پایگاه خبری تحلیلی ایراسین؛ خاورمیانه که دههها مترادف با ذخایر عظیم نفت و تجمل مبتنی بر سوختهای فسیلی بوده، اکنون در حال نگارش روایتی تازه و غیرمنتظره است: تبدیلشدن به یکی از بازیگران جاهطلب در عرصه حملونقل برقی. این تغییر مسیر، تحت تأثیر برنامههای تنوعبخشی اقتصادی، الزامات زیستمحیطی (با توجه به اینکه بخش حملونقل ۲۰ تا ۲۵ درصد از انتشار کربن منطقه را به خود اختصاص میدهد) و چشمانداز فناورانه دولتها، در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC) با شتاب در حال وقوع است. پیامدهای این تحول، سیاستگذاری، کسبوکار و زندگی شهری در سراسر منطقه را دستخوش تغییر خواهد کرد، نه فقط در شهرهای پیشرو.
حرکت برقی GCC؛ فراتر از پارادوکس نفت
چرخش به سوی خودروهای برقی (EV) در کشورهای GCC نه یک تناقض، بلکه یک انتخاب راهبردی است. دولتهای منطقه با درک گذار جهانی انرژی و ضرورت کاهش ردپای کربنی داخلی، از ثروتهای هیدروکربنی خود برای سرمایهگذاری در آیندهای پس از نفت استفاده میکنند. اسناد بالادستی همچون «چشمانداز ۲۰۳۰ عربستان سعودی» و «ابتکار راهبردی صفر خالص تا ۲۰۵۰ امارات متحده عربی» حملونقل پایدار را در کانون برنامههای خود قرار دادهاند و بدین ترتیب، نیروی محرکهای از بالا به پایین برای این گذار فراهم کردهاند.
این حرکت محدود به یک کشور یا شهر نیست. عربستان سعودی در حال برقیسازی ناوگان حملونقل عمومی خود و ایجاد یک قطب تولید خودروهای برقی با شرکت لوسید در شهر اقتصادی ملک عبدالله است. قطر نیز با بهکارگیری ناوگانی از اتوبوسهای برقی در جام جهانی فوتبال، میراثی ماندگار از حملونقل سبز بر جای گذاشت. عمان و بحرین نیز با اجرای مشوقهای آزمایشی و برنامهریزی برای کریدورهای شارژ فرامرزی، وارد این عرصه شدهاند.
دبی؛ آزمایشگاه تحول حملونقل سبز
در این میان، دبی بهعنوان یک نمونه برجسته مطرح است. «استراتژی حملونقل سبز دبی ۲۰۳۰» هدفگذاری کرده است که تا سال ۲۰۳۰، ۳۰ درصد از خودروهای در حال تردد در این امارت برقی باشند. برای تحریک تقاضا، سازمان برق و آب دبی (DEWA) بستهای قدرتمند از مشوقها را ارائه داده است.
این مجموعه سیاستها، که به رشد بازار خودروهای برقی در امارات کمک کرده، موجب شده است که این بازار با نرخ رشد مرکب سالانه بیش از ۳۰ درصد گسترش یابد. نتیجه آنکه خودروهای برقی از یک پدیده نوظهور و لوکس، به بخشی عادی از چشمانداز خیابانهای شهری تبدیل شدهاند.
ضرورت زیرساخت؛ ستون فقرات گذار برقی
با این حال، بلندپروازی بدون زیرساخت راه به جایی نمیبرد. موفقیت GCC در گرو ایجاد شبکهای قدرتمند از ایستگاههای شارژ است که «اضطراب برد» را در منطقهای با فاصلههای جغرافیایی طولانی و شرایط اقلیمی سخت کاهش دهد. گرمای شدید منطقه چالشهایی جدی برای دوام و عملکرد باتریها ایجاد میکند و نیازمند تحقیق و توسعه بومی در حوزه مدیریت حرارتی است.
در این حوزه نیز دبی پیشگام است. ابتکار «شارژر سبز خودروهای برقی» DEWA تاکنون بیش از ۳۵۰ ایستگاه شارژ عمومی در سطح امارت ایجاد کرده است. همزمان، رقابت منطقهای برای توسعه زیرساخت شدت گرفته و عربستان سعودی از طریق «ابتکار توسعه زیرساخت شارژ خودروهای برقی» هدفگذاری نصب هزاران شارژر را دنبال میکند.
چالشهای شبکه برق و راهکارهای هوشمند
چالش زیرساختی دو بُعد اصلی دارد: تراکم و آمادگی شبکه برق. در حالی که مراکز شهری با سرعت در حال تجهیز هستند، اتصال بینشهری هنوز بهعنوان مرز بعدی توسعه مطرح است. از سوی دیگر، شرکتهای برق باید اطمینان حاصل کنند که افزایش استفاده از خودروهای برقی، بهویژه در اوج مصرف تابستانی ناشی از سرمایش، فشار مضاعفی بر شبکه وارد نکند.
راهکارها شامل شارژ هوشمند، تعرفههای زمانمحور و ادغام انرژیهای تجدیدپذیر، بهویژه انرژی خورشیدی، در اکوسیستم شارژ خودروهای برقی است.
سیاستگذاری و واقعیت بازار؛ حفظ تعادل
انقلاب حملونقل برقی در حال بازتعریف چشمانداز منطقه است و واکنشهای چابک از سوی سیاستگذاران و فعالان اقتصادی را میطلبد. یکی از تنشهای کلیدی، وابستگی رشد فعلی به حمایتهای دولتی است. این موضوع این پرسش را مطرح میکند که در صورت کاهش یارانهها، تقاضا تا چه اندازه پایدار خواهد ماند.
سیاستگذاران باید میان سرمایهگذاری تهاجمی و خطر مازاد زیرساخت تعادل برقرار کنند و اطمینان یابند که میزان بهرهبرداری همگام با توسعه زیرساخت افزایش مییابد.
توصیهها برای سیاستگذاران
- تنظیمگری جامع: فراتر از مشوقها، لازم است استانداردسازی فناوریهای شارژ، تسهیل فرآیند صدور مجوز و تدوین پروتکلهای بازیافت باتریهای خودروهای برقی در دستور کار قرار گیرد.
- راهبرد صنعتی: منطقه میتواند از مصرف صرف فراتر رفته و به تولید وارد شود. همکاری عربستان با لوسید و برنامههای هیوندای در کویت، نشانههایی از شکلگیری خوشههای صنعتی جدید و ایجاد اشتغال هستند.
- برنامهریزی شهری: شهرهای آینده باید حملونقل برقی را در ذات خود داشته باشند؛ از الزام نصب شارژر در مقررات ساختمانی گرفته تا برقیسازی ناوگان حملونقل عمومی و توسعه مبتنی بر حملونقل همگانی.
فرصتها و الزامات برای کسبوکارها
- زنجیرههای ارزش جدید: نمایندگیهای سنتی خودرو باید به ارائهدهندگان خدمات جامع حملونقل تبدیل شوند که فروش، شارژ و نگهداری را یکجا ارائه میدهند. این امر مستلزم بازآموزی گسترده نیروی کار است.
- همگرایی انرژی: شرکتهای نفت و گاز موقعیت ممتازی برای ورود به حوزه شارژ خودروهای برقی دارند و میتوانند از شبکههای خردهفروشی و تخصص انرژی خود بهره ببرند. نصب شارژر توسط شرکت ملی نفت ابوظبی (ADNOC) در جایگاههای سوخت نمونهای روشن از این همگرایی است.
- نوآوری فناورانه: فرصتهایی در حوزه نرمافزار مدیریت ناوگان، پایش سلامت باتری و یکپارچهسازی خودروهای برقی با پلتفرمهای شهر هوشمند وجود دارد.
مسیر پیشرو؛ فراتر از تعویض موتور
گذار خاورمیانه به حملونقل برقی بدون چالش نیست؛ از هزینه اولیه بالای خودروها گرفته تا دلبستگی فرهنگی به خودروهای پرقدرت احتراقی و نیاز به سرمایهگذاری مستمر. با این حال، جهت حرکت روشن است. کشورهای GCC با اتکا به توان مالی و مزیت انرژی خورشیدی خود میتوانند از بسیاری از مناطق جهان پیشی بگیرند.
در نهایت، این تحول صرفاً جایگزینی یک پیشرانه با پیشرانهای دیگر نیست، بلکه بخشی از دگرگونی گستردهتر به سوی اقتصادهایی هوشمندتر، پاکتر و متنوعتر است. خاورمیانه با فشردن پدال حملونقل پایدار، نه صرفاً دنبال یک مد جهانی، بلکه در حال ترسیم مسیر ویژه خود به سوی آیندهای پساکربنی است؛ کیلومتر به کیلومتر، بهصورت برقی.
نظر شما