پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ صنعت لوله‌های فولادی، به‌ویژه لوله‌های قطور و اسپیرال، نقش مهمی در انتقال نفت، گاز و آب و اجرای پروژه‌های زیرساختی کشور دارد. طی سال‌های اخیر، تولیدکنندگان داخلی با توسعه توان فنی و ظرفیت تولید، بخش قابل‌توجهی از نیاز کشور را تأمین کرده‌اند؛ با این حال، کمبود سفارش و منابع مالی همچنان از چالش‌های این صنعت است. در همین راستا، میزگردی با حضور ولی‌الله مهابادی، رئیس هیئت‌مدیره انجمن تولیدکنندگان لوله‌های فولادی، هادی فرهختی، مدیر کارخانه لوله و تجهیزات، بابک شهریاری، رئیس متالورژی و روش‌های تولید فولاد مبارکه و هومن یوسفیان، مشاور مدیرعامل و بازرس انجمن، با محوریت بررسی ظرفیت‌های تولید، توسعه لوله‌های اسپیرال، توانمندی فولاد مبارکه و موانع پیش‌روی صنعت برگزار شد که در ادامه می‌خوانید:
ظرفیت تولید بیش از چهار میلیون تن لوله فولادی در کشور
ولی‌الله مهابادی، رئیس هیئت‌مدیره انجمن تولیدکنندگان لوله‌های فولادی، با اشاره به فعالیت این تشکل اظهار کرد: انجمن تولیدکنندگان لوله‌های فولادی قطور و پوشش خطوط انتقال، بیش از ۱۴ سال است که شکل گرفته و به‌عنوان یکی از تشکل‌های بزرگ صنعتی در کشور است.
ولی‌الله مهابادی، رئیس هیئت‌مدیره انجمن تولیدکنندگان لوله‌های فولادی
وی افزود: در حوزه تولید لوله‌های قطور ظرفیت تولید لوله در کشور بیش از چهار میلیون تن و ظرفیت پوشش لوله نیز بالغ بر ۳۰ میلیون مترمربع داریم؛ لوله‌ها برای افزایش طول عمر و محافظت در برابر عوامل آسیب‌زا به پوشش داخلی و خارجی نیاز دارند و شرکت‌های عضو انجمن در این زمینه از توانمندی قابل‌توجهی برخوردارند. این انجمن با عضویت ۲۷ شرکت بزرگ صنعتی، مسائل صنفی اعضا را در سطح کشور پیگیری می‌کند.
مهابادی با اشاره به توسعه توان تولید داخل گفت: طی سال‌های گذشته بیش از ۶۰ هزار کیلومتر لوله تولید شده که در خطوط انتقال آب، نفت و گاز مورد استفاده قرار گرفته‌اند. در گذشته توان ساخت این لوله‌ها در کشور وجود نداشت، اما با ارتقای استانداردها و افزایش توانایی سازندگان داخلی، امکان تأمین نیاز کشور توسط شرکت‌های ایرانی فراهم شده است.
وی پروژه انتقال آب دریا به اصفهان را از نمونه‌های موفق این توانمندی دانست و افزود: لوله‌های مورد نیاز این پروژه طی دو سال گذشته توسط شرکت‌های عضو انجمن تولید شده و اکنون صنایع استان اصفهان از این خط انتقال بهره‌مند هستند؛ پروژه‌های دیگری نیز در دستور کار قرار دارند که از جمله آن‌ها می‌توان به طرح ساخت لوله‌های ماندگان اشاره کرد.
نقش فولاد مبارکه در تأمین مواد اولیه لوله‌های انتقال
بابک شهریاری، رئیس متالورژی و روش‌های تولید فولاد مبارکه با اشاره به اهمیت تأمین کلاف‌های فولادی مورد نیاز صنعت لوله‌سازی اظهار کرد: تختال محصول نیمه‌تمام بخش فولادسازی است که می‌تواند پس از طی مراحل تولید، به ورق یا کلاف فولادی تبدیل شود. برای تولید لوله‌های مورد استفاده در خطوط انتقال نفت و گاز، کلاف‌های فولادی پس از انجام عملیات نورد گرم در اختیار تولیدکنندگان قرار می‌گیرند. بخشی از محصولات نورد گرم نیز برای ادامه فرآیند تولید وارد بخش نورد سرد می‌شوند.
بابک شهریاری، رئیس متالورژی و روش‌های تولید فولاد مبارکه
وی درباره روش‌های تولید لوله گفت: دو روش در این صنعت، تولید لوله به شیوه جوش مارپیچی یا اسپیرال و جوش مستقیم است؛ در حال حاضر برای خطوط انتقال نفت و گاز، استفاده از لوله‌های درزجوش مستقیم رواج بیشتری دارد، اما روش اسپیرال نیز مزیت‌های قابل‌توجهی از جمله کاهش هزینه‌های تولید دارد و توسعه استفاده از آن در صنعت نفت و گاز می‌تواند به بهره‌گیری بهتر از ظرفیت‌های داخلی کمک کند.
تاریخچه تولید لوله‌های اسپیرال در جهان و ایران
هادی فرهختی، مدیر کارخانه لوله و تجهیزات سدید، با تشریح تاریخچه تولید لوله‌های فولادی اظهار کرد: نیاز به انتقال سیالات از نیازهای اولیه انسان بوده و حدود سال ۱۸۰۰ میلادی، استفاده از لوله‌های بامبو برای انتقال سیالات رواج داشته است. با توسعه صنعت فولاد، نخستین لوله‌های فولادی به‌صورت پرچی تولید شدند و با اختراع و توسعه دستگاه‌های جوشکاری تولید لوله‌های فولادی درزدار گسترش یافت.
هادی فرهختی، مدیر کارخانه لوله و تجهیزات سدید
وی افزود: از سال ۱۹۶۰ میلادی، تولید لوله‌های اسپیرال توسعه پیدا کرد و به دلیل مزیت‌های این روش، تحول قابل‌توجهی در صنعت لوله‌سازی به وجود آمد.
فرهختی درباره سهم روش‌های تولید در مناطق مختلف جهان گفت: براساس اطلاعات منتشرشده در نشریات تخصصی، در آمریکای شمالی حدود ۷۰ درصد لوله‌های مورد استفاده از نوع اسپیرال و ۳۰ درصد درزجوش مستقیم هستند. در کشورهای حوزه مستقل مشترک‌المنافع (CIS) این نسبت برعکس است و حدود ۷۰ درصد لوله‌ها درز مستقیم و ۳۰ درصد اسپیرال هستند. در خاورمیانه نیز استفاده از این دو نوع لوله تقریباً به نسبت مساوی انجام می‌شود.
سابقه استفاده از لوله‌های اسپیرال در پروژه‌های نفت و گاز کشور
مدیر کارخانه لوله و تجهیزات سدید با اشاره به تاریخچه تولید این محصولات در ایران گفت: لوله‌سازی اهواز به‌عنوان یکی از تولیدکنندگان پیشرو، فعالیت خود را با تولید لوله‌های درزجوش مستقیم آغاز کرد، اما در سال ۱۳۷۰ نخستین لوله‌های اسپیرال توسط شرکت لوله و تجهیزات گروه سدید تولید شد و این محصول به سبد تولید صنعت کشور اضافه شد.
وی ادامه داد: از همان زمان، امکان استفاده از لوله‌های اسپیرال در خطوط انتقال گاز نیز مطرح شد. این لوله‌ها از سال ۱۳۸۱ در پروژه خانگیران مشهد تا سال ۱۳۹۱ در پروژه نفت‌شهر مورد استفاده قرار گرفتند. در مجموع حدود ۲۰۰ کیلومتر لوله اسپیرال برای پروژه‌های نفت و گاز تولید و تحویل شرکت گاز شد که همچنان زیر سرویس قرار دارند و گزارشی از بروز مشکل در عملکرد آن‌ها اعلام نشده است.
فرهختی درباره پروژه‌های مهم صنعت لوله‌سازی نیز اظهار کرد: یکی از بزرگ‌ترین طرح‌ها، پروژه‌های پنج‌گانه انتقال آب از دریای عمان و خلیج فارس به فلات مرکزی ایران است که بخش عمده آن به تأمین آب اصفهان، صنایع و معادن شرق کشور اختصاص دارد.
وی افزود: در حوزه گاز نیز خط لوله یازدهم سراسری و تکمیل بخش‌هایی از خط هفتم از جمله پروژه‌های مهم این صنعت محسوب می‌شوند.
برنامه کوثر صنعت برای ورود به بازار لوله‌های اسپیرال گاز
هومن یوسفیان، مشاور مدیرعامل و بازرس انجمن، با اشاره به برنامه‌های این مجموعه برای توسعه تولید لوله‌های اسپیرال گفت: شرکت کوثر صنعت از زیرمجموعه‌های آتیف ولا نقش جهان که خور زیر مجموعه گروه فولاد مبارکه است و حدود ۳۰ سال سابقه فعالیت دارد.
هومن یوسفیان، مشاور مدیرعامل کارخانه کوثر
وی افزود: نزدیکی کارخانه به فولاد مبارکه و قرارگرفتن آن در مرکز کشور، از مزیت‌های مهم این مجموعه است؛ زیرا هزینه حمل مواد اولیه و کلاف را نسبت به برخی تولیدکنندگان دیگر کاهش می‌دهد؛ این مجموعه اکنون نیز مشغول تولید لوله‌های خط دوم انتقال آب خلیج فارس به صنایع مس کرمان است.
یوسفیان با تأکید بر برنامه راهبردی این شرکت برای ورود به حوزه نفت و گاز تصریح کرد: استفاده از لوله‌های اسپیرال در صنایع نفت و گاز در بسیاری از کشورهای جهان متداول است. کوثر صنعت نیز قصد دارد با تجهیز خطوط تولید خود وارد این عرصه شود. فولاد مبارکه توانایی تولید ورق با گریدهای مختلف تا X70 و حتی محصولات مورد نیاز برای خطوط انتقال گاز ترش را دارد؛ همچنین نزدیکی به فولاد مبارکه و برخورداری از خط آهن، مزیت‌هایی هستند که سرمایه‌گذاری در تولید لوله‌های اسپیرال گاز را توجیه‌پذیر می‌کنند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، مصرف پایین آب و برق را از مزیت‌های صنعت لوله‌سازی دانست و گفت: این صنعت مصرف بالایی در حوزه آب و برق ندارد و از این نظر در موقعیت مناسبی قرار گرفته است. با توجه به برنامه ۱۰ ساله صنعت فولاد برای حذف کربن، این ویژگی نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
تولید گریدهای فولادی تا X70 در فولاد مبارکه
شهریاری در ادامه با اشاره به اقدامات فولاد مبارکه در زمینه فولاد سبز اظهار کرد: فولاد مبارکه طی چند سال گذشته به‌صورت خودجوش و به‌عنوان یکی از نخستین شرکت‌های کشور، موضوع حسابرسی و حسابداری کربن را دنبال کرده و استانداردهای مربوط به اندازه‌گیری، کنترل و گزارش‌دهی انتشار کربن را در دستور کار قرار داده است.
وی افزود: موضوع انتشار کربن به‌ویژه در حوزه صادرات اهمیت دارد. از سال ۲۰۲۶، الزامات مرتبط با گزارش‌دهی کربن برای صادرات به اروپا اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده و کارخانه‌ها باید بتوانند میزان انتشار کربن ناشی از فعالیت‌های خود را محاسبه و گزارش کنند؛ این موضوع در چارچوب تعهدات بین‌المللی از جمله توافق‌نامه پاریس و ضرورت کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای دنبال می‌شود که فولاد مبارکه نیز در این زمینه گام‌های مهمی برداشته است.
شهریاری درباره گریدهای قابل تولید در فولاد مبارکه گفت: این مجموعه از گرید B تا X70 را تولید می‌کند. گریدهای API شامل X42، X52، X60، X65 و X70 در سبد محصولات قرار دارند و حتی تختال X80 نیز با همکاری فولاد اکسین تولید شده است.
وی ادامه داد: فولاد مبارکه از سال ۱۳۸۲ در زمینه تولید کلاف‌های فولادی مورد نیاز خطوط انتقال نفت و گاز مطابق استاندارد API فعالیت داشته و پس از آن تولید گریدهای X52 و X60 نیز توسعه یافته است. در پروژه انتقال گوره جاسک، حدود یک‌هزار و ۱۰۰ کیلومتر خط لوله از بوشهر تا جاسک اجرا شد. اکنون فولاد مبارکه توانایی تولید ورق مورد نیاز خطوط انتقال نفت و گاز شیرین و ترش را دارد.
کمبود سفارش و منابع مالی؛ چالش اصلی صنعت لوله‌سازی
مهابادی در ادامه با اشاره به مشکلات فعلی تولیدکنندگان اظهار کرد: کمبود سفارش و منابع مالی برای اجرای پروژه‌ها از مهم‌ترین چالش‌های صنعت لوله‌سازی است. بخشی از این مشکل به کاهش بودجه‌های عمرانی و بخشی دیگر به تأمین‌نشدن منابع مالی مورد نیاز پروژه‌ها مربوط است. سازمان برنامه و بودجه و سایر دستگاه‌های مسئول باید برای رفع این مشکل راهکارهای مناسبی در نظر بگیرند.
وی ادامه داد: استفاده از روش‌های تأمین مالی از جمله انتشار اوراق مشارکت و تأمین منابع از مسیرهای دیگر می‌تواند به فعال‌شدن پروژه‌ها کمک کند.
ضرورت برنامه‌ریزی برای استفاده از ظرفیت‌های داخلی
فرهختی در جمع‌بندی مباحث این میزگرد گفت: صنعت لوله‌سازی کشور از دورانی که توانایی و شناخت کافی برای تولید این محصولات وجود نداشت، به مرحله‌ای رسیده که زنجیره تولید آن در داخل کشور تکمیل شده است. امروز توانایی تولید مواد اولیه و ساخت لوله‌های فولادی در داخل وجود دارد و این موضوع دستاورد مهمی برای صنعت کشور محسوب می‌شود.
وی تأکید کرد: با وجود این توانمندی، صنعت لوله‌های فولادی همچنان مغفول مانده است. اکنون که ظرفیت تولید و توان فنی لازم در کشور ایجاد شده، باید برنامه‌ریزی‌ها دقیق‌تر و منسجم‌تر باشد تا بتوان از ظرفیت کارخانه‌ها، حتی اگر نه به‌طور کامل، دست‌کم به میزان قابل‌توجهی استفاده کرد.
نظر شما