پایگاه تحلیلی‌خبری ایراسین؛ شورای اتحادیه اروپا و پارلمان اروپا با هدف حمایت از رقابت‌پذیری صنایع انرژی‌بر، جلوگیری از انتقال فعالیت‌های تولیدی به خارج از اروپا و کاهش فشار هزینه‌های ناشی از سیاست‌های اقلیمی، در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ بر سر افزایش سهمیه‌های رایگان انتشار کربن در چارچوب نظام تجارت انتشار گازهای گلخانه‌ای اتحادیه اروپا (EU ETS) به توافق اولیه دست یافتند.

بر اساس این توافق، حجم سهمیه‌های رایگان انتشار کربن برای صنایع مشمول معیارهای مرجع حرارت و سوخت (Heat and Fuel Benchmarks) در دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ افزایش می‌یابد. این معیارها که با عنوان معیارهای جایگزین (Fallback Benchmarks) نیز شناخته می‌شوند، مبنای تخصیص رایگان مجوزهای انتشار به واحدهای صنعتی بر اساس میزان مصرف انرژی آنها هستند و محصولاتی را پوشش می‌دهند که امکان تعریف معیار اختصاصی تولید برای آنها وجود ندارد.

سهم ۲۵ درصدی از تخصیص رایگان

در نظام ETS، به ازای انتشار هر تن دی‌اکسیدکربن، یک مجوز انتشار لازم است. سهمیه‌های مرتبط با معیارهای حرارت و سوخت حدود ۲۵ درصد از کل تخصیص رایگان مجوزهای کربن اتحادیه اروپا را تشکیل می‌دهند و نقش مهمی در حمایت از صنایعی دارند که در معرض خطر نشت کربن (Carbon Leakage) قرار گرفته‌اند؛ به این معنا که ممکن است به دلیل هزینه‌های بالای زیست‌محیطی، فعالیت تولیدی خود را به کشورهایی با محدودیت‌های اقلیمی کمتر منتقل کنند.

صنایع شیمیایی، خمیر و کاغذ، مواد غذایی و سرامیک از جمله بخش‌هایی هستند که از این سازوکار حمایتی بهره‌مند می‌شوند.

بسته حمایتی ۱۲۱ میلیون مجوزی

بر اساس توافق جدید، حدود ۱۲۱ میلیون مجوز رایگان انتشار کربن برای حمایت از صنایع انرژی‌بر در معرض خطر نشت کربن در نظر گرفته شده است. این رقم بر پایه پیشنهاد اولیه کمیسیون اروپا مبنی بر تخصیص حدود ۸۸ میلیون مجوز شکل گرفته و با اضافه شدن سهمیه‌های جدید افزایش یافته است.

جزئیات این بسته شامل ۸۸ میلیون مجوز پیشنهادی کمیسیون اروپا، ۲۸ میلیون مجوز تخصیص‌نیافته قبلی و ۵ میلیون مجوز حمایت هدفمند اضافی در دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ است.

۲۸ میلیون مجوز اضافی پیش‌تر به دلیل رعایت نکردن برخی الزامات نظام ETS از سوی واحدهای صنعتی تخصیص نیافته بودند. این الزامات شامل تعهدات مربوط به ممیزی‌های بهره‌وری انرژی و ارائه برنامه‌های دستیابی به بی‌طرفی اقلیمی است. همچنین ۵ میلیون مجوز دیگر با هدف حمایت ویژه از بخش‌هایی در نظر گرفته شده که شدت مصرف انرژی بالایی دارند و با خطر نشت کربن مواجه هستند.

حمایت از تولید و سرمایه‌گذاری صنعتی

داراگ اوبراین، وزیر اقلیم، انرژی و محیط‌زیست ایرلند، با استقبال از این توافق اعلام کرد افزایش سریع سهمیه‌های رایگان برای صنایع حیاتی و انرژی‌بر، پیش‌بینی‌پذیری موردنیاز بنگاه‌های صنعتی برای حرکت به سمت گذار پایدار را فراهم می‌کند. به گفته وی، این تصمیم ضمن کمک به حفظ رقابت‌پذیری صنایع در بازار داخلی اتحادیه اروپا، زمینه تداوم تولید در داخل این اتحادیه را تقویت خواهد کرد.

بر اساس توافق صورت‌گرفته، مجوزهایی که در چارچوب این سازوکار مورد استفاده قرار نگیرند، برای حمایت از سرمایه‌گذاری از طریق صندوق نوسازی (Modernisation Fund) و توسعه نوآوری در صنایع مشمول ETS از طریق صندوق نوآوری (Innovation Fund) اختصاص خواهند یافت.

نگرانی صنایع از افزایش هزینه کربن

این توافق در شرایطی حاصل شده است که اصلاحات پیشنهادی نظام تجارت انتشار کربن اتحادیه اروپا با نگرانی گسترده صنایع مواجه شده است. در نوامبر ۲۰۲۶، بیش از ۱۰۰ شرکت اروپایی در نامه‌ای مشترک هشدار دادند که اصلاحات بازار کربن ممکن است پیش از فراهم شدن فرصت‌ها و زیرساخت‌های کافی برای کربن‌زدایی، هزینه‌های فعالیت صنایع انرژی‌بر را به‌شدت افزایش دهد.

در مجموع، توافق جدید نشان‌دهنده تلاش اتحادیه اروپا برای ایجاد توازن میان اجرای سیاست‌های اقلیمی و حفظ توان رقابتی بخش تولید است. افزایش سهمیه‌های رایگان کربن می‌تواند در کوتاه‌مدت بخشی از فشار هزینه‌ای بر صنایع انرژی‌بر را کاهش دهد و از انتقال تولید به خارج از اروپا جلوگیری کند؛ هرچند چالش اصلی همچنان ایجاد شرایطی است که در آن الزامات کربن‌زدایی با توان سرمایه‌گذاری و رقابت‌پذیری صنایع اروپایی هم‌راستا باشد.