پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ یک سال دیگر از عملکرد ضعیف معادن، سقوط کارمزدهای فرآوری به پایین‌ترین سطوح تاریخی و رقابت شدید برای تأمین فلز در بورس فلزات لندن (LME). اگر تصور می‌کنید این توصیفی از بازار مس است، باید تجدیدنظر کنید؛ این بار بازار روی با چنین شرایطی روبه‌رو شده است.

اگرچه بازار مس ممکن است در آینده با کمبود ساختاری عرضه مواجه شود، بازار روی هم‌اکنون و در شرایط فعلی با فشردگی شدید عرضه دست‌وپنجه نرم می‌کند.قرارداد سه‌ماهه روی در بورس فلزات لندن به رکورد جدید چهار ساله ۳۹۹۰ دلار به ازای هر تن رسید.

موجودی روی در انبارهای بورس فلزات لندن نیز در تمام سال جاری در سطوح پایینی باقی مانده است. میزان موجودی ثبت‌شده در حال حاضر ۱۰۰ هزار و ۵۲۵ تن است که نزدیک به یک‌سوم آن در قالب «وارانت‌های لغوشده» قرار دارد؛ به این معنا که دارندگان این موجودی درخواست خروج فیزیکی فلز از انبار را ثبت کرده‌اند.

فشار موجود در بازار نقدی و بازار آتی نیز کاملاً مشهود است. اختلاف قیمت نقدی روی با قرارداد سه‌ماهه در هفته گذشته به بیش از ۲۳۰ دلار به ازای هر تن رسید. اگرچه این اختلاف اندکی کاهش یافته، اما همچنان در سطح ۱۳۹ دلار به ازای هر تن قرار دارد؛ رقمی که از تنگنای شدید عرضه در بازار حکایت می‌کند.هیچ‌یک از این تحولات از پیش انتظار نمی‌رفت.

همچنین کاهش شدید تولید جهانی معادن روی در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ نیز برخلاف پیش‌بینی‌های قبلی بازار بود.کمبود مواد اولیه اکنون به موتور اصلی رشد غیرمنتظره قیمت روی تبدیل شده است و اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، فشار کنونی بر بازار بورس فلزات لندن می‌تواند از یک بحران کوتاه‌مدت به یک مشکل ساختاری در تأمین روی برای مصرف‌کنندگان غربی تبدیل شود.

بهبود کوتاه‌مدت تولید معادن

تولید معادن روی جهان در سال گذشته ۴.۸ درصد افزایش یافت و به روند سه‌ساله کاهش تولید پایان داد.زمانی که گروه مطالعات بین‌المللی سرب و روی (ILZSG) در ماه آوریل تشکیل جلسه داد، پیش‌بینی می‌کرد بخشی از این روند مثبت در سال جاری نیز ادامه یابد، هرچند نرخ رشد تولید معادن به ۰.۳ درصد محدود شود.اما واقعیت بازار مسیر دیگری را نشان داد.

بر اساس آخرین ارزیابی این گروه، تولید جهانی روی معدنی در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲.۶ درصد کاهش یافت.برخی از معادن بزرگ جهان، از جمله معدن آنتامینا در پرو و معدن رد داگ در آلاسکا، به دلیل حرکت به سمت بخش‌هایی از ذخایر با عیار پایین‌تر، با کاهش تولید مواجه شده‌اند.

برخی دیگر نیز با مشکلات غیرمنتظره روبه‌رو شده‌اند. معدن گلدن گروو متعلق به شرکت 29Metals در استرالیا و معدن گارپنبرگ متعلق به شرکت Boliden در سوئد، به‌ترتیب پس از وقوع رویدادهای لرزه‌ای در سپتامبر ۲۰۲۵ و مارس سال جاری، ناچار به بازنگری و تغییر برنامه‌های معدنی خود شدند.اکنون به نظر می‌رسد رشد تولید معدنی در سال گذشته، تنها یک جهش موقتی در مسیر یک روند نزولی گسترده‌تر بوده است.

داده‌های ILZSG نشان می‌دهد تولید جهانی معادن روی بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ در مجموع ۸.۶ درصد کاهش یافته است؛ در حالی که تولید واحدهای ذوب و پالایش روی در همین دوره تقریباً بدون تغییر باقی مانده است.این شکاف میان تولید مواد اولیه معدنی و ظرفیت واحدهای ذوب، بار دیگر در حال گسترش است و رقابت شدیدی را میان ذوب‌کنندگان برای تأمین کنسانتره روی ایجاد کرده است.

فروپاشی درآمد ذوب‌کنندگان

نتیجه این وضعیت، سقوط شدید کارمزدهای فرآوری است؛ همان درآمدی که واحدهای ذوب در ازای تبدیل کنسانتره به فلز تصفیه‌شده دریافت می‌کنند.ارزیابی بازار شانگهای متالز مارکت (SMM) از نرخ‌های نقدی فرآوری کنسانتره وارداتی روی در ماه گذشته به منفی ۱۱۳ دلار به ازای هر تن سقوط کرد که پایین‌ترین سطح تاریخی این شاخص محسوب می‌شود.

این وضعیت به آن معناست که ذوب‌کنندگان برای تأمین کنسانتره، ناچار به پذیرش شرایطی شده‌اند که درآمد حاصل از فرآوری مواد اولیه را به‌شدت کاهش داده و حتی در برخی معاملات به محدوده منفی رسانده است.به همین دلیل، واحدهای ذوب به‌طور فزاینده‌ای به درآمد حاصل از محصولات جانبی، از جمله نقره و اسید سولفوریک، وابسته شده‌اند تا بخشی از زیان ناشی از کاهش درآمد اصلی خود را جبران کنند.

برخی از ذوب‌کنندگان خوش‌شانس‌تر هستند و توانسته‌اند بخشی از مواد اولیه سالانه خود را با نرخ معیار ۸۵ دلار به ازای هر تن تأمین کنند. با این حال، این رقم نیز در مقایسه با استانداردهای تاریخی بسیار پایین است و در صورتی که بازار نقدی پیش از آغاز مذاکرات قراردادهای سال آینده بهبود پیدا نکند، احتمال کاهش بیشتر آن نیز وجود دارد. حتی ذوب‌کنندگان چینی نیز با فشار ناشی از کاهش حاشیه سود مواجه شده‌اند، اما شرایط آنها همچنان نسبت به رقبای غربی بهتر است.

چین سهم بیشتری از کنسانتره جهان را جذب کرد

واردات کنسانتره روی چین در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل ۳۰ درصد افزایش یافت؛ زیرا واحدهای ذوب این کشور از شرایط نسبتاً فراوان‌تر بازار کنسانتره برای افزایش ذخایر خود استفاده کردند.این روند در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه یافته است. واردات چین در هفت ماه نخست سال جاری ۵ درصد دیگر افزایش پیدا کرد که نشان می‌دهد پکن و ذوب‌کنندگان چینی، در شرایطی که بازار جهانی کنسانتره به سمت محدودیت بیشتر حرکت می‌کند، سهم بزرگ‌تری از حجم عرضه موجود را جذب کرده‌اند.

بر اساس داده‌های ILZSG، تولید روی تصفیه‌شده چین در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵.۹ درصد افزایش یافت، در حالی که تولید در سایر نقاط جهان ۳.۴ درصد کاهش پیدا کرد.این اختلاف، شکاف میان بازار چین و بازار غرب را بیش از پیش آشکار می‌کند.

البته ذوب‌کنندگان غربی نیز با مجموعه‌ای از مشکلات غیرمنتظره روبه‌رو بوده‌اند که از جمله آنها می‌توان به آتش‌سوزی در بزرگ‌ترین مجتمع تولید روی قزاقستان اشاره کرد.با این حال، فشرده شدن حاشیه سود ناشی از کاهش کارمزدهای فرآوری، یک چالش ساختاری جدی‌تر برای صنعت ذوب روی در غرب محسوب می‌شود؛ به‌ویژه اگر این وضعیت با افزایش هزینه‌های انرژی همراه باشد.

دولت استرالیا پیش‌تر با ارائه یک بسته کمک مالی، برای حمایت از کارخانه ذوب روی هوبارت متعلق به شرکت Trafigura در ایالت تاسمانی وارد عمل شده است.این حمایت مالی موقت، فرصتی در اختیار شرکت قرار می‌دهد تا مطالعات مربوط به نوسازی این واحد را پیش ببرد؛ مطالعاتی که تولید محصولات جانبی بالقوه‌ای مانند ژرمانیوم و ایندیوم را نیز در نظر دارد.

بازار به تنهایی قادر به حل بحران نیست

ریچارد هولتوم، مدیرعامل Trafigura، پیش‌تر در یادداشتی درباره وضعیت بحرانی واحدهای ذوب اروپا هشدار داده بود که «بازارها به تنهایی قادر به حل این مشکل نیستند».ترکیب فعلی بازار، یعنی محدودیت دسترسی به کنسانتره و سقوط کارمزدهای فرآوری، می‌تواند چالش صنعت ذوب روی در کشورهای غربی را بیش از پیش تشدید کند.

فشار موجود در بورس فلزات لندن نیز بازتابی از تفاوت شرایط میان ذوب‌کنندگان غربی و چینی است. بازار لندن با کمبود روی تصفیه‌شده مواجه است، در حالی که چین از عرضه بیشتری برخوردار است؛ اما در حال حاضر فلز را تنها به‌صورت محدود و تدریجی وارد انبارهای بورس فلزات لندن می‌کند؛ مقداری که برای کاهش فشار بازار کافی است، اما نمی‌تواند به‌طور کامل به تنگنای عرضه پایان دهد.

اگر عرضه معدنی افزایش پیدا نکند و سودآوری واحدهای ذوب نیز بهبود نیابد، شرایط فعلی می‌تواند نشانه‌ای از آینده بازار روی باشد؛ بازاری در غرب که برای جبران کسری ساختاری خود، به‌طور فزاینده‌ای به عرضه و ظرفیت چین وابسته خواهد شد.