به گزارش ایراسین، سید شایان سیف، مشاور کربن و پایداری، در گفتوگو با خبرنگار ایراسین با تشریح تاریخچه و اهمیت موضوع کربن در تجارت جهانی، اظهار کرد: ردپای کربن یکی از ارکان اصلی مدیریت کربن به شمار میرود، اما دلیل اینکه در سالهای اخیر بهطور جدی مورد توجه قرار گرفته، بیش از هر چیز به مکانیزمهای نوین تجارت بینالملل بازمیگردد؛ در فضای امروز تجارت جهانی، دیگر امکان فروش و صادرات محصولات پرکربن بهسادگی گذشته وجود ندارد، چراکه خریداران تمایلی به دریافت این محصولات ندارند یا در صورت مشخص نبودن ردپای کربن و یا بالا بودن شاخص آن، کالا را با قیمت پایینتر و همراه با تحمیل تعرفه و مالیات کربن خریداری میکنند.
وی افزود: این سازوکارها که شناختهشدهترین نمونه آن «مکانیزم تعدیل مرزی کربن اتحادیه اروپا (CBAM)» است، عملاً از ورود محصولات پرکربن به بازار اروپا جلوگیری میکند. بر اساس این مکانیزم، از اول ژانویه ۲۰۲۶ شرکتهای صادرکننده به اتحادیه اروپا ملزم به ارائه گواهی معتبر ردپای کربن خواهند بود؛ بنابراین هر شرکتی که قصد حفظ بازارهای بینالمللی خود را دارد و نمیخواهد مشمول تعرفه و مالیات کربن شود، باید در گام نخست ردپای کربن محصولات خود را محاسبه و گواهی استاندارد، ممیزی و راستیآزماییشده دریافت کند و آن را بهعنوان یکی از اسناد گمرکی ارائه دهد.
مشاور کربن و پایداری با تأکید بر اینکه این روند محدود به اتحادیه اروپا نیست، ادامه داد: انگلستان نیز اعلام کرده از سال ۲۰۲۷ مکانیزمی مشابه را اجرایی میکند و چندین کشور دیگر نیز آمادگی خود را برای راهاندازی چنین سازوکارهایی اعلام کردهاند؛ به همین دلیل، بسیاری از تأمینکنندگان بینالمللی در حال حاضر به دنبال بازارهایی هستند که تولیدکنندگان آن محصولات کمکربن تولید میکنند یا دستکم ردپای کربن محصولاتشان بهطور شفاف مشخص شده باشد.
سیف اقدامات مرتبط با ردپای کربن را به دو بخش اصلی تقسیم کرد و گفت: بخش نخست، محاسبه و گزارشدهی ردپای کربن است که شرکتها میتوانند بهصورت سالانه آن را انجام داده و تکرار کنند؛ بخش دوم، کاهش ردپای کربن است به این معنا که شرکتها اقداماتی را برای کاهش انتشار انجام دهند و سپس مجدداً اندازهگیری کنند تا میزان اثرگذاری این اقدامات مشخص شود؛ برای مثال اگر در ایران محصولی مانند فولاد یا پلیاتیلن تولید میشود، ابتدا باید میزان انتشار فعلی آن اندازهگیری شود تا بدانیم در چه وضعیتی قرار داریم، سپس اقدامات کاهنده تعریف و اجرا شود و در نهایت دوباره ردپای کربن اندازهگیری و گزارش شود تا میزان موفقیت این اقدامات مشخص گردد.
نقش دولت در کاهش انتشار کربن
وی با اشاره به نقش دولت در این مسیر اظهار کرد: اگرچه اجرای اقدامات کاهش انتشار عمدتاً بر عهده تولیدکنندگان است، اما نقش دولت و سازمانهای دولتی در تعریف الزامات و چارچوبها بسیار تعیینکننده است. در حال حاضر، در کشور الزام قانونی مشخصی برای محاسبه، گزارشدهی و یا کاهش ردپای کربن محصولات وجود ندارد، اما اقدامات مثبتی آغاز شده تا در مرحله نخست، گزارشدهی انتشار اجرایی شود و در ادامه به هدفگذاری برای صنایع مختلف جهت کاهش ردپای کربن برسیم.
مشاور کربن و پایداری درباره صنایعی که بهصورت خودجوش وارد این حوزه شدهاند، افزود: صنایعی که بدون الزام قانونی و بهصورت داوطلبانه این مسیر را آغاز کردهاند، عمدتاً شامل صنایع آهن و فولاد، پتروشیمی، نفت و گاز و مس هستند؛ صنعت مس طی حدود دو سال گذشته اقدامات قابلتوجهی انجام داده و تاکنون حداقل یک نمونه موفق در این زمینه به ثبت رسانده است.
راهکارهای کاهش ردپای کربن در صنایع
سیف با تشریح مهمترین راهکارهای کاهش ردپای کربن گفت: برخی اقدامات، فارغ از نوع صنعت، تأثیرگذاری بالایی در کاهش انتشار دارند. در گام نخست، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر به جای برق فسیلی شبکه یا سوختهایی مانند گاز طبیعی و گازوئیل است، چراکه انرژیهای تجدیدپذیر ردپای کربن بسیار کمتری دارند؛ در گام بعدی، بهینهسازی مصرف انرژی و مواد اهمیت دارد؛ هرچه مصرف انرژی و اتلاف مواد کاهش یابد، ردپای کربن نیز کمتر میشود.
وی ادامه داد: پس از آن میتوان به اقداماتی مانند مدیریت پسماند، بهینهسازی فرآیند تصفیه فاضلاب، کاهش انتشار ناشی از حملونقل و استفاده از هیدروژن سبز، بهویژه در صنایعی مانند پالایشگاهها و فولاد، اشاره کرد؛ این راهکارها به کربنزدایی در مقیاس کلان منجر میشوند، هرچند روشهای دیگری نیز وجود دارد که میزان اثرگذاری آنها کمتر است.
این کارشناس حوزه پایداری با اشاره به نقش حمایتی دولت تصریح کرد: یکی از اقدامات مهم دولت میتواند قانونگذاری برای کنترل انتشار صنایع پرکربن و ایجاد بازار کربن باشد. در چنین بازاری، کاهش و انتشار کربن قابل خریدوفروش خواهد بود و از این طریق منابع مالی به سمت پروژههای کمهزینهتر کاهش انتشار هدایت میشود. اقدام مهم دیگر، راهاندازی کامل نظام MRV شامل اندازهگیری، گزارشدهی و راستیآزمایی است که در حال حاضر بهویژه در بخش راستیآزمایی، نهادهای تصدیق و صحه گذاشت وجود ندارد، اما با همکاری سازمان ملی استاندارد و سازمان حفاظت محیط زیست میتوان این نظام را بهطور کامل مستقر کرد.
سیف در توصیهای به صنایع کشور گفت: همه صنایع، بهویژه صنایع پرکربن، حتی در نبود الزام قانونی، باید در نخستین گام وضعیت فعلی خود را از نظر انتشار کربن اندازهگیری و محاسبه کنند و سپس بهدنبال کاهش آن باشند، کاهش ردپای کربن علاوهبر مزایای زیستمحیطی، منافع اقتصادی و مالی قابلتوجهی نیز دارد و میتواند بهعنوان یک ابزار صرفهجویی و افزایش سودآوری برای بنگاهها تلقی شود.
