پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ در مسیر گذار صنعت فولاد به تولید کم‌کربن و پاسخ‌گویی به الزامات فزاینده بازارهای جهانی، برخورداری از نظامی دقیق و قابل اتکا برای اندازه‌گیری، گزارش‌دهی و راستی‌آزمایی انتشار گازهای گلخانه‌ای و ردپای کربن محصولات، به یکی از مؤلفه‌های اصلی شفافیت و رقابت‌پذیری بنگاه‌های صنعتی تبدیل شده است. فولاد مبارکه در همین چارچوب، در سال ۱۴۰۴ موفق به دریافت تأییدیه‌های مرتبط با استاندارد مدیریت انتشار گازهای گلخانه‌ای بر مبنای ISO 14064-1:2018 و استاندارد ردپای کربن محصول بر مبنای ISO 14067:2018 از شرکت بین‌المللی SGS سوئیس شد؛ اقدامی که بیانگر استقرار رویکردی نظام‌مند برای پایش و مدیریت انتشار کربن و تقویت اعتبار داده‌های زیست‌محیطی این شرکت است. سالروز اخذ این استانداردها فرصتی برای مرور مسیری است که فولاد مبارکه در حوزه شفافیت کربنی، توسعه فولاد سبز و آماده‌سازی خود برای الزامات نوین تجارت بین‌المللی طی کرده است؛ مسیری که در آن داده‌های معتبر زیست‌محیطی، مبنای تصمیم‌گیری، بهبود عملکرد و حفظ جایگاه شرکت در زنجیره ارزش جهانی فولاد قرار می‌گیرد.

بهنام کاویانی، رئیس محیط‌زیست فولاد مبارکه در گفت‌وگویی اختصاصی با خبرنگار ایراسین با تشریح رویکرد این شرکت در حوزه کربن‌زدایی، تأکید کرد که کاهش انتشار کربن در فولاد مبارکه دیگر صرفاً یک الزام محیط‌زیستی نیست، بلکه به‌عنوان یک ضرورت اقتصادی و به‌ویژه یک مؤلفه راهبردی برای حفظ و توسعه بازارهای آینده دنبال می‌شود.

کربن‌زدایی؛ از الزام محیط‌زیستی تا مزیت رقابتی

وی با بیان اینکه کربن‌زدایی امروز در فولاد مبارکه هر سه وجه محیط‌زیستی، اقتصادی و راهبردی را هم‌زمان در بر می‌گیرد، گفت: الزام محیط‌زیستی البته وجود دارد و نادیده گرفته نمی‌شود، اما محرک اصلی ما این است که بازارهای آینده فولاد، به‌ویژه بازارهای صادراتی و مشتریان بزرگ مانند خودروسازی، لوازم خانگی و پروژه‌های زیرساختی، به‌طور فزاینده‌ای داده‌های معتبر کربن و فولاد کم‌کربن را مطالبه می‌کنند. مقرراتی مانند CBAM نیز این روند را تسریع کرده است.

به گفته او، فولاد مبارکه کربن‌زدایی را نه صرفاً به‌عنوان یک هزینه محیط‌زیستی، بلکه به‌عنوان ابزاری برای حفظ و توسعه بازار، دسترسی به تأمین مالی سبز و ایجاد مزیت رقابتی بلندمدت می‌بیند؛ به‌گونه‌ای که این موضوع از سطح گزارش‌دهی فراتر رفته و به یکی از ارکان برنامه جامع پایداری و فولاد سبز تبدیل شده است.

افق ۱۴۱۴ و اهداف کمی کاهش انتشار

رئیس محیط‌زیست فولاد مبارکه در ادامه با اشاره به افق برنامه‌ریزی این شرکت اظهار کرد: «افق اصلی ما ۱۴۱۴ است که در برنامه جامع پایداری، فولاد سبز و محیط‌زیست تعریف شده است.»

او مهم‌ترین شاخص‌های کمی هدف‌گذاری‌شده تا افق یادشده کاهش ۳۰ درصدی شدت انتشار گازهای گلخانه‌ای و افزایش کارایی مواد به ۹۸ درصد برشمرد.

کاویانی افزود: «هدف‌گذاری کلیدی ما در سه لایه تعریف شده‌اند؛ نخست، شدت انتشار به‌عنوان شاخص اصلی عملکرد؛ دوم، گسترش دامنه محاسبه و مدیریت Scope 1، 2 و به‌تدریج Scope 3؛ و سوم، آمادگی برای الزامات بین‌المللی مانند CBAM و استانداردهای افشای پایداری.

سهم اصلی انتشار در زنجیره تولید فولاد

وی درباره بخش‌های اصلی انتشار گازهای گلخانه‌ای در زنجیره تولید فولاد مبارکه توضیح داد: در مسیر تولید فولاد مبارکه که عمدتاً مبتنی بر آهن اسفنجی (DRI) و کوره قوس الکتریکی (EAF) است، سهم اصلی انتشار به ترتیب در فرآیند احیا (اسکوپ ۱)، مواد اولیه و حمل‌ونقل (اسکوپ ۳)، انرژی الکتریکی (اسکوپ ۲) و فرآیندهای فولادسازی و ریخته‌گری (اسکوپ ۱) قرار دارد.

او تصریح کرد: به همین دلیل، تمرکز اصلی برنامه‌های کوتاه‌مدت و میان‌مدت ما روی بهینه‌سازی احیا، افزایش راندمان انرژی و افزایش سهم قراضه تمیز و مواد ثانویه ورودی به سازمان است.

پروژه‌های زودبازده و برنامه‌های بلندمدت

رئیس محیط‌زیست فولاد مبارکه در تشریح نقشه راه کربن‌زدایی این شرکت گفت: اقدام‌های زودبازده یا Quick Wins که در افق کوتاه‌مدت تا ۱۴۰۶ و ۱۴۰۷ دنبال می‌شوند، شامل بهینه‌سازی مصرف انرژی و راندمان فرآیندها، افزایش سهم قراضه تمیز در شارژ کوره قوس، استقرار پایش هوشمند و Digital Twin برای مدیریت لحظه‌ای مصارف، بهبود مدیریت محصولات جانبی و اقتصاد چرخشی مانند سرباره، غبار و لجن، و نیز تقویت نظام حسابداری کربن و اولویت‌بندی پروژه‌ها بر اساس شدت انتشار است.

او افزود: در کنار این موارد، پروژه‌های بلندمدت و سرمایه‌بر نیز در دستور کار قرار دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به آماده‌قای فناوری کوره‌های قوس الکتریکی،ژن یا H-Ready DRI، ارتقای فناوری کوره‌های قوس الکتریکی، توسعه تولید و استفاده از هیدروژن سبز و فناوری‌های جذب، استفاده و ذخیره‌سازی کربن (CCUS) اشاره کرد. نقشه راه ما فازبندی‌شده است تا بین اقدام‌های سریع و سرمایه‌گذاری‌های ساختاری تعادل برقرار شود.

CBAM؛ تهدیدی برای بی‌برنامه‌ها و فرصتی برای پیشروها

کاویانی در بخش دیگری از این گفت‌وگو به سازوکار تعدیل مرزی کربن اتحادیه اروپا یا CBAM اشاره کرد و گفت: CBAM یک پیام روشن دارد؛ دوران رقابت صرفاً بر اساس قیمت تمام‌شده به پایان رسیده و شدت کربن محصول به یکی از عوامل تعیین‌کننده دسترسی به بازار اروپا تبدیل شده است.

او با بیان اینکه این سازوکار برای تولیدکنندگان فاقد آمادگی، یک تهدید هزینه‌ای و رقابتی محسوب می‌شود، افزود: برای فولاد مبارکه که سیستم موجودی گازهای گلخانه‌ای و ردپای کربن محصول را با استانداردهای بین‌المللی راستی‌آزمایی کرده، این سازوکار می‌تواند به یک فرصت تبدیل شود؛ فرصتی برای تمایز، حفظ سهم بازار و حتی ایجاد مزیت نسبی نسبت به رقبایی که هنوز زیرساخت داده و شفافیت لازم را ندارند.

به گفته او، فولاد مبارکه CBAM را نه صرفاً یک مقررات تنبیهی، بلکه یک سیگنال قوی برای تسریع کربن‌زدایی و ارتقای نظام گزارش‌دهی می‌داند.

پیوند کربن‌زدایی با سایر ارکان محیط‌زیست

رئیس محیط‌زیست فولاد مبارکه همچنین تأکید کرد که برنامه کربن‌زدایی این شرکت به‌صورت منفک از سایر برنامه‌های محیط‌زیستی تعریف نشده و با حوزه‌های دیگر نیز پیوند مستقیم دارد.

او توضیح داد: بسیاری از پروژه‌های بهینه‌سازی انرژی و افزایش راندمان، همزمان به کاهش آلاینده‌های هوا مانند NOx، SOx و غبار کمک می‌کنند. همچنین افزایش کارایی مواد و اقتصاد چرخشی، حجم پسماند و فشار بر منابع آب را کاهش می‌دهد. بازچرخانی پساب و مدیریت آب نیز بخشی از رویکرد کلی کاهش شدت مصرف منابع است که با اهداف کربن‌زدایی هم‌راستا است. حفاظت از محیط‌زیست پیرامونی و مسئولیت اجتماعی نیز در چارچوب همین برنامه جامع دیده شده است.

چشم‌انداز فولاد سبز در افق ۱۴۱۴

کاویانی در پایان، چشم‌انداز فولاد مبارکه در افق ۱۴۱۴ را چنین ترسیم کرد: در افق ۱۴۱۴، فولاد مبارکه را به‌عنوان یکی از پیشگامان فولاد سبز در منطقه و الگویی از تولید مسئولانه در میان کشورهای در حال توسعه می‌بینم؛ شرکتی که شدت انتشار خود را به‌طور معنادار کاهش داده، نظام شفاف و راستی‌آزمایی‌شده کربن دارد و محصولات آن برای بازارهای حساس به پایداری قابل دفاع است.

او در جمع‌بندی تأکید کرد: تعیین‌کننده‌ترین اقدام، تبدیل داده‌های کربن به تصمیم‌گیری عملیاتی و اولویت‌بندی واقعی پروژه‌ها است. تا زمانی که شدت انتشار به‌عنوان یک شاخص استراتژیک در سطح نواحی و پروژه‌ها وارد نظام تصمیم‌گیری نشود، سایر اقدامات پراکنده خواهند ماند. زیرساخت استانداردهای ایزو 14064-1 و 14067 و برنامه جامع پایداری تا افق ۱۴۱۴، بستر این تحول را فراهم کرده است. تداوم اجرای منضبط این برنامه، شرط اصلی رسیدن به چشم‌انداز فولاد سبز و کربن خنثی خواهد بود.