پایگاه تحلیلی‌خبری ایراسین؛ آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA) در گزارش جدید «چشم‌انداز گذار انرژی جهان ۲۰۲۶» تأکید کرده است که تسریع برقی‌سازی با تکیه بر انرژی‌های تجدیدپذیر باید در اولویت سیاست‌گذاری انرژی جهان تا سال ۲۰۳۵ قرار گیرد. این نهاد معتقد است گذار واقعی انرژی صرفاً به معنای افزودن ظرفیت‌های جدید تولید برق نیست، بلکه مستلزم جایگزینی تدریجی سامانه‌های مبتنی بر سوخت‌های فسیلی و بازطراحی ساختار انرژی جهان است.

گزارش «چشم‌انداز گذار انرژی جهان ۲۰۲۶» که در ابوظبی منتشر شد، مجموعه‌ای از اصلاحات فوری در نظام انرژی را برای بازگرداندن روند گذار جهانی به مسیر سازگار با هدف محدود کردن گرمایش زمین به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد پیشنهاد می‌کند. از نگاه IRENA، افزایش تولید برق تجدیدپذیر باید همزمان با توسعه فناوری‌های بهره‌وری انرژی و سوخت‌های پایدار دنبال شود تا ظرفیت‌های برق پاک افزایش یابد، صرفه‌جویی انرژی محقق شود و پاسخ‌گویی به رشد تقاضای جهانی انرژی امکان‌پذیر باشد.

اگرچه ظرفیت نصب‌شده انرژی‌های تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۵ رکوردهای جدیدی ثبت کرده است، توسعه شبکه‌های برق با سرعت لازم پیش نرفته و تقاضای انرژی نیز همچنان با شتاب افزایش می‌یابد. از سوی دیگر، بهبود بهره‌وری انرژی بسیار پایین‌تر از سطح موردنیاز قرار دارد و نتوانسته است رشد تقاضای برق را جبران کند. بر همین اساس، IRENA معتقد است برقی‌سازی و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر باید با سرعتی بسیار بیشتر دنبال شوند.

طبق سناریوی مورد بررسی این آژانس، ظرفیت نصب‌شده انرژی‌های تجدیدپذیر در جهان باید از حدود ۵.۲ تراوات کنونی به نزدیک ۳۸.۲ تراوات تا سال ۲۰۵۰ افزایش یابد. همزمان، سهم برق از مصرف نهایی انرژی باید تا سال ۲۰۳۵ به ۳۵ درصد و تا سال ۲۰۵۰ به بیش از ۵۰ درصد برسد. در میانه قرن نیز بیش از ۸۰ درصد برق جهان باید از انرژی خورشیدی و بادی تأمین شود.

با این حال، تحقق این اهداف بدون توسعه همزمان زیرساخت‌های پشتیبان امکان‌پذیر نخواهد بود. IRENA هشدار می‌دهد که اگر شبکه‌های برق، ذخیره‌سازی انرژی، انعطاف‌پذیری سیستم و بهره‌وری انرژی با سرعت کافی توسعه نیابند، همین مؤلفه‌های حیاتی می‌توانند به گلوگاه اصلی گذار انرژی جهان تبدیل شوند.

فرانچسکو لاکامرا، مدیرکل IRENA، با اشاره به فشارهای موجود بر روند گذار انرژی جهان گفت رشد رکوردشکن انرژی‌های تجدیدپذیر به‌تنهایی کافی نیست؛ زیرا بهره‌وری انرژی از اهداف عقب مانده، شبکه‌های برق با مشکل همگامی با رشد تقاضا مواجه‌اند و تقاضای جهانی انرژی همچنان افزایش می‌یابد. به گفته او، نمی‌توان با افزودن انرژی‌های تجدیدپذیر به یک نظام انرژی بدون تغییر، گذار انرژی را محقق کرد و جهان به زیرساخت‌های یک نظام جدید نیاز دارد؛ نظامی که برقی، کارآمد، انعطاف‌پذیر و مبتنی بر انرژی‌های تجدیدپذیر باشد.

لاکامرا همچنین تأکید کرده است که برقی‌سازی، شبکه‌های برق، ذخیره‌سازی، انعطاف‌پذیری و بهره‌وری انرژی صرفاً عناصر جانبی این تحول نیستند، بلکه ستون فقرات آن را تشکیل می‌دهند. به اعتقاد او، پرسش اصلی این است که جهان با چه سرعتی می‌تواند این راهکارها را به‌صورت همزمان و در مقیاس موردنیاز توسعه دهد تا روند گذار با هدف ۱.۵ درجه سانتی‌گراد همسو بماند و در عین حال امنیت انرژی، مقرون‌به‌صرفه بودن، رقابت‌پذیری و پذیرش اجتماعی حفظ شود.

مزایای اقتصادی گذار انرژی

گزارش IRENA در عین حال بر مزیت اقتصادی گذار انرژی نیز تأکید دارد. بر اساس سناریوی ۱.۵ درجه سانتی‌گراد این نهاد، اقتصاد جهان می‌تواند سالانه ۱.۱ درصد بیشتر از سناریوی ادامه روند فعلی رشد کند؛ موضوعی که تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۴۶ تریلیون دلار منفعت تجمعی برای جوامع منجر خواهد شد.

بازار کار انرژی‌های تجدیدپذیر نیز می‌تواند در همین بازه زمانی بیش از پنج برابر شود. شمار مشاغل این بخش که اکنون اندکی بیش از ۱۶ میلیون نفر است، در صورت تحقق این مسیر رشد چشمگیری خواهد داشت. همچنین با رقابتی‌تر شدن بازارهای برق در اقتصادهای نوظهور، افزایش رقابت‌پذیری برق می‌تواند به کاهش ۱۵ درصدی قیمت برق برای مصرف‌کنندگان نهایی تا سال ۲۰۵۰ منجر شود.

با وجود این مزایا، اجرای چنین تحولی به افزایش قابل‌توجه سرمایه‌گذاری نیاز دارد. IRENA برآورد کرده است که سرمایه‌گذاری سالانه تجمعی موردنیاز در فاصله ۲۰۲۶ تا ۲۰۵۰ باید به حدود ۱۰.۳ تریلیون دلار برسد. بخش عمده این سرمایه‌گذاری باید به توسعه ظرفیت‌های تولید برق تجدیدپذیر، شبکه‌های برق، انعطاف‌پذیری سیستم و برقی‌سازی مصرف نهایی اختصاص یابد.

هفت اولویت برای گذار انرژی

لاکامرا در ادامه هشدار داده است که کیفیت گذار انرژی به اندازه سرعت آن اهمیت دارد. از نگاه IRENA، کربن‌زدایی شتاب‌گرفته می‌تواند به تقویت سرمایه‌گذاری، بهره‌وری، اشتغال و رفاه منجر شود، اما مقرون‌به‌صرفه بودن انرژی، حمایت اجتماعی و دسترسی عادلانه به فرصت‌های اقتصادی باید از ابتدا در سیاست‌گذاری‌ها لحاظ شوند تا پذیرش عمومی حفظ شده و منافع گذار به شکل گسترده میان جوامع توزیع شود.

بر این اساس، مهم‌ترین وظیفه دولت‌ها مدیریت منظم و هماهنگ این تحول است؛ به‌گونه‌ای که قابلیت اطمینان شبکه، مقرون‌به‌صرفه بودن انرژی و امنیت عرضه همزمان با توسعه سریع گزینه‌های پاک حفظ شود.

گزارش جدید IRENA برای دهه پیش‌رو یک برنامه عملیاتی هفت‌محوری ارائه می‌کند که از برنامه‌ریزی یکپارچه انرژی و بازار و تدوین نقشه‌های راه متناسب با شرایط هر کشور تا نوسازی شبکه‌های برق، تقویت راهبردهای صنعتی و سرمایه‌گذاری، توسعه سیاست‌های اجتماعی و زیست‌محیطی و تعمیق همکاری‌های بین‌المللی را دربرمی‌گیرد.

در نهایت، IRENA تأکید می‌کند سیاست‌گذاران مسئولیت تعیین‌کننده‌ای در هدایت این تحول دارند. اگر گذار از سوخت‌های فسیلی به‌درستی مدیریت شود، این فرآیند نه‌تنها مانعی برای توسعه اقتصادی نخواهد بود، بلکه می‌تواند با افزایش رقابت‌پذیری، تاب‌آوری، ارتقای سلامت عمومی و ایجاد زمینه برای رفاه بلندمدت، به یکی از محرک‌های اصلی توسعه اقتصادی تبدیل شود.