پایگاه تحلیلی‌هخبری ایراسین؛ ناترازی ساختاری در ترازنامه انرژی کشور، به ویژه در بخش برق، طی سال‌های اخیر به عنوان یکی از گلوگاه‌های اصلی رشد صنعتی مطرح بوده است. با این حال، آسیب‌های فیزیکی اخیر به خطوط انتقال و پست‌های استراتژیک شبکه، ابعاد این ناترازی را وارد فاز جدید کرده است. در شرایط کنونی، مدیریت تقاضا در بخش خانگی دیگر صرفاً یک ابزار کنترلی برای کاهش هزینه‌های مصرف‌کننده نیست، بلکه یک اهرم کلیدی در سیاست‌گذاری انرژی جهت حفظ پایداری شبکه و صیانت از سهمیه برق صنایع پیشران به ویژه آن دسته از صنایع بزرگی که در جریان جنگ رمضان علی‌رغم حرکت به سمت خودتأمینی انرژی دچار آسیب شدند به شمار می‌رود. کنترل بار در بخش غیر مولد (خانگی و تجاری)، به طور مستقیم ظرفیت مانور دیسپاچینگ ملی را برای استمرار فعالیت کارخانجات بزرگ، حفظ شاخص‌های اشتغال صنعتی و جلوگیری از کاهش نرخ رشد تولید ناخالص داخلی (GDP) افزایش می‌دهد.

کالبدشکافی یک بحران

محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، با تشریح ابعاد خسارت‌های وارده به صنعت برق در جریان جنگ تحمیلی اخیر، از کاهش ۴۲۰۰ مگاواتی ظرفیت شبکه، آسیب به بیش از ۲ هزار نقطه از شبکه برق و وارد آمدن بیش از ۶۰ هزار میلیارد تومان خسارت خبر داده است؛ خسارت‌هایی که به گفته وی، تاب‌آوری شبکه را در روزهای اوج مصرف کاهش داده و روند خدمات‌رسانی را با دشواری بیشتری همراه کرده است.

اگرچه ظرفیت از دست‌رفته حدود ۴ درصد از ظرفیت نصب‌شده نیروگاهی کشور را تشکیل می‌دهد، اما اهمیت این عدد زمانی آشکار می‌شود که با ناترازی برق کشور مقایسه شود. برآوردها نشان می‌دهد این ۴۲۰۰ مگاوات، معادل حدود ۴۰ درصد ناترازی برق کشور در زمان اوج مصرف است. به بیان دیگر، اگر این ظرفیت همچنان در مدار تولید قرار داشت، بخش قابل‌توجهی از شکاف میان تولید و مصرف برق جبران می‌شد و مدیریت شبکه در روزهای گرم تابستان با فشار بسیار کمتری انجام می‌گرفت.

کاهش توان شبکه فراتر از محاسبات فنی، مستقیماً پایداری زنجیره‌های ارزش صنعتی کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد. کاهش ۴۲۰۰ مگاواتی توان تولید با توجه به ساختار شبکه توزیع، مدیریت دیسپاچینگ ملی را در سناریوهای پایداری با چالش مواجه می‌کند. از آنجا که پایداری شبکه خانگی همواره در اولویت قرار دارد، بروز چنین کسری‌ معمولاً فشار مدیریت بار را به سمت صنایع بزرگ هدایت می‌کند.

تلاقی دو چالش همزمان

به گفته وی، این خسارت‌ها در شرایطی به صنعت برق تحمیل شده که همزمان کشور با افزایش شدید دمای هوا و رشد قابل توجه مصرف برق روبه‌رو است. افزایش دما علاوه بر بالا بردن مصرف وسایل سرمایشی، راندمان تجهیزات شبکه و نیروگاه‌ها را نیز کاهش می‌دهد و فشار مضاعفی بر تجهیزات آسیب‌دیده و نیروهای عملیاتی وارد می‌کند.

کارشناسان صنعت برق معتقدند مدیریت شبکه در فصل تابستان همواره نیازمند برخورداری از ذخیره مناسب تولید است تا در صورت وقوع حوادث یا افزایش ناگهانی مصرف، شبکه با کمبود برق مواجه نشود. از این منظر، خارج شدن ۴۲۰۰ مگاوات ظرفیت از مدار، حاشیه اطمینان شبکه را به میزان قابل توجهی کاهش داده و تأمین برق پایدار را دشوارتر کرده است.

چالش نقدینگی در صنعت برق

در کنار خسارت‌های ناشی از جنگ، صنعت برق با چالش‌های دیگری نیز روبه‌رو است. مدیرعامل توانیر اعلام کرده است که تاکنون هزینه بازسازی این خسارت‌ها تنها از محل منابع داخلی صنعت برق تأمین شده و هیچ منبع مالی دیگری برای جبران خسارت‌ها اختصاص نیافته است.

مدیرعامل شرکت توانیر، همچنین وصول نشدن کامل مطالبات برق مصرفی، را از دیگر مشکلات صنعت برق عنوان کرد و گفت کمبود نقدینگی، اجرای پروژه‌های مهمی همچون اصلاح و نوسازی شبکه‌های فرسوده، توسعه شبکه، هوشمندسازی و احداث تأسیسات جدید را با محدودیت مواجه کرده است.

ضرورت وفاق ملی برای پایداری انرژی

اله‌داد، همچنین وجود بیش از ۵۰۰ هزار انشعاب غیرمجاز برق را یکی دیگر از عوامل تشدیدکننده مشکلات شبکه دانست و افزود این انشعاب‌ها علاوه بر تحمیل بار غیرقابل پیش‌بینی به شبکه، موجب افت ولتاژ و کاهش کیفیت برق‌رسانی در برخی مناطق می‌شوند. به گفته وی، فعالیت مراکز غیرمجاز استخراج رمزارز نیز همچنان یکی از عوامل افزایش فشار بر شبکه برق کشور است.

وی با تأکید بر اینکه صنعت برق همه ظرفیت‌های فنی و عملیاتی خود را برای حفظ پایداری شبکه به کار گرفته است، از مردم خواست با رعایت الگوی مصرف، تنظیم دمای وسایل سرمایشی، خاموش کردن تجهیزات غیرضروری و مدیریت مصرف در ساعات اوج بار، صنعت برق را در عبور از روزهای گرم تابستان همراهی کنند.

واقعیت این است که از دست رفتن ۴۲۰۰ مگاوات ظرفیت تولید، تنها یک کاهش ۴ درصدی در ظرفیت نیروگاهی کشور نیست؛ این رقم معادل ۴۰ درصد ناترازی برق کشور و برابر با برق مورد نیاز حدود ۲ میلیون مشترک یا نزدیک به ۵ میلیون نفر است که در کنار دیگر عوامل به تشدید چالش‌ها در فصل گرم سال جاری منجر شده است. به همین دلیل، حفظ پایداری شبکه در تابستان امسال بیش از هر زمان دیگری به همراهی مشترکان در مدیریت مصرف وابسته است؛ چرا که هر کیلووات ساعت صرفه‌جویی، در شرایط کنونی به حفظ پایداری شبکه و کاهش فشار بر صنعت برق کمک خواهد کرد.