بنگاه های بزرگ
-
تیغ سهلبه؛ شاخص فضای کسب و کار در قعر:
چرا نجات پیشرانان، نجات اقتصاد است؟
در اقتصادهای بیمار، بزرگی و مقیاس میتواند به جای سپر، زنجیر باشد. جدیدترین گزارش اتاق بازرگانی ایران پرده از یک وارونگی خطرناک برداشته است: شاخص محیط کسبوکار به قعرترین حد خود در شش سال گذشته سقوط کرده، اما این بار، برخلاف انتظار، غولهای صنعتی — موتورهای محرکه هر اقتصاد — بیش از بنگاههای کوچک و متوسط در حال تحمل فشار هستند. عدد ۶.۱۴ برای بنگاههای پیشران (با بیش از ۲۰۰ کارگر) نهتنها از میانگین ملی بدتر است، بلکه نشاندهنده «شکست صرفه به مقیاس» در مقیاسی هشداردهنده است. سه بحران ساختاری (غیرقابل پیشبینی بودن قیمت مواد اولیه، دشواری تأمین مالی، و بیثباتی قوانین) همچون تیغی سهلبه، توان برنامهریزی بلندمدت و سرمایهبری ذاتی این پیشرانها را هدف گرفتهاند. در نتیجه صنعت با سقوطی ۱۰ درصدی، بدترین عملکرد را در میان بخشها دارد و ظرفیت خالی تولید به سطح ویرانگر ۶۰ درصد رسیده است. این گزارش فریاد میزند که رویکرد کنونی سیاستگذاری، که منابع محدود را بهجای رفع موانع استراتژیک پیشرانها، صرف حمایتهای توزیعی میکند، تنها دور باطل رکود را تشدید میکند.
-
تورم فصلی و سالانه بخش صنعت شتاب گرفت؛
تشدید فشار قیمتی در زنجیره تولید
جدیدترین گزارش مرکز آمار ایران از شاخص قیمت تولیدکننده بخش صنعت در پاییز ۱۴۰۴ نشان میدهد فشارهای قیمتی در زنجیره تولید بهطور قابل توجهی تشدید شده است. شاخص کلی این بخش به ۳۴۹.۸ رسیده که نسبت به فصل قبل ۱۱.۷ درصد رشد فصلی، ۵۰.۹ درصد رشد نقطه به نقطه و ۴۴.۵ درصد رشد سالانه را نشان میدهد.
-
یک برش از بودجه 1405؛
کسری تراز صندوقها و راه نجات صنعتی
وضعیت صندوقهای بازنشستگی که سهامداران اصلی بنگاههای بزرگ کشور نیز محسوب میشوند در سال 1405 به حالت بحرانی رسیده و میزان کمک دولت به این صندوقها در بودجه 1405 بالاترین عدد در طی سالهای اخیر است. کارشناسان معتقدند تداوم این وضعیت فشار صندوقها بر بنگاهها را افزایش خواهد داد و سیاست اصلاحی دولت در این زمینه میتواند بازیابی نقش بنگاههای بزرگ در اقتصاد و رفع موانع سودآوری این شرکتها باشد.
-
چرا حضور بنگاههای بزرگ در پروژههای زیربنایی، حیاتی است؟
راهبرد مقیاس
در هیچ جای جهان، توسعه زیرساخت بدون تکیه بر بنگاههای بزرگ محقق نشده است. اگر قرار است ایران از توسعه حداقلی به جهشی پایدار برسد، راهی جز آزادسازی ظرفیت غولهای اقتصادی نیست. اما این مسیر، نیازمند بازنگری جدی در سیاستگذاری و برداشتن موانع ساختاری است؛ چراکه بدون اصلاح این قواعد، حضور بنگاههای بزرگ نه فراگیر خواهد شد و نه ماندگار؛ و توسعه، همچنان رویایی دستنیافتنی باقی میماند.
-
چرا درآمدهای مالیاتی درجا میزنند؟
مالیات در پیچ قیمتگذاری دستوری
در حالی که اقتصادهای پیشرو با تکیه بر شفافیت قیمت و انضباط بازار، درآمدهای عمومی خود را تضمین میکنند، نظام مالیاتی ایران در تلهی مرگبار مداخلات قیمتی گرفتار شده است. بررسی دو دهه تلاش برای مدرنسازی مالیاتی نشان میدهد که تمام دستاوردهای فناورانه و سامانههای هوشمند، در برابر تخریب سیستماتیک پایههای مالیاتی توسط «قیمتگذاری دستوری»، رنگ باختهاند. دولت با تثبیتِ مصنوعی نرخ ارز و قیمت حاملهای انرژی، عملاً شاهرگ درآمدهای گمرکی و مالیات بر مصرف خود را قطع کرده است؛ رویکردی که از نگاه استراتژیستهای بازار و پیشروان صنعت، نه یک سیاست حمایتی، بلکه نوعی «خودزنی مالی» محسوب میشود که نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی را در سطح نازل ۵.۶ درصد میخکوب کرده است.
-
شامخ آبان منتشر شد؛
بقای اقتصاد روی شانه غولها
اقتصاد ایران در آبان ۱۴۰۴، تصویری کلاسیک از یک «رکود تورمی عمیق» را به نمایش گذاشته است. عدد شامخ کل اقتصاد روی ۴۶.۶ ایستاده است که نه تنها زیر مرز حیاتی ۵۰ است، بلکه نشاندهنده بیستمین ماه متوالی رکود است. فشار هزینه تولید به بالاترین حد ۳۱ ماه اخیر رسیده و موجودی مواد اولیه به پایینترین حد ۵ سال گذشته (از آذر ۹۹) سقوط کرده است. اما اگر به دنبال «مزیتهای رقابتی» و «تمایز» باشیم، لایههای پنهانی از گزارش آشکار میشود. در حالی که بدنه عمومی اقتصاد در حال فرسایش است، بنگاههای بزرگ و پیشران با تکیه بر زنجیره ارزش و قدرت بازاری خود، مسیر متفاوتی را طی میکنند.
-
ایراسین بررسی میکند؛
خیز پیشرانان در خزان رکود اقتصادی
اقتصاد ایران در نیمه نخست سال ۱۴۰۴ در یک دوگانگی ساختاری و استراتژیک قرار گرفت. در حالی که آمار کلان کشور از رکود سرمایهگذاری و پسرفت در بخشهای حیاتی غیرنفتی حکایت دارد، برخی بنگاههای پیشران صنعتی، با اتخاذ استراتژیهای تهاجمی و دفاعی، در حال ترسیم نقشهای متفاوت برای آینده رقابتی خود هستند. تحلیل دادههای رسمی مرکز آمار ایران، تصویری از وابستگی شکننده به نفت و فرسایش ظرفیت تولید را نشان میدهد؛ اما در نقطه مقابل، سرمایهگذاریهای عظیم صنعتی، بهویژه در صنعت فولاد، یک پاردایم رقابتی کاملاً متفاوت را به نمایش میگذارد؛ حرکتی که ریشه در اصول استراتژی رقابتی و خلق آینده بهتر از طریق به کارگیری الگوهای عملی رهبران جهانی صنعت فولاد دارد.
-
مرکز پژوهشهای مجلس بررسی کرد؛
هشدار توسعه کُند دولتی
گزارش تازه مجلس نشان میدهد برنامه توسعه ایران هنوز در سال اول هم روی ریل نیفتاده است؛ فقط ۱۳ درصد احکام بهطور کامل اجرا شده و دولت نیز ۹۳ درصد اهداف کمی رشد اقتصادی را دستنیافتنی میداند. این ناکامی ساختاری یک سؤال جدی را دوباره به صدر بحثها برمیگرداند: آیا زمان آن نرسیده که پرچم توسعه از دست دیوانسالاری فرسوده گرفته شود و به بنگاههای توانمند و بزرگ صنعتی سپرده شود؟
-
دولت چگونه میتواند مسیر نوآوری را در بنگاههای بزرگ تسهیل کند؟
رشد مبتنی بر تخریب خلاق
تخریب خلاق، فرآیند ریزش و رویش در یک اقتصاد آزاد و سالم است که باید دائماً اتفاق بیفتد. شرکتهای کارآمدتر جای شرکتهای ناکارآمد و ضعیف را بگیرند تا بهترین خدمات با کمترین قیمت در اختیار مصرفکنندگان قرار بگیرد. بسیاری معتقدند، دولت باید جلوی ورشکستگی و شکست کسبوکارها را بگیرد، اما شومپیتر تاکید دارد که حمایت دولت به بهای از بین رفتن نوآوری و رقابت در اقتصاد است.
-
نقش دولت در تضمین بازگشت سرمایه بنگاهها در پروژههای نیروگاهی چیست؟
سرمایهگذاری راهبردی
چشمانداز امروز بخش انرژی در ایران بیش از هر زمان دیگری نیازمند اصلاحات ساختاری و بازنگری در مدل حکمرانی است. تداوم یارانههای گسترده، قیمتگذاری غیرواقعی و مداخلات مستقیم دولت، پایداری عرضه انرژی را با چالش روبهرو کرده و انگیزه بنگاههای بزرگ صنعتی را برای ورود به حوزه تولید انرژی کاهش داده است. در چنین شرایطی، اصلاح تدریجی نظام تعرفهگذاری و حذف یارانههای پنهان، نهتنها به ایجاد بستر جذب سرمایهگذاری خصوصی کمک میکند، بلکه مسیر شکلگیری بازار رقابتی و پایدار انرژی را نیز هموار میسازد.
-
چرا بنگاههای بزرگ در خط مقدم گذار انرژی و توسعه منطقهای قرار گرفتند؟
بازیگران چندبُعدی
در جهانی که بحرانهای اقلیمی، کمبود منابع و اختلال در زنجیره تأمین به وضعیتی پایدار تبدیل شدهاند، بنگاههای بزرگ دیگر نمیتوانند صرفاً به مزیتهای رقابتی سنتی تکیه کنند. شرکتهایی چون تاتا، شل و فولاد مبارکه با ورود به عرصههایی چون انرژی پاک، منابع آبی و زیرساختهای لجستیکی، نقشآفرینی تازهای را آغاز کردهاند. این گزارش روایتی است از گذار مسئولیت اجتماعی به استراتژی توسعه؛ تغییری که مرز بقا و افول را در قرن بیستویکم از نو ترسیم کرده است.