به گزارش خبرنگار ایراسین، در زنجیره ارزش فولاد، اگر اکتشاف و استخراج را به عنوان قلب تپنده این صنعت بدانیم، سیستم لجستیک و حملونقل رگهای حیاتی آن هستند که خون حیات (مواد اولیه) را به بدنه کارخانهها میرسانند. با این حال، گزارشهای میدانی و آماری نشان میدهد که صنعت معدن و فولاد ایران با یک «معادله حلنشده» در حوزه حملونقل مواجه است. معادلهای که در آن، ناهماهنگی بین ریل، جاده و دریا، هزینههای تمامشده فولاد را به شدت افزایش داده و چالشهای عظیمی را برای تداوم تولید ایجاد کرده است.
بحران «گلوگاههای ترافیکی» در جادهها
بر اساس بررسیهای انجام شده در محورهای مواصلاتی اصلی معادن، به ویژه در استانهای یزد، کرمان و اصفهان، تمرکز بیش از حد حملونقل کالاهای سنگین بر جادهها به بحرانهای جدی منجر شده است. تردد هزاران تریلی حامل سنگآهن و کنسانتره در جادههای ترانزیتی، نه تنها باعث فرسایش زیرساختهای جادهای و افزایش تصادفات شده، بلکه در فصول خاصی از سال با کمبود ناوگان حملونقل مواجه میشویم.
منابع خبری به «گرانی کرایه حمل» به دلیل افزایش قیمت سوخت و تورم قطعات یدکی اشاره کردهاند. این افزایش هزینهها مستقیماً بر قیمت تمامشده کنسانتره و گندله اثر میگذارد و قدرت رقابتپذیری فولاد ایران در بازارهای جهانی را کاهش میدهد. کارشناسان معتقدند که جاده به تنهایی پاسخگوی حجم عظیم جابجایی مواد معدنی در افق آینده نیست و باید سهم حملونقل ریلی افزایش یابد.
ریل؛ راهکار نهایی یا چالشهای فرسوده؟
در میان تمامی گزینهها، حملونقل ریلی به عنوان اقتصادیترین و ایمنترین روش برای جابهجایی مواد معدنی شناخته میشود. با این حال، شبکه ریلی ایران با چالشهای ساختاری و زیرساختی مواجه است. نوسازی خطوط ریلی فرسوده، کمبود واگنهای اختصاصی معدنی (واگنهای گابری) و وجود تکخطه بودن در بسیاری از مسیرهای حیاتی، از جمله موانع اصلی هستند.
گزارشها حاکی از آن است که اگرچه شرکتهای بزرگ معدنی سرمایهگذاریهایی در نوسازی ناوگان ریلی انجام دادهاند، اما به دلیل محدودیتهای زیرساختی در راهآهن جمهوری اسلامی ایران، سرعت و ظرفیت جابجایی هنوز به سطح مطلوب نرسیده است. تکمیل پروژههایی مانند راهآهن چادرملو-سیرجان و اتصال معادن بزرگ به شبکه سراسری ریلی، سالهاست که در اولویت قرار دارد اما با تأخیر مواجه میشود.
دریا؛ دروازه صادراتی با محدودیتهای اسکله
در انتهای زنجیره لجستیک، بنادر دریایی قرار دارند که نقش پنجرههای صادراتی را ایفا میکنند. بنادر جنوبی کشور، به ویژه بندر امام خمینی (ره) و بندر عباس، نقش کلیدی در صادرات کنسانتره و محصولات فولادی ایفا میکنند. با این حال، مشغول بودن اسکلهها، طولانی شدن زمان پهلوگیری و تخلیه بار (Dwell Time) و کمبود انبارهای روباز برای ذخیرهسازی مواد معدنی، چالشهای جدی محسوب میشوند.
علاوه بر این، لایروبی مداوم کانالهای دریایی برای پهلوگیری کشتیهای پاناماکس (کشتیهای بزرگ حملکننده مواد معدنی) نیازمند سرمایهگذاری مستمر است. هرگونه اختلال در بنادر، به سرعت خود را در معادن و کارخانهها به صورت انباشتگی محصول و توقف تولید نشان میدهد.
راهکارهای مهندسی و ضرورت یکپارچگی
کارشناسان لجستیک و حملونقل برای حل این معادله چندمجهولی، راهکارهای مهندسی و مدیریتی متعددی را پیشنهاد میکنند:
۱. توسعه ناوگان ریلی اختصاصی: دولت و بخش خصوصی باید برای نوسازی ناوگان ریلی و افزایش تعداد واگنهای گابری وارد عمل شوند. استفاده از لکوموتیوهای قدرتمندتر برای کشیدن قطارهای طولانیتر (تا ۶۰ واگن) میتواند بهرهوری را افزایش دهد.
۲. ایجاد «کریدورهای سبز معدنی»: تفکیک مسیرهای تردد مواد معدنی از سایر کالاها در جادهها و ایجاد اولویت عبور برای ناوگان حمل سنگآهن میتواند از ترافیک و زمانبر شدن حملونقل بکاهد.
۳. توسعه چندوجهی (مولتیمودال): ایجاد ترمینالهای مجتمع ریل-دریا در بنادر، به طوری که بار از معدن مستقیماً با قطار به اسکله منتقل شود و نیاز به بارگیری و تخلیه مکرر کاهش یابد.
۴. مدیریت هوشمند زنجیره تأمین: استفاده از سیستمهای نرمافزاری و اینترنت اشیاء (IoT) برای رصد لحظهای موقعیت ناوگان و پیشبینی نیازها، میتواند هزینههای سربار را کاهش دهد.
حل معادله حملونقل سنگآهن، نیازمند یک نگاه سیستمی و هماهنگی بین وزارت راه و شهرسازی، وزارت صنعت، معدن و تجارت و شرکتهای بزرگ معدنی است. بدون حل مشکل لجستیک، حتی با اکتشاف معادن جدید و افزایش سرمایهگذاری در استخراج، بخش عمدهای از ارزش افزوده این صنعت در هزینههای گزاف حملونقل هدر خواهد رفت. توسعه زیرساختهای ریل، جاده و دریا، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای بقای صنعت فولاد ایران در بازارهای رقابتی جهانی است.
نظر شما