پایگاه تحلیلی‌خبری ایراسین؛ انرژی خورشیدی در حال عبور از یکی از مهم‌ترین موانع اقتصادی خود است؛ به‌طوری که اکنون برای تولید میزان مشخصی برق سالانه، دیگر به سرمایه اولیه بیشتری نسبت به نیروگاه‌های زغال‌سنگ یا گاز نیاز ندارد. بر اساس تحلیل جدید مؤسسه Ember، در حالی که یک دهه پیش احداث ظرفیت خورشیدی برای تولید برق مشابه می‌توانست تا پنج برابر سرمایه بیشتری نیاز داشته باشد، این شکاف اکنون تقریباً از بین رفته است.

اهمیت این تحول تنها به کاهش هزینه تولید برق خورشیدی در طول عمر نیروگاه محدود نمی‌شود؛ چراکه خورشیدی سال‌هاست از نظر هزینه تمام‌شده بلندمدت با نیروگاه‌های فسیلی رقابت می‌کند. نقطه عطف جدید، کاهش سرمایه اولیه مورد نیاز است؛ به این معنا که خورشیدی اکنون پیش از آنکه نخستین تن زغال‌سنگ یا مترمکعب گاز مصرف شود، از نظر هزینه احداث با نیروگاه‌های فسیلی رقابت می‌کند.

پایان مزیت سرمایه‌ای نیروگاه‌های فسیلی

مقایسه ظرفیت اسمی نیروگاه‌ها می‌تواند گمراه‌کننده باشد، زیرا یک مگاوات خورشیدی به دلیل وابستگی به تابش خورشید، برق سالانه کمتری نسبت به یک مگاوات نیروگاه گازی تولید می‌کند. از همین رو، Ember سرمایه مورد نیاز برای تولید مقدار مساوی برق سالانه را مقایسه کرده است.

در گذشته، خورشیدی علاوه بر نیاز به ظرفیت نصب‌شده بیشتر، از تجهیزات گران‌تری نیز استفاده می‌کرد و همین مسئله مزیت مهمی برای نیروگاه‌های فسیلی ایجاد می‌کرد: سرمایه کمتری در ابتدا پرداخت شود و هزینه سوخت در سال‌های بعد ادامه یابد.

اما توسعه تولید انبوه این معادله را تغییر داده است. بر اساس داده‌های IRENA، هزینه کل نصب سامانه‌های خورشیدی فتوولتائیک از سال ۲۰۱۰ تاکنون ۸۷ درصد کاهش یافته است. افزایش راندمان پنل‌ها، توسعه زنجیره تأمین، استاندارد شدن تولید و افزایش تجربه اجرایی نیز به کاهش هزینه‌ها کمک کرده‌اند.

در نتیجه، ساختار خورشیدی همچنان سرمایه‌بر و متکی بر پرداخت بخش عمده هزینه‌ها در ابتدای پروژه است، اما میزان سرمایه مورد نیاز به‌شدت کاهش یافته است؛ این تحول برای کشورهای وابسته به واردات سوخت اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا نیروگاه گازی پس از احداث برای هر مگاوات‌ساعت تولید، به خرید مجدد سوخت نیاز دارد، در حالی که خورشیدی می‌تواند بخش بزرگی از هزینه انرژی ۲۵ تا ۳۰ سال آینده را از طریق سرمایه‌گذاری اولیه پوشش دهد.

اهمیت بیشتر برای اقتصادهای نوظهور

این تغییر می‌تواند برای اقتصادهای نوظهور که هم‌زمان با رشد سریع تقاضای برق، نرخ‌های بهره بالا و وابستگی به واردات سوخت مواجه‌اند، اهمیت ویژه‌ای داشته باشد. در گذشته، همین کشورها به دلیل هزینه بالای سرمایه، ممکن بود با وجود مزیت بلندمدت خورشیدی، احداث نیروگاه‌های فسیلی را ترجیح دهند.

برابری هزینه سرمایه اولیه اکنون این مانع را کاهش داده است. علاوه بر آن، خورشیدی یک فناوری ماژولار است و کشورها می‌توانند ظرفیت را مرحله‌به‌مرحله توسعه دهند، بدون آنکه ناچار باشند سرمایه یک پروژه چندگیگاواتی را یکجا تأمین کنند.

با این حال، نرخ بهره، ریسک ارزی، ضعف شبکه و نبود خریدار مطمئن همچنان می‌تواند پروژه‌های خورشیدی را با مشکل تأمین مالی مواجه کند. به گفته IEA، دسترسی به منابع مالی تجاری در اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه همچنان بسیار ضعیف‌تر از اقتصادهای پیشرفته است.

باتری‌ها دیگر مانع اقتصادی نیستند

محدودیت اصلی خورشیدی همچنان ناپایداری تولید و عدم امکان تولید برق در تمام ساعات شبانه‌روز است. بنابراین، مقایسه واقعی باید هزینه باتری، شبکه، مدیریت مصرف، برق‌آبی و ظرفیت پشتیبان را نیز در نظر بگیرد.

با وجود این، هزینه ذخیره‌سازی نیز به‌شدت کاهش یافته است. IRENA اعلام کرده هزینه باتری از سال ۲۰۱۰ تاکنون ۹۳ درصد کاهش داشته است. هزینه برق خورشیدی همراه با باتری در مناطق با تابش بالا حدود ۵۴ تا ۸۲ دلار به ازای هر مگاوات‌ساعت برآورد شده؛ در حالی که این رقم برای زغال‌سنگ جدید در چین ۷۰ تا ۸۵ دلار و برای ظرفیت گازی جدید در جهان بیش از ۱۰۰ دلار است. IRENA انتظار دارد هزینه برق خورشیدی پایدارشده تا سال ۲۰۳۰ حدود ۳۰ درصد دیگر کاهش یابد.

البته یک باتری چهار ساعته نمی‌تواند تمام نیاز شبکه را در دوره‌های کمبود فصلی پوشش دهد و اقتصاد پروژه‌ها در مناطق مختلف یکسان نیست. با افزایش سهم تجدیدپذیرها، نیاز به انعطاف‌پذیری و ظرفیت قابل اتکا نیز افزایش خواهد یافت.

تغییر در معادله اقتصادی برق

آینده شبکه برق احتمالاً ترکیبی از خورشیدی و بادی، باتری، شبکه‌های تقویت‌شده، مدیریت مصرف، برق‌آبی و سایر منابع قابل اتکا خواهد بود و در برخی مناطق نیز ظرفیت حرارتی پشتیبان همچنان ضروری است.

با این حال، معادله اقتصادی در حال تغییر است. انرژی خورشیدی اکنون نه‌تنها در هزینه تولید بلندمدت، بلکه در سرمایه اولیه مورد نیاز برای تولید برق نیز با نیروگاه‌های فسیلی به نقطه برابری رسیده است. به این ترتیب، یکی از مهم‌ترین مزیت‌های سنتی سوخت‌های فسیلی یعنی «ارزان‌تر بودن ساخت نیروگاه در امروز و پرداخت هزینه سوخت در آینده» دیگر مانند گذشته قابل اتکا نیست.