پایگاه خبری تحلیلی ایراسین، در ژانویه ۲۰۲۶، صنعت فولاد جهان با افت ۶.۵ درصدی و کاهش تولید به ۱۴۷.۳ میلیون تن، تصویری انقباضی از خود به نمایش گذاشت. این انقباض کلان با افت ۱۳.۹ درصدی تولید چین به‌عنوان موتور محرک بازارهای جهانی همراه بود. با این وجود، صنعت فولاد ایران در همین مقطع زمانی توانست با ثبت یک جهش ۱۵.۱ درصدی و تولید ۲.۶ میلیون تن، خلاف جریان آب شنا کرده و جایگاه خود را در میان ۱۰ تولیدکننده برتر جهان تثبیت کند. لنگرگاه اصلی این تاب‌آوری استراتژیک، گروه فولاد مبارکه است که حدود ۳۴ درصد از تولید فولاد خام کشور را در اختیار دارد.

تولید در کانون بحران‌های متقاطع

سال ۱۴۰۴ در شرایطی آغاز شد که ناترازی‌های شدید انرژی، به‌عنوان ترمز دستی رشد صنعتی، از همان فروردین‌ماه با ابلاغ کاهش ظرفیت برق خود را نشان داد. شدت این محدودیت‌ها به‌حدی بود که سهم مصرف برق کارخانه‌های فولادی از کل شبکه در ماه مرداد به ۱۱ درصد سقوط کرد. علاوه بر بحران انرژی، سیستم با شوک‌های متوالی دیگری نیز مواجه بود که از جمله آن می‌توان به ثبت رکورد تورم ۶۰ درصدی تولید کننده که ناشی از سرشکن شدن تورم نیمه اول سال، افزایش ۶۶ درصدی نرخ گاز و کمبود آن که مستقیماً گلوگاه‌های تولید، به‌ویژه در بخش آهن اسفنجی را تحت فشار قرار داد و جهش ارزی در ماه‌های آذر و دی که تامین مواد اولیه را دشوارتر ساخت و مهمتر، توقف فعالیت‌های اقتصادی در پی تقابل دوازده روزه با رژیم صهیونیستی در پایان خردادماه و متعاقب آن، آغاز جنگ رمضان اشاره کرد.

خلق مزیت رقابتی از دل محدودیت‌ها

این دستاورد و خلق رکورد، یک نمونه مطالعاتی دقیق از خنثی‌سازی تهدیدهای محیطی است. مدیریت این مجموعه برای عبور از این شرایط، از رویکرد «تولید متکی به منابع» به «تولید مبتنی بر بهره‌وری سیستماتیک» تغییر پارادایم داد. این مهم از طریق دو اهرم اصلی محقق شد:

• سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی در حوزه خود تامین برق و آب که وابستگی به شبکه‌های سراسری را به حداقل رساند.
• مدیریت هوشمندانه شات‌داون‌ها (توقف‌های برنامه‌ریزی‌شده) در زمان پیک مصرف انرژی و ارتقای بهره‌وری سرمایه انسانی.

نتیجه این هماهنگی سیستماتیک، حفظ کیفیت در بالاترین سطح ممکن بود؛ به‌طوری‌که شاخص بازده کیفی کل شرکت در شش‌ماهه ابتدایی سال با وجود ریسک شرایط جنگی، در عدد ۹۶ تثبیت شد.

آناتومی یک رکوردشکنی تاریخی

به‌کارگیری این معماری عملیاتی باعث شد تا گروه فولاد مبارکه ۲۱ روز پیش از پایان سال، از بالاترین رکورد تاریخی خود (۱۰.۳ میلیون تن در سال ۱۴۰۱) عبور کند و در ۷ اسفند ۱۴۰۴، تولید ۱۰ میلیون و ۳۲۳ هزار تن را به ثبت برساند. توزیع این رشد در سبد تولیدی گروه به شرح زیر است:

• شرکت مادر (فولاد مبارکه) با ۲.۹ درصد رشد، تولید خود را به ۷ میلیون و ۹۲ هزار تن افزایش داد.

• شرکت فولاد هرمزگان با جهش شگرف ۳۶.۲ درصدی، به تولید یک میلیون و ۴۵۵ هزار تن دست یافت که نشانگر بهبود چشمگیر بهره‌وری سرمایه است.

• شرکت فولاد و نورد سبا با رشد ۲.۶ درصدی، یک میلیون و ۵۵۹ هزار تن فولاد تولید کرد.

• شرکت فولاد سفیددشت نیز موفق به تولید ۲۱۸ هزار تن فولاد خام شد.

این روند موفقیت‌آمیز پس از تاریخ مذکور نیز تداوم یافت؛ به‌نحوی‌که تا ۲۰ اسفندماه، رکورد تولید تختال با رقم ۷ میلیون و ۳۴۰ هزار و ۷۲۸ تن شکسته شد و تولید آهن اسفنجی نیز با عبور از رکورد سال ۱۳۹۹، به یک میلیون و ۳۸۳ هزار و ۲۲۲ تن رسید.

در نهایت، این استراتژی تاب آور، فراتر از مرزهای شرکتی، به‌عنوان یک سپر دفاعی برای اقتصاد کلان ایران عمل کرده است. تولید داخلی بیش از ۱۰ میلیون تن فولاد، صرفه‌جویی ارزی معادل حدود ۱۰ درصد از کل درآمدهای نفتی کشور را به همراه داشته است. همچنین با تامین پایدار نیاز صنایع پایین‌دستی در شرایط انقباضی، از تسری رکود به سایر بخش‌های اقتصادی جلوگیری شده است.