تا ثروت و ارزش افزوده خلق‌شده، در رگ‌های اقتصاد محلی جریان یابد و جامعه بومی از جایگاه اقتصادی مستقل و مناسبی برخوردار شود.

نهادینه‌سازی توسعه پیرامونی در گروه فولاد مبارکه

نگاهی به عملکرد کلان گروه فولاد مبارکه نشان می‌دهد که گذار از نگاه صرفا تولیدمحور به رویکرد «صنعت جامعه‌محور»، در استراتژی‌های کلان این مجموعه به یک اصل نهادینه تبدیل شده است. این گروه صنعتی مسئولیت اجتماعی خود را از اقدامات مقطعی، به سرمایه‌گذاری در ارتقا تاب‌آوری زنجیره تامین و توسعه متوازن مناطقی که شرکت‌های زیرمجموعه در آن مستقر هستند، تغییر داده است. در این الگو، تامین پایدار نیازهای هلدینگ، با ارتقا سطح تکنولوژی و توانمندسازی پیمانکاران و کارگاه‌های کوچک بومی گره خورده است تا رشد اقتصاد محلی همگام با توسعه خطوط تولید پیش برود.

در امتداد نقشه راه گروه فولاد مبارکه، تصمیمات اخیر فولاد سنگان نمونه‌ای عینی از ترجمه تئوری‌های توسعه پایدار به اقدامات عملیاتی است. علی رسولیان، مدیرعامل فولاد سنگان، با درک دقیق آسیب‌های مناطق معدنی و تاکید بر اینکه پایان عمر معدن نباید به معنای به‌جا ماندن یک گودال خالی برای نسل‌های بعد باشد، بر لزوم عبور از نگاه سنتی به اشتغال تاکید کرده است.

دقیقا در همین نقطه است که مدل پیمانکاری فرعی (SPX) به عنوان یک پلتفرم مبادلاتی وارد عمل می‌شود. اجرای این مدل به این معناست که یک صنعت بزرگ به جای اتخاذ رویکرد صرفا «استخدام‌محور» و جذب مستقیم صدها نیروی کار در کارخانه، نیازهای خدماتی و کالایی خود را شناسایی و برون‌سپاری می‌کند. نتیجه این فرآیند، شکل‌گیری بستری «کارآفرین محور» است؛ جایی که ده‌ها کارگاه و شرکت کوچک در منطقه شکل می‌گیرد و مردم بومی به جای کارگر ساده، خود به صاحبان کسب‌وکار و کارآفرینانی تبدیل می‌شوند که نیازهای صنعت را تامین می‌کنند.

خواف در مسیر تبدیل به قطب پویای صنعتی

با انعقاد تفاهم‌نامه میان فولاد سنگان و سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی، این رویکرد از فاز تئوری خارج شده است. در این شبکه ارتباطی، تاکنون ۳۷ کسب‌وکار مرتبط در منطقه شناسایی شده‌اند. اما نقطه عطف این ابتکار، رها نکردن این بنگاه‌های کوچک پس از مرحله شناسایی است؛ بلکه برای تامین مالی آن‌ها نیز اقدامات لازم صورت گرفته تا بتوانند به استانداردهای کیفی مورد نیاز برای ورود به زنجیره تامین صنعت فولاد دست یابند و به عنوان حلقه‌هایی پایدار در اقتصاد منطقه تثبیت شوند. عملیاتی شدن کامل طرح SPX در فولاد سنگان، نویدبخش آینده‌ای روشن برای اقتصاد محلی خواف است. این رویکرد که ماهیت آن ارتقا جایگاه جوامع محلی از «نیروی کار وابسته» به «کارآفرینان شریک» است، نه تنها ریسک‌های زنجیره تامین را برای صنعت مادر کاهش می‌دهد، بلکه منطقه را از یک محدوده صرفا معدن‌خیز به یک قطب پویای صنعتی و خدماتی تبدیل می‌کند. پیوند ناگسستنی و ساختاری میان صنعت و جامعه پیرامونی، تضمین‌کننده پایداری عملکرد بنگاه‌های بزرگ در بلندمدت خواهد بود و الگویی موفق برای سایر صنایع در تحقق اقتصاد چرخشی و توسعه متوازن ارائه می‌دهد.