افزایش آلودگیهای زیست محیطی و رو به اتمام بودن منابع سوختهای فسیلی از عوامل مهمی هستند که همه کشورهای جهان حتی کشورهای دارای منابع عظیم انرژیهای فسیلی مانند ایران را به فکر راهحلهایی برای این مشکلات انداخته است. با توجه به اینکه انرژی رکن اصلی توسعه و پیشرفت اقتصاد است کشورها دو راه حل عمده برای این مشکلات را در دست گرفتهاند: «افزایش بهرهوری و راندمان انرژی» و «استفاده از منابع انرژیهای پاک».
در قانون جهش تولید دانش بنیان مصوب ۳۱/۰۲/۱۴۰۱ به منظور حمایت از صنعت دانش بنیان انرژیهای تجدیدپذیر به ویژه خورشیدی، در ماده «۱۶» آن به صراحت آمده است:
در راستای توسعه صنایع دانش بنیان مرتبط با انرژیهای تجدیدپذیر و توسعه بازار برای این صنایع و تولید برق پاک در محل مصرف، صنایع با قدرت مصرف بیشتر از یک مگاوات موظفند معادل یکدرصد از برق مورد نیاز سالانه خود را از طریق احداث نیروگاههای تجدیدپذیر تأمین کنند و این میزان در پایان سال پنجم حداقل به ۵ درصد برسد. در غیر این صورت وزارت نیرو موظف است درصد ذکر شده از برق مصرفی این صنایع را با تعرفه برق تجدیدپذیر محاسبه کرده و از صنایع اخذ نماید. مبالغ فوق ضمن تفکیک از قبوض برق، به میزان ۵۰ درصد با رعایت اصل پنجاه و سوم (۵۳) قانون اساسی مستقیماً صرف خرید تضمینی برق تجدیدپذیر میشود، به میزان ۲۵ درصد پس از واریز به حساب خزانهداری کل کشور به حساب معاونت علمی و فناوری رئیسجمهور واریز میشود تا صرف حمایت از آزمایشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و شتابدهندهها و سایر موارد مرتبط با توسعه برق شد و مابقی از طریق خزانهداری کل کشور و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران صرف پرداخت تسهیلات کمبهره به بخشخصوصی جهت احداث نیروگاههای تجدیدپذیر کوچک مقیاس میشود. صنایعی که ملزم به خرید برق در بها بازار (بورس) انرژی هستند، میتوانند درصد فوق را از برق تجدیدپذیر عرضه شده در بها بازار (بورس) انرژی خریداری کنند. آئیننامه اجرایی این ماده حداکثر ظرف سه ماه پس از ابلاغ این قانون، توسط معاونت علمی و فناوری رئیسجمهور با همکاری وزارتخانههای نیرو و صنعت، معدن و تجارت تهیه میشود و به تصویب هیأت وزیران میرسد.
در راستای قانون فوق، آئین نامه اجرایی مربوطه به تاریخ ۰۲/۰۶/۱۴۰۱ توسط هیأت وزیران تصویب و ابلاغ شد. پس از آن و در تاریخ ۳۰/۰۲/۱۴۰۲ روش محاسبات بهای برق در آئیننامه فوق از طرف وزارت نیرو به سازمان توانیر ابلاغ شده است. بر این اساس هر صنعت با قدرت مصرفی بالای یک مگاوات، لازم است در سال ۱۴۰۲ معادل ۱ درصد از انرژی مصرفی خود را از طریق روشهای زیر تأمین کند:
- احداث نیروگاه خورشیدی متناسب با مقدار مذکور
- خرید انرژی تجدیدپذیر از تابلوی دوم بورس انرژی (تابلوی سبز)
- انعقاد قرارداد با تولید کننده انرژی تجدیدپذیر غیردولتی
در غیر این صورت توانیر مکلف است هزینه برق مصرفی مذکور را بر اساس متوسط نرخ خرید برق از نیروگاههای تجدیدپذیر از صنایع مکلف مطالبه کند. شرایط فوق برای صنایع تا سال ۱۴۰۶ با افزایش سالانه یکدرصد (به منظور رسیدن به ۵ درصد) ادامه خواهد داشت و پس از آن در سطح ۵ درصد باقی خواهد ماند. در ادامه این گزارش، روند هزینههای ناشی از این قانون و نیز شرایط سرمایهگذاری در حوزه نیروگاه خورشیدی و بازگشت آن از محل عدم پرداخت هزینههای بورس سبز و جرایم وزارت نیرو بررسی و مطالعه میشود.
۲- فرضیات و محاسبات اولیه
۲-۱- فرضیات اولیه
همانگونه که در متن قانون جهش تولید دانشبنیان و آئیننامه اجرایی آن آمده است، باید در سال ۱۴۰۲ معادل یک درصد از انرژی مصرفی صنایع از محل نیروگاه خورشیدی یا بورس سبز تأمین شود. این روند سالی ۱ درصد اضافه میشود تا در سال ۱۴۰۶ به ۵ درصد برسد. برای تحلیل این مساله در سالهای آتی نیاز است تا فرضیات و پارامترهایی در ابتدا در نظر گرفته شود. فرضیات و پارامترهای مذکور در جدول ۱ گردآوری شده است:
| شرح |
مقدار در نظر گرفته شده |
| مدت زمان طرح جهت مقایسه حالتها |
۲۰ سال |
| تورم متوسط فرض شده در طول ۱۵ سال |
۲۵ درصد |
| نرخ تنزیل برای محاسبات اقتصادی |
۲۵ درصد |
| هزینه احداث هر مگاوات نیروگاه خورشیدی |
۲۴۱ میلیارد ریال (بر اساس تحلیل در بخشهای بعد) |
| هزینه خرید هر کیلووات ساعت برق از بورس سبز |
۲۵,۰۰۰ ریال (بر اساس میانگین معاملات سال) |
| نرخ میانگین تجدیدپذیر جهت جریمه |
۳۰,۸۰۰ ریال (بر اساس آخرین اعلام ساتبا) |
جدول ۱- فرضیات و پارامترهای اولیه
۲-۲- محاسبات اولیه
یک کارخانه فرضی با دیماند مصرفی ۱۰ مگاوات و ضریب بار ۵/۰ در یک سال طبق محاسبه زیر انرژی مصرف میکند (جدول ۲):
10 MW * 8760 hours/year * ۰.۵ = 43,800 MWh = 43,800,000 kWh
جدول ۲- جدول محاسباتی تخمین میزان انرژی مشمول طرح ماده ۱۶
| انرژی مصرفی در سال |
43.800.000 kWh= 43.8 GWh |
Energy Consumed in 1 year : |
| ۱ درصد سال ۱۴۰۲ |
438.000 kWh |
1% of Energy for year 1402: |
| 5 درصد سال 1406 |
2.190.000 kWh |
5% of Energy for year 1406: |
| تخمین انرژی تولیدی نیروگاه خورشیدی برای هر kW نیروگاه ( به منظور اطمینان بیشتر دست پایین در نظر گرفته شده است) |
1800 kWh/kW |
Estimated Solar Electricity Production |
| حداقل نیروگاه مورد نیاز متناظر با یکدرصد انرژی سال ۱۴۰۲ |
۴۳۸.۰۰۰ ÷ ۱۸۰۰ ≈ 244 kW |
Minimum Solar Power Plant required for year 1402: |
| حداقل نیروگاه مورد نیاز متناظر با ۵ درصد انرژی سال 1406 |
۲.۱۹۰.۰۰۰ ÷ ۱۸۰۰ ≈ 1217 kW |
Minimum Solar Power Plant required for year 1406: |
| ظرفیت نیروگاه پیشنهادی |
۱۲۰۰ ~ 1300 kW |
Suggested Capacity |
۳- آنالیزهای اقتصادی
۳-۱- هزینههای احداث نیروگاه
برای احداث هر مگاوات نیروگاه خورشیدی به صورت کلی طبق جدول ۳ هزینه خواهد شد:
جدول ۳- نحوه محاسبه احداث هر مگاوات نیروگاه خورشیدی
| Item |
Description |
Quantity |
Unit |
Total Price (Rial) |
| 1 |
Solar Modules |
1,000,000 |
W |
67,000,000,000 |
| 2 |
Inverter (100 kW) |
10 |
Set |
18,000,000,000 |
| 3 |
Solar Structure |
40,000 |
kg |
35,200,000,000 |
| 4 |
LV AC Cables |
1 |
Set |
3,850,000,000 |
| 5 |
DC Cables |
1 |
Set |
2,750,000,000 |
| 6 |
MV Cables |
1 |
Set |
4,400,000,000 |
| 7 |
Grounding & Surge Arrester |
1 |
Set |
5,500,000,000 |
| 8 |
DC Boxes |
1 |
Set |
2,750,000,000 |
| 9 |
LV AC Switchgears |
1 |
Set |
4,950,000,000 |
| 10 |
MV Switchgears |
1 |
Set |
11,000,000,000 |
| 11 |
Transformer (1000 kVA) |
1 |
Set |
7,150,000,000 |
| 12 |
Monitoring & Weather Station |
1 |
Set |
2,750,000,000 |
| 13 |
Lighting & CCTV |
1 |
Set |
4,400,000,000 |
| 14 |
Civil Works (Buildings, Fence, …) |
۱ |
Set |
38,500,000,000 |
| 15 |
Engineering and Construction |
1 |
Set |
33,000,000,000 |
| Total |
241,200,000,000 |
|||
بر اساس جدول 3 مشاهده میشود که هزینه احداث یک نیروگاه خورشیدی یک مگاواتی 241 میلیارد ریال است. با توجه به اینکه با افزایش ظرفیت نیروگاه، هزینهها نیز به صورت تقریبا خطی اضافه میشود لذا هزینه احداث نیروگاههای خورشیدی مگاواتی بر همین اساس در نظر گرفته میشود.
علاوه بر هزینه فوق که هزینه اولیه است، هزینه جاری نگهداری و تعمیرات نیروگاه (هر چند اندک است) نیز وجود دارد. این هزینهها شامل مواردی همچون نگهبان، مدیریت و نیروی فنی نیروگاه، هزینه تعویض تجهیزات معیوب، هزینه تست و بازرسی سالانه و هزینه شست وشوی پنلها است. در جدول ۴ هزینههای تخمینی جاری یک نیروگاه یک مگاوات آورده شده است:
جدول ۴- هزینههای نگهداری و تعمیرات یک نیروگاه یک مگاوات
| ردیف |
شرح |
واحد |
مقدار درسال |
هزینه واحد (ریال) |
هزینه کل (ریال) |
| ۱ |
نگهبانی و انتظامات (۳ نفر برای ۳ شیفت) |
نفر ماه |
۳۶ |
۱۰۰.۰۰۰.۰۰۰ |
۳.۶۰۰.۰۰۰.۰۰۰ |
| ۲ |
مدیر فنی نیروگاه (یک نفر) |
نفر ماه |
۱۲ |
۱۵۰.۰۰۰.۰۰۰ |
۱.۸۰۰.۰۰۰.۰۰۰ |
| ۳ |
تعمیر یا تعویض تجهیزات معیوب (معادل ۰.۱ درصد هزینه احداث) |
مگاوات |
۱ |
۲۰۰.۰۰۰.۰۰۰ |
۲۰۰.۰۰۰.۰۰۰ |
| ۴ |
تست و بازرسی سالانه |
مگاوات |
۱ |
۲۰۰.۰۰۰.۰۰۰ |
۲۰۰.۰۰۰.۰۰۰ |
| ۵ |
شستشوی پنلها |
مگاوات |
۱ |
۶۰۰.۰۰۰.۰۰۰ |
۶۰۰.۰۰۰.۰۰۰ |
| مجموع |
۶.۶۰۰.۰۰۰.۰۰۰ |
||||
همانگونه که مشاهده میشود برخی از موارد جدول ۴ مستقل از سایز نیروگاه و برخی مستقیماً مرتبط به ظرفیت نیروگاه است. ظرفیتهای حدود ۱۰ مگاوات که نگهبانی و مدیریت نیروگاه تفاوت آنچنانی با یک مگاوات ندارد هزینه بهرهبرداری سالانه نیروگاه در جدول ۵ جمع بندی شده است.
جدول ۵- هزینه بهرهبرداری سالانه نیروگاه
| ظرفیت نیروگاه |
۱ مگاوات |
۲ مگاوات |
۳ مگاوات |
۴ مگاوات |
۵ مگاوات |
۶ مگاوات |
۷ مگاوات |
۸ مگاوات |
۹ مگاوات |
۱۰ مگاوات |
| هزینه سالانه بهرهبرداری (میلیون ریال) |
۶.۶۰۰ |
۷.۸۰۰ |
۹.۰۰۰ |
۱۰.۲۰۰ |
۱۱.۴۰۰ |
۱۲.۶۰۰ |
۱۳.۸۰۰ |
۱۵.۰۰۰ |
۱۶.۲۰۰ |
۱۷.۴۰۰ |
بر اساس جداول فوق، برای نیروگاه ۲۵/۱ مگاوات طرح حاضر برای احداث به مدت ۵ سال و بهرهبرداری به مدت ۲۰ سال جدول هزینه نیروگاه به شرح جدول ۶ خواهد بود:
جدول ۶ - هزینه احداث و بهرهبرداری نیروگاه در ۲۰ سال
| ردیف |
سال |
ظرفیت موظفی احداث نیروگاه(MW) درسال |
ظرفیت تجمعی نیروگاه احداث شده |
هزینه احداث نیروگاه در هر سال (ریال) |
هزینه بهرهبرداری نیروگاه در هر سال (ریال) |
مجموع هزینه انجام شده در هر سال (ریال) |
مجموع هزینه تجمعی انجام شده (ریال) |
| ۱ |
۱۴۰۲ |
۰.۲۵ |
۰.۲۵ |
۶۰,۲۵۰,۰۰۰,۰۰۰ |
۱,۶۵۰,۰۰۰,۰۰۰ |
۶۱,۹۰۰,۰۰۰,۰۰۰ |
۶۱,۹۰۰,۰۰۰,۰۰۰ |
| ۲ |
۱۴۰۳ |
۰.۲۵ |
۰.۵ |
۷۵,۳۱۲,۵۰۰,۰۰۰ |
۴,۱۲۵,۰۰۰,۰۰۰ |
۷۹,۴۳۷,۵۰۰,۰۰۰ |
۱۴۱,۳۳۷,۵۰۰,۰۰۰ |
| ۳ |
۱۴۰۴ |
۰.۲۵ |
۰.۷۵ |
۹۴,۱۴۰,۶۲۵,۰۰۰ |
۷,۷۳۴,۳۷۵,۰۰۰ |
۱۰۱,۸۷۵,۰۰۰,۰۰۰ |
۲۴۳,۲۱۲,۵۰۰,۰۰۰ |
| ۴ |
۱۴۰۵ |
۰.۲۵ |
۱ |
۱۱۷,۶۷۵,۷۸۱,۲۵۰ |
۱۲,۸۹۰,۶۲۵,۰۰۰ |
۱۳۰,۵۶۶,۴۰۶,۲۵۰ |
۳۷۳,۷۷۸,۹۰۶,۲۵۰ |
| ۵ |
۱۴۰۶ |
۰.۲۵ |
۱.۲۵ |
۱۴۷,۰۹۴,۷۲۶,۵۶۳ |
۲۰,۱۴۱,۶۰۱,۵۶۳ |
۱۶۷,۲۳۶,۳۲۸,۱۲۵ |
۵۴۱,۰۱۵,۲۳۴,۳۷۵ |
| ۶ |
۱۴۰۷ |
۱.۳ |
۲۵,۱۷۷,۰۰۱,۹۵۳ |
۲۵,۱۷۷,۰۰۱,۹۵۳ |
۵۶۶,۱۹۲,۲۳۶,۳۲۸ |
||
| ۷ |
۱۴۰۸ |
۱.۳ |
۳۱,۴۷۱,۲۵۲,۴۴۱ |
۳۱,۴۷۱,۲۵۲,۴۴۱ |
۵۹۷,۶۶۳,۴۸۸,۷۶۹ |
||
| ۸ |
۱۴۰۹ |
۱.۳ |
۳۹,۳۳۹,۰۶۵,۵۵۲ |
۳۹,۳۳۹,۰۶۵,۵۵۲ |
۶۳۷,۰۰۲,۵۵۴,۳۲۱ |
||
| ۹ |
۱۴۱۰ |
۱.۳ |
۴۹,۱۷۳,۸۳۱,۹۴۰ |
۴۹,۱۷۳,۸۳۱,۹۴۰ |
۶۸۶,۱۷۶,۳۸۶,۲۶۱ |
||
| ۱۰ |
۱۴۱۱ |
۱.۳ |
۶۱,۴۶۷,۲۸۹,۹۲۵ |
۶۱,۴۶۷,۲۸۹,۹۲۵ |
۷۴۷,۶۴۳,۶۷۶,۱۸۶ |
||
| ۱۱ |
۱۴۱۲ |
۱.۳ |
۷۶,۸۳۴,۱۱۲,۴۰۶ |
۷۶,۸۳۴,۱۱۲,۴۰۶ |
۸۲۴,۴۷۷,۷۸۸,۵۹۲ |
||
| ۱۲ |
۱۴۱۳ |
۱.۳ |
۹۶,۰۴۲,۶۴۰,۵۰۷ |
۹۶,۰۴۲,۶۴۰,۵۰۷ |
۹۲۰,۵۲۰,۴۲۹,۰۹۹ |
||
| ۱۳ |
۱۴۱۴ |
۱.۳ |
۱۲۰,۰۵۳,۳۰۰,۶۳۴ |
۱۲۰,۰۵۳,۳۰۰,۶۳۴ |
۱,۰۴۰,۵۷۳,۷۲۹,۷۳۳ |
||
| ۱۴ |
۱۴۱۵ |
۱.۳ |
۱۵۰,۰۶۶,۶۲۵,۷۹۳ |
۱۵۰,۰۶۶,۶۲۵,۷۹۳ |
۱,۱۹۰,۶۴۰,۳۵۵,۵۲۶ |
||
| ۱۵ |
۱۴۱۶ |
۱.۳ |
۱۸۷,۵۸۳,۲۸۲,۲۴۱ |
۱۸۷,۵۸۳,۲۸۲,۲۴۱ |
۱,۳۷۸,۲۲۳,۶۳۷,۷۶۷ |
||
| ۱۶ |
۱۴۱۷ |
۱.۳ |
۲۳۴,۴۷۹,۱۰۲,۸۰۱ |
۲۳۴,۴۷۹,۱۰۲,۸۰۱ |
۱,۶۱۲,۷۰۲,۷۴۰,۵۶۸ |
||
| ۱۷ |
۱۴۱۸ |
۱.۳ |
۲۹۳,۰۹۸,۸۷۸,۵۰۱ |
۲۹۳,۰۹۸,۸۷۸,۵۰۱ |
۱,۹۰۵,۸۰۱,۶۱۹,۰۶۹ |
||
| ۱۸ |
۱۴۱۹ |
۱.۳ |
۳۶۶,۳۷۳,۵۹۸,۱۲۶ |
۳۶۶,۳۷۳,۵۹۸,۱۲۶ |
۲,۲۷۲,۱۷۵,۲۱۷,۱۹۵ |
||
| ۱۹ |
۱۴۲۰ |
۱.۳ |
۴۵۷,۹۶۶,۹۹۷,۶۵۸ |
۴۵۷,۹۶۶,۹۹۷,۶۵۸ |
۲,۷۳۰,۱۴۲,۲۱۴,۸۵۳ |
||
| ۲۰ |
۱۴۲۱ |
۱.۳ |
۵۷۲,۴۵۸,۷۴۷,۰۷۲ |
۵۷۲,۴۵۸,۷۴۷,۰۷۲ |
۳,۳۰۲,۶۰۰,۹۶۱,۹۲۵ |
برای سالهای پس از سال ۱۴۰۲ کلیه هزینههای احداث نیروگاه و بهرهبرداری آن با نرخ تورم در نظر گرفته شده در جدول فرضیات افزایش یافته است.
جدول فوق در نمودارهای زیر دوباره ارائه شده است. به دلیل تصاعدی شدن اعداد در سالهای آخر طرح و به منظور نمایش بهتر، تا سال پانزدهم طرح در نمودار آورده شده است.
نمودار ۱ - کلیه هزینههای احداث و بهرهبرداری نیروگاه با لحاظ نرخ تورم در افق ۱۴۱۶
نمودار ۲- هزینه تجمعی انجام شده برای احداث و بهرهبرداری نیروگاه طی ۱۵ سال
در صورتی که همه هزینههای ۲۰ سال آینده را به سال مبنا (۱۴۰۲) با نرخ تنزیل فرض شده انتقال دهیم شاخص NPV (ارزش فعلی خالص) برابر با ۴۵۰ میلیارد ریال است. این بدان معناست که هرینه انجام شده در سالهای آتی معادل یک سرمایهگذاری ۴۵۰ میلیارد ریالی در سال جاری است.
در صورتیکه تصمیم مدیران کارخانه برای تأمین انرژی مشمول طرح، خرید از بورس سبز باشد، بر اساس قیمت در نظر گرفته شده در فرضیات اولیه و با در نظر گرفتن افزایش سالانه نرخ انرژی به میزان نرخ تورم فرض شده، جدول ۷ هزینههای سالانه خرید انرژی از بورس را به مدت ۲۰ سال نشان میدهد:
جدول ۷ - هزینههای سالانه خرید انرژی از بورس را به مدت ۲۰ سال
| ردیف |
سال |
مقدار انرژی مشمول طرح(kWh) |
نرخ خرید از بورس هر kWh |
مبلغ کل خرید از بورس(ریال) |
هزینه تجمعی انجام شده(ریال) |
|
| ۱ |
۱۴۰۲ |
۴۳۸,۰۰۰ |
برابر با ۱ درصد انرژی مصرفی |
۲۵,۰۰۰ |
۱۰,۹۵۰,۰۰۰,۰۰۰ |
۱۰,۹۵۰,۰۰۰,۰۰۰ |
| ۲ |
۱۴۰۳ |
۸۷۶,۰۰۰ |
برابر با ۲ درصد انرژی مصرفی |
۳۱,۲۵۰ |
۲۷,۳۷۵,۰۰۰,۰۰۰ |
۳۸,۳۲۵,۰۰۰,۰۰۰ |
| ۳ |
۱۴۰۴ |
۱,۳۱۴,۰۰۰ |
برابر با ۳ درصد انرژی مصرفی |
۳۹,۰۶۳ |
۵۱,۳۲۸,۱۲۵,۰۰۰ |
۸۹,۶۵۳,۱۲۵,۰۰۰ |
| ۴ |
۱۴۰۵ |
۱,۷۵۲,۰۰۰ |
برابر با ۴ درصد انرژی مصرفی |
۴۸,۸۲۸ |
۸۵,۵۴۶,۸۷۵,۰۰۰ |
۱۷۵,۲۰۰,۰۰۰,۰۰۰ |
| ۵ |
۱۴۰۶ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۶۱,۰۳۵ |
۱۳۳,۶۶۶,۹۹۲,۱۸۸ |
۳۰۸,۸۶۶,۹۹۲,۱۸۸ |
| ۶ |
۱۴۰۷ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۷۶,۲۹۴ |
۱۶۷,۰۸۳,۷۴۰,۲۳۴ |
۴۷۵,۹۵۰,۷۳۲,۴۲۲ |
| ۷ |
۱۴۰۸ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۹۵,۳۶۷ |
۳۰۸,۸۵۴,۶۷۵,۲۹۳ |
۷۸۴,۸۰۵,۴۰۷,۷۱۵ |
| ۸ |
۱۴۰۹ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۱۱۹,۲۰۹ |
۲۶۱,۰۶۸,۳۴۴,۱۱۶ |
۱,۰۴۵,۸۷۳,۷۵۱,۸۳۱ |
| ۹ |
۱۴۱۰ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۱۴۹,۰۱۲ |
۳۲۶,۳۳۵,۴۳۰,۱۴۵ |
۱,۳۷۲,۲۰۹,۱۸۱,۹۷۶ |
| ۱۰ |
۱۴۱۱ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۱۸۶,۲۶۵ |
۴۰۷,۹۱۹,۲۸۷,۶۸۲ |
۱,۷۸۰,۱۲۸,۴۶۹,۶۵۸ |
| ۱۱ |
۱۴۱۲ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۲۳۲,۸۳۱ |
۵۰۹,۸۹۹,۱۰۹,۶۰۲ |
۲,۲۹۰,۰۲۷,۵۷۹,۲۶۰ |
| ۱۲ |
۱۴۱۳ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۲۹۱,۰۳۸ |
۶۳۷,۳۷۳,۸۸۷,۰۰۲ |
۲,۹۲۷,۴۰۱,۴۶۶,۲۶۲ |
| ۱۳ |
۱۴۱۴ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۳۶۳,۷۹۸ |
۷۹۶,۷۱۷,۳۵۸,۷۵۳ |
۳,۷۲۴,۱۱۸,۸۲۵,۰۱۵ |
| ۱۴ |
۱۴۱۵ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۴۵۴,۷۴۷ |
۹۹۵,۸۹۶,۶۹۸,۴۴۱ |
۴,۷۲۰,۰۱۵,۵۲۳,۴۵۶ |
| ۱۵ |
۱۴۱۶ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۵۶۸,۴۳۴ |
۱,۲۴۴,۸۷۰,۸۷۳,۰۵۲ |
۵,۹۶۴,۸۸۶,۳۹۶,۵۰۸ |
| ۱۶ |
۱۴۱۷ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۷۱۰,۵۴۳ |
۱,۵۵۶,۰۸۸,۵۹۱,۳۱۵ |
۷,۵۲۰,۹۷۴,۹۸۷,۸۲۳ |
| ۱۷ |
۱۴۱۸ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۸۸۸,۱۷۸ |
۱,۹۴۵,۱۱۰,۷۳۹,۱۴۳ |
۹,۴۶۶,۰۸۵,۷۲۶,۹۶۶ |
| ۱۸ |
۱۴۱۹ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۱,۱۱۰,۲۲۳ |
۲,۴۳۱,۳۸۸,۴۲۳,۹۲۹ |
۱۱,۸۹۷,۴۷۴,۱۵۰,۸۹۵ |
| ۱۹ |
۱۴۲۰ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۱,۳۸۷,۷۷۹ |
۳,۰۳۹,۲۳۵,۵۲۹,۹۱۱ |
۱۴,۹۳۶,۷۰۹,۶۸۰,۸۰۶ |
| ۲۰ |
۱۴۲۱ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۱,۷۳۴,۷۲۳ |
۳,۷۹۹,۰۴۴,۴۱۲,۳۸۹ |
۱۸,۷۳۵,۷۵۴,۰۹۳,۱۹۵ |
جدول ۷ در نمودارهای ۳ و ۴ نیز ارائه شده است. ضمناً به دلیل تصاعدی شدن اعداد در سالهای آخر طرح و به منظور نمایش بهتر، تا سال پانزدهم طرح در نمودار آورده شده است.
نمودار ۳ - کلیه هزینههای سالانه خرید برق از بورس در افق ۱۴۱۶
نمودار ۴ - هزینههای تجمعی برای خرید از بورس در افق ۱۵ سال
در صورتی که همه هزینههای ۲۰ سال آینده را به سال مبنا (۱۴۰۲) با نرخ تنزیل فرض شده انتقال دهیم شاخص NPV (ارزش فعلی خالص) برابر با ۹۸۶ میلیارد ریال است. این بدان معناست که هرینه انجام شده در سالهای آتی معادل سرمایهگذاری ۹۸۶ میلیارد ریالی در سال جاری است.
جدول ۸ - هزینههای سالانه پرداخت جریمه ماده ۱۶ به مدت ۲۰ سال
| ردیف |
سال |
مقدار انرژی مشمول طرح(kWh) |
نرخ جریمه هر kWh |
مبلغ جریمه کل(ریال) |
هزینه تجمعی انجام شده(ریال) |
|
| ۱ |
۱۴۰۲ |
۴۳۸,۰۰۰ |
برابر با ۱ درصد انرژی مصرفی |
۳۰,۸۰۰ |
۱۳,۴۹۰,۴۰۰,۰۰۰ |
۱۳,۴۹۰,۴۰۰,۰۰۰ |
| ۲ |
۱۴۰۳ |
۸۷۶,۰۰۰ |
برابر با ۲ درصد انرژی مصرفی |
۳۸,۵۰۰ |
۳۳,۷۲۶,۰۰۰,۰۰۰ |
۴۷,۲۱۶,۴۰۰,۰۰۰ |
| ۳ |
۱۴۰۴ |
۱,۳۱۴,۰۰۰ |
برابر با ۳ درصد انرژی مصرفی |
۴۸,۱۲۵ |
۶۳,۲۳۶,۲۵۰,۰۰۰ |
۱۱۰,۴۵۲,۶۵۰,۰۰۰ |
| ۴ |
۱۴۰۵ |
۱,۷۵۲,۰۰۰ |
برابر با ۴ درصد انرژی مصرفی |
۶۰,۱۵۶ |
۱۰۵,۳۹۳,۷۵۰,۰۰۰ |
۲۱۵,۸۴۶,۴۰۰,۰۰۰ |
| ۵ |
۱۴۰۶ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۷۵,۱۹۵ |
۱۶۴,۶۷۷,۷۳۴,۳۷۵ |
۳۸۰,۵۲۴,۱۳۴,۳۷۵ |
| ۶ |
۱۴۰۷ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۹۳,۹۹۴ |
۲۰۵,۸۴۷,۱۶۷,۹۶۹ |
۵۸۶,۳۷۱,۳۰۲,۳۴۴ |
| ۷ |
۱۴۰۸ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۱۱۷,۴۹۳ |
۲۵۷,۳۰۸,۹۵۹,۹۶۱ |
۸۴۳,۶۸۰,۲۶۲,۳۰۵ |
| ۸ |
۱۴۰۹ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۱۴۶,۸۶۶ |
۳۲۱,۶۳۶,۱۹۹,۹۵۱ |
۱,۱۶۵,۳۱۶,۴۶۲,۲۵۶ |
| ۹ |
۱۴۱۰ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۱۸۳,۴۸۲ |
۴۰۲,۰۴۵,۲۴۹,۹۳۹ |
۱,۵۶۷,۳۶۱,۷۱۲,۱۹۵ |
| ۱۰ |
۱۴۱۱ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۲۲۹,۴۷۸ |
۵۰۲,۵۵۶,۵۶۲,۴۲۴ |
۲,۰۶۹,۹۱۸,۲۷۴,۶۱۹ |
| ۱۱ |
۱۴۱۲ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۲۸۶,۸۴۷ |
۶۲۸,۱۹۵,۷۰۳,۰۳۰ |
۲,۶۹۸,۱۱۳,۹۷۷,۶۴۹ |
| ۱۲ |
۱۴۱۳ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۳۵۸,۵۵۹ |
۷۸۵,۲۴۴,۶۲۸,۷۸۷ |
۳,۴۸۳,۳۵۸,۶۰۶,۴۳۶ |
| ۱۳ |
۱۴۱۴ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۴۴۸,۱۹۹ |
۹۸۱,۵۵۵,۷۸۵,۹۸۴ |
۴,۴۶۴,۹۱۴,۳۹۲,۴۲۰ |
| ۱۴ |
۱۴۱۵ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۵۶۰,۲۴۹ |
۱,۲۲۶,۹۴۴,۷۳۲,۴۸۰ |
۵,۶۹۱,۸۵۹,۱۲۴,۹۰۰ |
| ۱۵ |
۱۴۱۶ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۷۰۰,۳۱۱ |
۱,۵۳۳,۶۸۰,۹۱۵,۶۰۰ |
۷,۲۲۵,۵۴۰,۰۴۰,۵۰۰ |
| ۱۶ |
۱۴۱۷ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۸۷۵,۳۸۹ |
۱,۹۱۷,۱۰۱,۱۴۴,۵۰۰ |
۹,۱۴۲,۶۴۱,۱۸۵,۰۰۰ |
| ۱۷ |
۱۴۱۸ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۱,۰۹۴,۲۳۶ |
۲,۳۹۶,۳۷۶,۴۳۰,۶۲۵ |
۱۱,۵۳۹,۰۱۷,۶۱۵,۶۲۵ |
| ۱۸ |
۱۴۱۹ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۱,۳۶۷,۷۹۵ |
۲,۹۹۵,۴۷۰,۵۳۸,۲۸۱ |
۱۴,۵۳۴,۴۸۸,۱۵۳,۹۰۶ |
| ۱۹ |
۱۴۲۰ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۱,۷۰۹,۷۴۳ |
۳,۷۴۴,۳۳۸,۱۷۲,۸۵۱ |
۱۸,۲۷۸,۸۲۶,۳۲۶,۷۵۷ |
| ۲۰ |
۱۴۲۱ |
۲,۱۹۰,۰۰۰ |
برابر با ۵ درصد انرژی مصرفی |
۲,۱۳۷,۱۷۹ |
۴,۶۸۰,۴۲۲,۷۱۶,۰۶۴ |
۲۲,۹۵۹,۲۴۹,۰۴۲,۸۲۱ |
جدول ۸ در نمودارهای ۵ و۶ نیز ارائه شده است. به دلیل تصاعدی شدن اعداد در سالهای آخر طرح و به منظور نمایش بهتر، تا سال پانزدهم طرح در نمودار آورده شده است.
نمودار ۵- هزینه سالانه جریمه ماده ۱۶ در افق ۱۴۱۶
نمودار ۶ - هزینه تجمعی انجام شده برای پرداخت جریمه ماده ۱۶ طی ۱۵ سال
در صورتیکه همه هزینههای ۲۰ سال آینده را به سال مبنا (۱۴۰۲) با نرخ تنزیل فرض شده انتقال دهیم شاخص NPV (ارزش فعلی خالص) برابر با ۱,۲۱۴ میلیارد ریال است. این به آن معناست که هرینه انجام شده در سالهای آتی معادل یک سرمایهگذاری ۱۲۱۴ میلیاردی در سال جاری است.
۴- مقایسه، جمعبندی و نتیجهگیری
۴-۱- مقایسه هزینه در روشهای مختلف
همانگونه که در فصول قبل مشاهده شده، یک صنعت به منظور تأمین مصوبه جدید ماده ۱۶ قانون حمایت از تولید دانش بنیان میتواند به سه صورت رفتار کند. این سه رفتار عبارتند از:
- احداث نیروگاه خورشیدی
- خرید انرژی تجدیدپذیر از تابلوی دوم بورس انرژی (تابلوی سبز)
- پرداخت جریمه
در فصل قبل هزینه هر یک از این رفتارها به دقت آنالیز شد. در این فصل نتایج این آنالیزها با هم مقایسه میشوند. در نمودار ۷ هزینه سالانه هر سه روش تا سال پانزدهم طرح با هم مقایسه میشوند.
نمودار ۷ - مقایسه هزینه سالانه هر سه سناریو تا سال پانزدهم طرح
همانگونه که در نمودار ۷ مشاهده میشود در روش احداث نیروگاه تا سال پنجم هزینه نسبتاً زیادی ایجاد میشود اما از سال ششم هزینهها به شدت کاهش مییابد. اما در دو روش دیگر هزینهها به صورت سالانه (متناسب با تورم) افزایش مییابد. همچنین واضح است که وضعیت در روش خرید بورس بهتر از پرداخت جریمه است.
نمودار ۸ - هزینه تجمعی سالانه هر سه سناریو تا سال پانزدهم طرح
در نمودار ۸ ، مقایسه سه روش به خوبی قابل انجام است. از سال پنجم روش احداث نیروگاه افزایش هزینه ناچیزی دارد. مجموعه نمودارهای فوق اگرچه اطلاعات مناسبی را در اختیار قرار میدهند اما نمیتوانند مبنای تصمیمگیری قرار گیرند، چراکه مبنای مقایسه یکسانی در آنها وجود ندارد. برای اینکه بتوان مقایسه مناسبی انجام داد لازم است کلیه هزینههای آتی با نرخ تنزیلی که در نظر گرفته میشود به زمان حاضر (Present) آورده شده تا امکان مقایسه اعداد وجود داشته باشد. در واقع در هر طرح ارزش فعلی خالص (Net Present Value – NPV) هزینههای آن طرح محاسبه شده و منطقاً هر طرح که NPV کمتری داشته باشد یعنی هزینه کمتری به صنعت تحمیل میکند.
نکته حائز اهمیت دیگری که وجود دارد مدت زمانی است که برای طرحها باید در نظر گرفته شود. اگر قانون وضع شده همیشگی باشد، زمان مقایسه روشها را باید به اندازه عمر نیروگاه یعنی ۲۰ سال در نظر گرفت. بر این اساس در فصول قبل NPV هر روش با طول ۲۰ سال محاسبه شد.
ممکن است مدیران یک صنعت نظر دیگری داشته باشند و بر مبنای تجربه خود عمر این قانون را محدود فرض کنند (البته این فرض مورد تأیید نگارنده نیست، چراکه این طرح منجر به افزایش درآمد و نیز رفع مشکل وزارت نیرو بوده و بعید است لغو شود). در هر حال در جدول ۹ برای طول مدت مقایسههای مختلف شاخص NPV محاسبه شده است.
جدول ۹ – ارزش فعلی خالص (NPV) هزینهها در مدت مقایسههای مختلف برای سال مبنای ۱۴۰۲ (میلیارد ریال)
| روش |
مدت مقایسه ۲۰ سال |
مدت مقایسه ۱۵ سال |
مدت مقایسه ۱۰ سال |
| احداث نیروگاه |
۴۵۰ |
۴۰۹ |
۳۶۷ |
| خرید از بورس |
۹۸۶ |
۷۱۲ |
۴۳۸ |
| پرداخت جریمه |
۱۲۱۴ |
۸۷۷ |
۵۴۰ |
بر اساس جدول ۹ نتایج زیر مشخص میشود:
- تحت هیچ شرایطی نباید جریمه پرداخته شود و حداقل باید ساز و کار خرید میزان انرژی مشمول از بورس سبز ایجاد شود.
- در صورتی که مدت مقایسه ۲۰ سال باشد (محتملترین حالت)، احداث نیروگاه خورشیدی بسیار مقرون بهصرفه خواهد بود و سایر روشها در بهترین حالت ۱۱۹ درصد گرانتر از احداث نیروگاه است.
- در صورتی که مدت مقایسه ۱۵ سال فرض شود، باز هم احداث نیروگاه خورشیدی بهترین روش است. در این حالت روش نیروگاه خورشیدی حداقل ۴۲ درصد ارزانتر از سایر روشها است.
- در صورتی که مدت مقایسه را ۱۰ سال فرض کنیم (حالت غیر واقعبینانه)، یعنی فرض کنیم پس از ۵ سال بعد از سال ۱۴۰۶ این روش برچیده میشود، در آن شرایط باز هم احداث نیروگاه توجیهی دارد. در این شرایط احداث نیروگاه حدود ۱۶ درصد ارزانتر از خرید برق از بورس خواهد بود.
۴-۲- بازگشت سرمایه احداث نیروگاه خورشیدی
اگرچه احداث نیروگاه خورشیدی بر مبنای ماده ۱۶ مستقیماً درآمد ندارد اما اگر نفع ناشی از عدم پرداخت مبلغ برق در بورس یا عدم پرداخت جریمه را درآمد طرح فرض کنیم، آنگاه میتوان محاسبات IRR و بازگشت سرمایه را نیز انجام داد. به منظور بررسی طرح در حالت با درآمد کمتر، نفع ناشی از عدم پرداخت هزینه برق در بورس را در نظر میگیریم تا سختترین شرایط برای طرح بررسی شود. در این حالت باید فرضیات زیر در نظر گرفته شود:
- ظرفیت نیروگاه ۲۵/۱ مگاوات در نظر گرفته شده است.
- سال صفر اختصاص به احداث نیروگاه دارد.
- به منظور اجتناب از پیچیدگی، احداث کامل نیروگاه و درآمد کامل از سال اول فرض میشود.
- از سال اول به بعد هزینه نگهداری نیروگاه وجود دارد.
- کلیه هزینهها و درآمدها با نرخ تورم برای سالهای اول به بعد اصلاح میشوند.
- تولید انرژی نیروگاه در هر سال (طبق کاتالوگ پنلهای خورشیدی) ۵/۰ درصد کاهش مییابد.
به دلیل تصاعدی شدن اعداد در سالهای آخر طرح و به منظور نمایش بهتر، تا سال پانزدهم طرح در نمودار آورده شده است.
نمودار ۹ – درآمد – هزینه- سود احداث نیروگاه خورشیدی در افق ۱۴۱۶
نمودار ۱۰ –سود تجمعی برای احداث و بهرهبرداری نیروگاه طی ۱۵ سال
همانگونه که در نمودار ۱۰، مشاهده میشود سود تجمعی در پس از شروع سال چهارم صفر میشود. این مساله نشاندهنده بازگشت سرمایه کمی بیش از ۳ سال است. همچنین شاخص IRR این طرح (برای طول عمر ۲۰ سال) ۴۷ درصد است. شاخص ارزش فعلی طرح (NPV) نیز برای طول عمر ۲۰ سال برابر با ۷۹۷ میلیارد ریال است.
۴-۳- نتیجه گیری
نتیجهگیری نهایی محاسبات انجام شده این است که احداث نیروگاه خورشیدی برای صنایع از طرفی ارزانترین و صحیحترین روش و از طرف دیگر آیندهنگرانهترین روش است. چراکه تولید انرژی تجدیدپذیر علاوه بر ارزان بودن نسبت به سایر روشها میتواند در آینده نیز منجر به پیشگیری از سختگیریهای احتمالی برای صنایع شود.
*مدیرعامل شرکت نامآوران مهر صنعت فولاد زیرمجموعه هلدینگ فولاد متیل
نظر شما