پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ بر اساس گزارش‌های بانک جهانی و سازمان بین‌المللی کار، بیش از ۹۰ درصد کسب‌وکارها و حدود ۵۰ درصد از بار اشتغال جهان بر دوش صنایع کوچک و متوسط است. با این حال، رویکرد اقتصادهای پیشرو به حمایت از این صنایع، دچار یک تغییر رویکرد در جهت رشد شده و از مدل‌های سنتی و ناکارآمد تزریق کورکورانه نقدینگی فاصله گرفته است. امروز نهادهای توسعه‌ای دریافته‌اند که بهترین حامی صنایع کوچک، صنایع مادر و بزرگ هستند. در مدل‌های موفق جهانی، صنایع بزرگ با ایجاد خوشه‌های صنعتی ، نقش باغبان را برای اکوسیستم کسب‌وکارهای خرد ایفا می‌کنند. مهم‌ترین راهکارهای بین‌المللی در این زمینه عبارتند از:

۱- ادغام در زنجیره ارزش: اتصال پایدار و ساختاریافته صنایع کوچک به شبکه تامین صنایع مادر برای تضمین تقاضا و کاهش ریسک بازار.
نمونه اجرا شده در فولاد مبارکه: در یک نمونه موفق داخلی، شرکت فولاد مبارکه با ایجاد یک شبکه تامین ساختاریافته، هزاران کسب‌وکار کوچک و قطعه‌ساز را به هسته مرکزی تولید خود متصل کرده است. این هم‌زیستی صنعتی، علاوه بر ایجاد بازار تضمین‌شده و بدون ریسک برای صنایع خرد، تاب‌آوری صنعت مادر را در برابر تکانه‌های بیرونی به شدت افزایش داده است.

فولاد مبارکه، چتر اعتباری خود را بر سر پیمانکاران خرد گسترده تا ضمن کاهش چشمگیر هزینه‌های تامین مالی برای آن‌ها، تداوم تولید در کل زنجیره ارزش را تضمین کند

۲- سرریز تکنولوژیک: انتقال دانش فنی، استانداردسازی فرآیندها و ارتقای بلوغ تکنولوژیک از طریق الزام پیمانکاران خرد به رعایت استانداردهای شرکت‌های بزرگ.
نمونه اجرا شده در فولاد مبارکه: الزام فولاد مبارکه به رعایت استانداردهای سخت‌گیرانه در پروژه‌هایی نظیر بازچرخانی پیشرفته پساب، پیاده‌سازی هوش مصنوعی صنعتی و توسعه فناوری‌های پیچیده متالورژی، موتور محرک یک سرریز تکنولوژیک قدرتمند شده است. این رویکرد، شبکه‌ای از پیمانکاران و شرکت‌های دانش‌بنیان را به ارتقای بلوغ فنی واداشته و سطح استانداردهای کل اکوسیستم صنعتی کشور را به شکلی معنادار بهبود بخشیده است.

این مسیر توسعه در فولاد مبارکه، هم‌راستا با تغییر رویکردهای نوین جهانی است؛ جایی که در لبه‌ تکنولوژی صنعتی جهان، رویکرد حمایت از کسب‌وکارهای خرد به سطح شتاب‌دهی و سرمایه‌گذاری مشترک ارتقا یافته است. غول فولادسازی آرسلورمیتال با راه‌اندازی پلتفرم‌هایی نظیر صندوق نوآوری XCarb، به جای آنکه صرفا خریدار محصولات صنایع کوچک باشد، نقش یک سرمایه‌گذار و شتاب‌دهنده را برای استارتاپ‌ها و SMEهای حوزه تکنولوژی سبز ایفا می‌کند. در این مدل، صنعت مادر با تزریق سرمایه هوشمند، به کسب‌وکارهای کوچک و دانش‌بنیان اجازه می‌دهد تا ایده‌های جسورانه خود را در مقیاس صنعتی تست کنند. این هم‌افزایی، شریان‌های نوآوری را به طور پیوسته به کالبد صنعت مادر پمپاژ می‌کند.

3- تامین مالی زنجیره‌ای: استفاده از اعتبار و رتبه اعتباری صنایع بزرگ برای تامین مالی ارزان‌قیمت و سریع صنایع کوچک وابسته به آن‌ها.
نمونه اجرا شده در فولاد مبارکه: فولاد مبارکه با اتکا به بالاترین رتبه اعتباری خود، به لنگرگاه قدرتمند تامین مالی زنجیره‌ای برای شبکه‌ای از کسب‌وکارهای کوچک تبدیل شده است. این غول صنعتی با بهره‌گیری از ابزارهای نوین اعتباری مانند اوراق گام و اعتبارات اسنادی و هدایت جریان نقدینگی حاصل از افزایش سرمایه‌های کلان و تملک‌های استراتژیک، چتر اعتباری خود را بر سر پیمانکاران خرد گسترده تا ضمن کاهش چشمگیر هزینه‌های تامین مالی برای آن‌ها، تداوم تولید در کل زنجیره ارزش را تضمین کند.

لنگرگاه توسعه و صنعت ارزش آفرین

در جغرافیای صنعتی ایران، نگریستن به مجتمع فولاد مبارکه به عنوان یک تولیدکننده ورق‌های فولادی، یک خطای راهبردی و تقلیل‌گرایانه است. این مجموعه امروز نقش یک شرکت لنگرگاهی را ایفا می‌کند؛ پلتفرمی عظیم که حیات، سودآوری و توسعه هزاران کسب‌وکار کوچک و متوسط در بالادست و پایین‌دست به طور مستقیم به استراتژی‌های آن گره خورده است.

فولاد مبارکه با درک این رسالت، از یک بنگاه اقتصادی صرف به یک تسهیل‌گر اکوسیستم تبدیل شده است. حمایت این مجموعه از صنایع کوچک، نه از جنس یارانه‌های مقطعی، بلکه از جنس ایجاد بازار پایدار، بومی‌سازی قطعات و ارتقای تاب‌آوری زنجیره تامین ملی است.

صنایع کوچک برای رشد متوازن، به گلخانه‌های منزوی و ایزوله نیاز ندارند؛ آن‌ها نیازمند خاکی حاصلخیز در مجاورت درختان تنومند هستند تا در پناه آن‌ها از طوفان‌های اقتصاد کلان در امان بمانند و از منابع ریشه‌ای آن‌ها تغذیه کنند

البته در یک تحلیل عمیق باید واقع‌بین بود؛ حتی در پناه این چتر حمایتی گسترده، اکوسیستم صنایع کوچک همچنان از ترکش‌های اقتصاد کلان نظیر تورم‌های ساختاری، نوسانات ارزی و بوروکراسی‌های پیچیده دولتی در امان نیست و با این چالش‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند. با این وجود، قرار گرفتن در مدار یک شرکت لنگرگاهی نظیر فولاد مبارکه، اگرچه ریسک‌های سیستماتیک اقتصاد ایران را به صفر نمی‌رساند؛ اما به شکل معناداری ضریب آسیب‌پذیری و شکنندگی این کسب‌وکارهای خرد را به حداقل رسانده و به جای تلاش برای بقای صرف، مسیر توسعه آن‌ها را تضمین کرده است.

بازتعریف حمایت در قالب اقتصاد چرخشی

این نگاه پلتفرمی و توسعه‌محور، در یکی از پیشروترین طرح های در دست اقدام شرکت فولاد مبارکه، یعنی طرح اکوپارک به بلوغ می‌رسد. در این مدل، شبکه‌ای از شرکت‌های بالادستی و پایین‌دستی در یک چرخه بسته کنار هم قرار می‌گیرند تا پسماند جامد، حرارت هدررفته، پساب تصفیه‌شده و گازهای مازاد یک کارخانه، مستقیما و بدون اتلاف وقت و هزینه لجستیک، به عنوان خوراک یا انرژی ارزان وارد خط تولید کارخانه همسایه شود. این پیوند هوشمندانه، کلمه‌ای به نام زباله صنعتی را برای همیشه از ترازنامه مالی شرکت‌ها پاک می‌کند. در این طرح، فولاد مبارکه بستری فراهم می‌کند تا صنایع کوچک، متوسط و شرکت‌های دانش‌بنیان بر مبنای مدل اقتصاد چرخشی در یک جغرافیای مشترک هم‌زیستی کنند. پروژه اکوپارک نشان می‌دهد که عمیق‌ترین نوع حمایت از یک کسب‌وکار کوچک، تعریف کردن جایگاهی معنادار برای آن در یک زنجیره ارزش هوشمند، سبز و پایدار است.

گذار از بقای روزمره به توسعه پایدار

تجربه اقتصادهای پیشرو و عملکرد شرکت‌های لنگرگاهی نظیر فولاد مبارکه به روشنی اثبات می‌کند که در دنیای پرنوسان امروز، حمایت واقعی از صنایع کوچک به معنای تزریق مسکن‌های مالی نیست؛ بلکه نیازمند خلق یک اکوسیستم درهم‌تنیده است. رویکرد توسعه‌محور ادغام در زنجیره ارزش، انتقال دانش فنی و اجرای الگوهای نوین اقتصاد چرخشی همچون پروژه اکوپارک، رویکرد حمایت را به طور کامل دگرگون کرده است. با این معماری صنعتی، کسب‌وکارهای خرد و شرکت‌های دانش‌بنیان از جزایری آسیب‌پذیر، به اجزای حیاتی و جدایی‌ناپذیر یک ماشین عظیم اقتصادی تبدیل می‌شوند. در نهایت، این هم‌زیستی استراتژیک نه‌تنها ریسک‌های ناشی از تلاطمات اقتصاد کلان را برای صنایع کوچک به حداقل می‌رساند؛ بلکه با ایجاد یک زنجیره ارزش هوشمند و سبز، مسیر صنعت کشور را از تمرکز بر بقای روزمره به سمت توسعه پایدار و رقابت‌پذیری جهانی هدایت می‌کند.