پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ چین در سال گذشته میلادی ۱۳۲ میلیارد دلار فناوری پاک و سرمایه‌گذاری در اختیار کشورهای درحال‌توسعه قرار داد؛ رقمی که بر اساس تحلیل رویترز، این کشور را با فاصله‌ای چشمگیر به بزرگ‌ترین تأمین‌کننده فناوری و سرمایه در زمینه کاهش انتشار دی‌اکسیدکربن در جهان تبدیل کرده است. این میزان از مشارکت چین در گذار انرژی کشورهای درحال‌توسعه، تقریباً با مجموع کمک‌های بلاعوض، وام‌ها و تأمین مالی بخش خصوصی کشورهای ثروتمند به کشورهای فقیر در سال ۲۰۲۴ برابری می‌کند.
بر اساس تحلیل رویترز، این رقم در شرایطی ثبت شده که غول تولید سبز چین، بخشی از قدرت خود را مدیون یارانه‌های سنگین دولت پکن است. توسعه این صنعت نه‌تنها به افزایش ظرفیت تولید داخلی چین منجر شده، بلکه زمینه تصاحب سهم قابل‌توجهی از بازار جهانی فناوری‌های نسل جدید را نیز برای این کشور فراهم کرده است.
کمک‌ها و وام‌های کشورهای ثروتمند در چارچوب برنامه تأمین مالی اقلیمی ارائه شده‌اند که قدرت‌های اقتصادی جهان در کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۹ بر سر آن توافق کردند. مبنای این توافق آن بود که کشورهای صنعتی سهم بیشتری در ایجاد بحران اقلیمی داشته‌اند و در عین حال، از توان مالی بیشتری برای کمک به کشورهای فقیر در مقابله با پیامدهای آن برخوردارند.با این حال، بررسی رویترز در سال ۲۰۲۴ نشان داد که بخش عمده تأمین مالی جهانی اقلیم در قالب وام ارائه می‌شود؛ وام‌هایی که گاهی با نرخ بهره متعارف بازار در اختیار کشورهای درحال‌توسعه قرار می‌گیرند و در نهایت میلیاردها دلار از منابع مالی را دوباره به کشورهای ثروتمند بازمی‌گردانند.
چین اما مسیر متفاوتی را در پیش گرفته است. پکن میلیاردها دلار یارانه را به صنایع انرژی سبز داخلی اختصاص داده و با دنبال‌کردن منافع ملی خود، بر تسلط بر فناوری‌ها و صنایع تولیدی نسل آینده در بازارهای داخلی و جهانی تمرکز کرده است.نتیجه این سیاست، افزایش سریع و گسترده سهم چین در بازار جهانی پنل‌های خورشیدی، باتری‌ها و مواد معدنی موردنیاز تولید باتری، خودروهای برقی، توربین‌های بادی و سایر محصولات فناوری پاک بوده است.
چین؛ بزرگ‌ترین صادرکننده فناوری پاک به کشورهای درحال‌توسعه
چین همچنان بزرگ‌ترین منتشرکننده گازهای گلخانه‌ای در جهان به شمار می‌رود؛ موضوعی که به جمعیت زیاد، تمرکز صنایع سنگین و وابستگی این کشور به نیروگاه‌های زغال‌سنگ‌سوز بازمی‌گردد. با این حال، صادرات گسترده فناوری‌های پاک باعث شده است این کشور به یکی از بزرگ‌ترین بازیگران جهانی در کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و مقابله با تغییرات اقلیمی نیز تبدیل شود.
تحلیل رویترز با استفاده از داده‌های گمرکی، ارزش صادرات فناوری‌های پاک چین به کشورهایی را محاسبه کرده است که سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) آنها را در گروه کشورهای درحال‌توسعه طبقه‌بندی می‌کند.
بر اساس تحلیل لائوری میلی‌ویرتا، از بنیان‌گذاران مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک مستقر در هلسینکی، صادرات فناوری پاک چین به این کشورها پس از بهره‌برداری، سالانه از انتشار ۲۵۷ میلیون تن دی‌اکسیدکربن جلوگیری خواهد کرد؛ رقمی معادل کل انتشار سالانه دی‌اکسیدکربن کشور فرانسه.این تحلیل همچنین نشان می‌دهد صادرات چین در سال جاری میلادی در مسیر جلوگیری از انتشار ۳۳۷ میلیون تن دی‌اکسیدکربن در کشورهای جنوب جهانی قرار دارد.
رویترز اعلام کرده است که نتوانسته برآورد واحد و قابل‌اتکایی از میزان کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از تأمین مالی اقلیمی کشورهای ثروتمند برای کشورهای فقیر پیدا کند. با این حال، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی برآورد کرده است که یک‌پنجم کل منابع مالی اقلیمی اختصاص‌یافته از سوی کشورهای ثروتمند در سال ۲۰۲۴ از بخش خصوصی تأمین شده است.کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییر اقلیم و ائتلاف بلندپروازی اقلیمی که ائتلافی غیررسمی از کشورها با هدف حمایت از تأمین مالی گسترده‌تر اقدامات اقلیمی است، در زمان انتشار این گزارش به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخ نداده‌اند.
سرمایه‌گذاری ۴۰ میلیارد دلاری چین در پروژه‌های فناوری پاک
رقم ۱۳۲ میلیارد دلاری محاسبه‌شده از سوی رویترز برای مشارکت چین در گذار اقلیمی جهان، علاوه بر صادرات فناوری‌های پاک، حدود ۴۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی این کشور در پروژه‌های فناوری پاک در کشورهای درحال‌توسعه را نیز شامل می‌شود.داده‌های مربوط به این سرمایه‌گذاری‌ها را ماتیاس لارسن و شیائوکانگ شو از مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن (LSE) گردآوری کرده‌اند.
با احتساب این سرمایه‌گذاری‌ها، مجموع مشارکت چین در توسعه فناوری‌های پاک در کشورهای درحال‌توسعه تقریباً با ۱۳۷ میلیارد دلار تأمین مالی اقلیمی کشورهای ثروتمند برای کشورهای فقیر در سال ۲۰۲۴ بر اساس تعهدات اقلیمی سازمان ملل متحد برابری می‌کند؛ رقمی که آخرین آمار ارائه‌شده از سوی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی است.
البته این دو رقم از نظر ماهیت و ساختار قابل مقایسه مستقیم نیستند. بخش عمده رقم مربوط به چین از مبادلات تجاری و سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی با تمرکز بر توسعه انرژی پاک تشکیل شده است؛ درحالی‌که تأمین مالی اقلیمی کشورهای ثروتمند می‌تواند طیف گسترده‌تری از برنامه‌ها، از توسعه روش‌های کشاورزی سازگار با تغییرات اقلیمی تا جبران خسارات ناشی از طوفان‌ها و سیلاب‌های گسترده را دربرگیرد.با وجود این تفاوت‌ها، مقایسه مذکور ابعاد گسترده نفوذ اقتصاد تولیدمحور چین در شکل‌دهی به روند گذار انرژی در کشورهای فقیرتر را نشان می‌دهد.لی شوئو، از ناظران باسابقه چین در مذاکرات اقلیمی سازمان ملل متحد و رئیس مرکز اقلیم چین در مؤسسه سیاست‌گذاری انجمن آسیا، معتقد است یافته‌های این گزارش از احتمال تغییر سازوکارهای حاکم بر گذار انرژی جهانی حکایت دارد.
به گفته او، مذاکرات اقلیمی طی سال‌های گذشته عمدتاً بر میزان منابع مالی و فناوری‌هایی متمرکز بوده است که کشورهای ثروتمند باید برای کمک به کشورهای فقیر در مسیر کربن‌زدایی تأمین کنند. اما رونق تولید در چین مسیر دیگری را ایجاد کرده است؛ مسیری که از طریق نوآوری مبتنی بر منافع اقتصادی و افزایش مقیاس تولید، هزینه فناوری‌های پاک را کاهش می‌دهد و زمینه پذیرش آنها را در کشورهای درحال‌توسعه فراهم می‌کند.او در این زمینه تأکید کرد که کشورها می‌توانند توسعه فناوری‌های پاک را با برنامه‌ها و اولویت‌های اقتصادی خود همسو کنند.
قدرت صادراتی چین در برابر نقش دیپلماتیک محدود
با وجود قدرت تجاری و صنعتی چین در حوزه فناوری‌های پاک، پکن تاکنون تمایل چندانی برای تبدیل این توانمندی اقتصادی به رهبری دیپلماتیک در مذاکرات جهانی اقلیم نشان نداده است؛ به‌ویژه پس از آنکه دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۵ ایالات متحده را از همکاری‌های بین‌المللی اقلیمی خارج کرد.
قرار است نقش دیپلماتیک چین در مذاکرات اقلیمی پیش‌رو، همزمان با گردهمایی کشورها در کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (COP31) در ماه جاری میلادی در آنتالیا، ترکیه، بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.در گذشته، توافق‌های دوجانبه میان قدرت‌های بزرگی مانند واشنگتن و پکن، زمینه‌ساز شکل‌گیری توافق‌های بین‌المللی اقلیمی بوده‌اند؛ از جمله توافق تاریخی پاریس در سال ۲۰۱۵ برای محدودکردن گرمایش جهانی.
با این حال، به اعتقاد مذاکره‌کنندگان پیشین اقلیمی، ممکن است پکن تمایلی نداشته باشد بدون حضور آمریکا به‌عنوان طرف مقابل و قدرت ژئوپلیتیک هم‌تراز، به‌تنهایی نقش رهبری در این عرصه را برعهده بگیرد.ناظران همچنین معتقدند چین ممکن است نگران باشد که اتخاذ مواضع جسورانه در زمینه کاهش انتشار کربن، فشارهای بین‌المللی برای افزایش کمک‌های اقلیمی این کشور یا کاهش انتشار گازهای ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی را افزایش دهد.چین در حال حاضر حدود یک‌سوم کل انتشار دی‌اکسیدکربن جهان را به خود اختصاص داده و همچنان بیش از نیمی از برق موردنیاز خود را از زغال‌سنگ تأمین می‌کند.
جنیفر مورگان، وزیر پیشین اقلیم آلمان، در این زمینه اظهار کرد: نحوه تعامل چین در سطوح مختلف طی سال‌های آینده، یکی از بنیادی‌ترین موضوعات در آینده سیاست‌های اقلیمی جهان خواهد بود؛ چراکه این کشور هم در توسعه و به‌کارگیری فناوری‌های پاک نقش مهمی دارد و هم از نظر میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای یکی از بازیگران اصلی جهان محسوب می‌شود.
در مقابل، وزارت بازرگانی چین اعلام کرده است که این کشور یکی از مشارکت‌کنندگان مهم در تحول سبز جهان به شمار می‌رود. به گفته این وزارتخانه، صادرات انباشته پنل‌های خورشیدی و توربین‌های بادی چین طی پنج سال گذشته در مجموع حدود ۴.۱ میلیارد تن از انتشار دی‌اکسیدکربن در جهان جلوگیری کرده است؛ رقمی معادل حدود ۸۰ درصد کل انتشار دی‌اکسیدکربن ایالات متحده در یک سال.
وزارت بازرگانی چین در بیانیه‌ای اعلام کرد: در شرایطی که حکمرانی اقلیمی جهانی با کسری اقدامات عملی مواجه است، چین همچنان با رویکردی مسئولانه به همکاری با سایر کشورها برای مقابله با چالش‌ها، غلبه بر مشکلات و پیشبرد مشترک تحول سبز، کم‌کربن و توسعه پایدار ادامه خواهد داد.
فناوری‌های پاک چین، سوخت‌های فسیلی را به چالش می‌کشند
رونق تولید در چین، هزینه استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر را در کشورهای درحال‌توسعه کاهش داده و دسترسی به این فناوری‌ها را برای اقتصادهای نوظهور آسان‌تر کرده است.برای نمونه، اتیوپی در سال ۲۰۲۴ واردات خودروهای مجهز به موتور احتراق داخلی را ممنوع کرد و به نخستین کشوری تبدیل شد که چنین اقدام گسترده‌ای را برای حرکت به سمت خودروهای برقی در پیش گرفت.با این حال، انگیزه اصلی این تصمیم بیش از آنکه به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای مربوط باشد، کاهش هزینه واردات سوخت بود؛ موضوعی که معاون وقت وزیر حمل‌ونقل اتیوپی در گفت‌وگو با رویترز به آن اشاره کرده بود.
ماتیاس لارسن، پژوهشگر ارشد سیاست‌گذاری در مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن که پایگاه داده سرمایه‌گذاری‌های سبز چین در این گزارش را تهیه کرده است، در این زمینه گفت: در اتیوپی کسی برای تأمین مالی این اقدامات از کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد درخواست کمک نمی‌کند؛ زیرا ملاحظات اقتصادی تغییر کرده‌اند و اکنون این فناوری‌ها ارزان‌ترین و بهترین راه‌حل موجود هستند.
چین طی سال‌های اخیر با فاصله‌ای قابل‌توجه به بزرگ‌ترین تأمین‌کننده خودروهای برقی جهان تبدیل شده است. ده‌ها خودروساز چینی که از یارانه‌های دولتی بهره‌مند بوده‌اند، درگیر رقابت شدید قیمتی در بازار داخلی شده‌اند و همزمان صادرات خودروهای برقی خود را به شکل چشمگیری افزایش داده‌اند.
این روند در پاکستان نیز به شکلی مشابه و با رویکردی اقتصادی دنبال شده است. این کشور در سال گذشته میلادی ۱۷ گیگاوات ظرفیت پنل خورشیدی از چین وارد کرد؛ رقمی که بر اساس داده‌های مؤسسه امبر (Ember)، تقریباً با میزان ظرفیت نصب‌شده خورشیدی آلمان در همان سال برابری می‌کند.
این پنل‌ها علاوه بر کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، مهم‌تر از آن، امکان دسترسی پاکستان به برق ارزان‌تر و قابل‌اتکاتر را فراهم می‌کنند؛ کشوری که بارها با کمبود انرژی و اختلال در تأمین برق مواجه شده است.بررسی داده‌های گمرکی رویترز نشان می‌دهد که در سال گذشته میلادی، نزدیک به دوسوم صادرات پنل‌های خورشیدی چین و سلول‌های موردنیاز برای تولید آنها به کشورهای درحال‌توسعه اختصاص یافته است.
تقابل سیاست‌های اقلیمی با رقابت تجاری در اقتصادهای پیشرفته
تصویر بازار فناوری‌های پاک در کشورهای ثروتمند، از جمله ایالات متحده و بخش‌هایی از اروپا، متفاوت است. این کشورها طی سال‌های اخیر برای حمایت از تولیدکنندگان داخلی در برابر موج صادرات محصولات چینی، تعرفه‌های گمرکی و محدودیت‌های تجاری مختلفی را علیه فناوری‌های پاک چین اعمال کرده‌اند.برای نمونه، ایالات متحده تعرفه‌هایی بیش از ۱۰۰ درصد بر واردات خودروهای برقی چینی وضع کرده و اقدامات دیگری نیز برای محدودکردن مؤثر ورود این خودروها به بازار خود در پیش گرفته است.
آندره کورئا دو لاگو، مذاکره‌کننده باسابقه اقلیمی برزیل که کشورش میزبان اجلاس اقلیمی سال گذشته بود، در این زمینه گفت: نکته قابل‌توجه آن است که سیاست‌هایی که در ابتدا با هدف مقابله با تغییرات اقلیمی طراحی شده بودند، اکنون نه به دلیل پیامدهای اقلیمی، بلکه به دلیل نگرانی‌های مرتبط با تجارت و رقابت‌پذیری با مخالفت روبه‌رو می‌شوند.
این روند نشان می‌دهد که گذار جهانی به انرژی‌های پاک، علاوه بر ملاحظات زیست‌محیطی، به‌طور فزاینده‌ای تحت تأثیر رقابت صنعتی، سیاست‌های تجاری و راهبردهای اقتصادی کشورها قرار گرفته است؛ رقابتی که چین با تکیه بر ظرفیت تولید انبوه، یارانه‌های دولتی و توسعه زنجیره تأمین فناوری‌های پاک، جایگاه قدرتمندی در آن به دست آورده است.
نظر شما