پایان توهم مزیت‌های پایدار
سمانه رمضانی
چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ - ۰۹:۰۳

تمرکز صنعت فولاد بر مزیت‌های سنتی انرژی و سنگ‌آهن، به‌تدریج خود به تهدیدی برای تداوم توسعه این صنعت تبدیل شده است. حسین کارآزمای جهرمی، مدیرگروه معدن و صنایع معدنی مرکز پژوهش‌های مجلس، در نشست تخصصی معدنکاری فراسرزمینی، با هشدار درباره افت ظرفیت استخراج معادن و تمرکز ذخایر سنگ‌آهن در چند معدن بزرگ، بر ضرورت بازنگری در الگوی توسعه فولاد و تنوع‌بخشی به سبد تأمین مواد اولیه تأکید کرد.

پایگاه تحلیلی‌خبری ایراسین؛ حسین کارآزمای جهرمی، مدیرگروه معدن و صنایع معدنی مرکزپژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، در نشست تخصصی «آینده تأمین سنگ‌آهن صنایع فولادی با تمرکز بر معدنکاری فراسرزمینی» که به همت اندیشکده فولاد آینده، با حمایت صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیر فولاد مبارکه برگزار شد، با اشاره به روند توسعه صنعت فولاد کشور اظهار کرد: از زمان شکل‌گیری صنعت فولاد در کشور تا توسعه فازهای ابتدایی پارس جنوبی و مواجهه جدی با مسئله ناترازی گاز در سال ۱۴۰۰، توسعه این صنعت بر مبنای منطق مشخصی پیش رفته است. در طول دو دهه، پراکندگی واحدهای فولادی در کشور، با اتکا به دو مزیت اصلی انرژی و منابع طبیعی شکل گرفت در کنار دسترسی به سنگ‌آهن داخلی، دو عامل اصلی توسعه صنعت فولاد محسوب می‌شدند.

وی افزود: مسئله‌ای که در این میان وجود دارد، به نوع نگاه ما به مزیت‌ها است؛ تمرکز بیش از حد بر مزیت‌های موجود، نه‌تنها به خلق مزیت‌های جدید منجر نمی‌شود، بلکه در نهایت می‌تواند مزیت‌های قبلی را نیز از بین ببرد.

مدیرگروه معدن و صنایع معدنی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی تصریح کرد: این مسئله را در صنایع مختلف کشور، از جمله صنعت فولاد و حتی حوزه انرژی، مشاهده می‌کنیم. این تمرکز بیش از حد بر منابع مشخص، به‌تدریج موجب تضعیف همان مزیت‌ها شد. در مقابل، بسیاری از کشورهای پیشرو با وجود برخورداری از مزیت‌های مختلف، رویکردی مبتنی بر تنوع‌بخشی و تعریف سبدهای متنوع دارند.

کارآزمای جهرمی با بیان اینکه مسئله صنعت فولاد گفت: هر دو موضوع انرژی و سنگ‌آهن از مسائل مهم این صنعت هستند، اما به نظر می‌رسد مسئله اصلی این است که از مقطعی به بعد، ایده برای ادامه توسعه زنجیره فولاد نداشتیم. توسعه‌ای که تاکنون در کشور اتفاق افتاده، عمدتاً توسعه کمی بوده است؛ چراکه وقتی برای یک حوزه ایده و جهت مشخصی وجود نداشته باشد، ساده‌ترین مسیر، حرکت به سمت توسعه کمی خواهد بود.

ضرورت تدوین ترازنامه ذخایر معدنی کشور

مدیرگروه معدن و صنایع معدنی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی با اشاره به ابعاد حکمرانی این مسئله بیان کرد: نبود ایده برای ادامه توسعه، صرفاً به صنعت فولاد محدود نمی‌شود و به نظر می‌رسد با وضعیت کلی حکمرانی کشور ارتباط دارد. این مسئله را هم در برنامه‌های توسعه و هم در قوانین و مقررات مشاهده می‌کنیم. در سطح کلان حکمرانی، چه در دولت و چه در مجلس، برای صنایع مختلف ایده و جهت مشخصی تعریف نشده است.

کارآزمای جهرمی در ادامه با اشاره به ضرورت شناخت دقیق ذخایر معدنی کشور اظهار کرد: یکی از مسائل مهمی که در حوزه انرژی با آن مواجه هستیم، در حوزه معدن، با وجود اهمیت این موضوع، تاکنون سند رسمی، عمومی و قابل استنادی تحت عنوان ترازنامه ذخایر معدنی کشور منتشر نشده است. نبود چنین سندی بر برنامه‌ریزی‌های معدنی تأثیر می‌گذارد.

وی با اشاره به اقدامات مرکز پژوهش‌های مجلس در این زمینه گفت: مرکز پژوهش‌های مجلس با همین دغدغه، تدوین و انتشار ترازنامه ذخایر معدنی را آغاز کرده است. در این اقدام تلاش شده است وضعیت ذخایر عناصر مهم و راهبردی کشور، به‌ویژه موادی که با چالش جدی تأمین مواجه شده‌اند، بررسی شود.

وی افزود: نکته مهم این است که ذخایر سنگ‌آهن کشور تمرکز بالایی در معادن بزرگ دارند. چهار معدن بزرگ کشور تقریباً ۷۰ درصد ذخایررا در اختیار دارند و حدود ۶۰ درصد استخراج سالانه کشور نیز از همین معادن انجام می‌شود. بنابراین، تمرکز ذخایر در تعداد محدودی از معادن بزرگ می‌تواند در صورت بروز مشکل در این مجموعه‌ها، به‌سرعت به یک مسئله جدی برای تأمین سنگ‌آهن کشور تبدیل شود.

اهمیت استخراج سالانه در کنار میزان ذخایر

کارآزمای جهرمی با اشاره به اینکه بررسی ذخایر به‌تنهایی برای ارزیابی آینده نیست، بیان کرد: موضوع فقط میزان ذخایر نیست؛ بلکه از مقطعی به بعد، ظرفیت استخراج سالانه نیز اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

وی ادامه داد: بر اساس برآوردهای انجام‌شده و با اتکا به ارقام سال ۱۴۰۲، اگر افق ۱۵ سال آینده را بررسی کنیم، حدود ۳ درصد از ذخایر سنگ‌آهن کشور کاهش پیدا می‌کند، اما در همین بازه زمانی، حدود ۲۸ درصد از ظرفیت استخراج سالانه از دست می‌رود. در افق ۲۰ ساله نیز برآوردها نشان می‌دهد حدود ۶۶ درصد از ذخایر و نزدیک به ۶۳ درصد از ظرفیت استخراج سالانه کاهش خواهد یافت.

افزایش رقابت برای تصاحب معادن سنگ‌آهن

مدیرگروه معدن و صنایع معدنی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی با اشاره به نشانه‌های اقتصادی بروز چالش سنگ‌آهن گفت: مسئله ذخایر تنها یک موضوع نظری و مربوط به آینده نیست؛ بلکه به نظر می‌رسد شرکت‌های فعال در زنجیره فولاد نیز این نگرانی را درک کرده‌اند. در بررسی قراردادهای واسپاری ایمیدرو در واگذاری معادن سنگ آهن انجام داده است.

وی افزود: بر اساس نرخ‌های اعلام‌شده وزارت صنعت، معدن و تجارت، حقوق دولتی معادن سنگ‌آهن برای معادن کوچک حدود ۱۸ درصدسنگ آهن و برای معادن بزرگ حدود ۲۵ درصد تعیین شده است؛ اما بررسی نرخ واگذاری نشان می‌دهد که نرخ‌های پیشنهادی در بسیاری از موارد بالاتر از این ارقام بوده و حتی در مواردی از ۲۵ درصد نیز فراتر رفته است.

کارآزمای جهرمی تصریح کرد: این موضوع نشان‌دهنده شکل‌گیری رقابت برای تصاحب معادن سنگ‌آهن داخلی است و می‌تواند بیانگر نگرانی شرکت‌ها از تأمین در بلندمدت باشد.

وی ادامه داد: در چنین شرایطی، رقابت برای تصاحب منابع سنگ‌آهن شکل می‌گیرد؛ به‌گونه‌ای که برخی زنجیره‌داران حاضرند بخش استخراج را حتی با زیان اداره کنند تا بتوانند به سنگ‌آهن مورد نیاز خود دسترسی داشته باشند.

ضرورت طراحی سبد متنوع برای تأمین سنگ‌آهن

وی افزود: لازم است به‌تدریج از تمرکز صرف بر مزیت‌های موجود، چه در حوزه انرژی و چه در حوزه سنگ‌آهن، فاصله بگیریم و گزینه‌های جایگزین را نیز در سبد تأمین مواد اولیه صنعت فولاد مورد توجه قرار دهیم.

مدیرگروه معدن و صنایع معدنی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی تأکید کرد: پیشنهاد اصلی این است که در هدف‌گذاری‌های اسناد بالادستی، از جمله برنامه هفتم توسعه و همچنین برنامه‌های وزارت صنعت، معدن و تجارت، سهم هر یک از روش‌های تأمین مواد اولیه مشخص شود و تعیین کنیم چه میزان و چه درصدی از نیاز صنعت فولاد باید از طریق هر یک از این روش‌ها تأمین شود.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha

گفت‌وگو

پربازدیدهای فولادآینده

یادداشت

تازه‌ترین‌ها فولادآینده

ویدیوی صفحه

دیدگاه