پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ ایالات متحده اعلام کرده است قصد دارد دسترسی آفریقای جنوبی و رواندا به تجارت بدون تعرفه با بازار این کشور را در چارچوب «قانون رشد و فرصت آفریقا» (African Growth and Opportunity Act - AGOA) به حالت تعلیق درآورد؛ برنامه‌ای تجاری که با هدف اعطای امتیازات تعرفه‌ای به کشورهای واجد شرایط آفریقایی طراحی شده است.

این تصمیم می‌تواند بر بخشی از صادرات دو کشور به آمریکا اثر بگذارد؛ هرچند میزان وابستگی صادرات آفریقای جنوبی به این امتیازات محدود است و بخش عمده کالاهای صادراتی این کشور به بازار آمریکا بدون استفاده از مزایای AGOA وارد می‌شوند. در مقابل، رواندا نیز با وجود حجم نسبتاً محدود صادرات به آمریکا، از این برنامه برای صادرات محصولاتی همچون قهوه، چای و برخی کالاهای کشاورزی و معدنی استفاده می‌کند.

آفریقای جنوبی؛ بزرگ‌ترین بهره‌بردار از امتیازات تجاری AGOA

آفریقای جنوبی تاکنون بزرگ‌ترین بهره‌بردار از قانون رشد و فرصت آفریقا بوده و در مقایسه با سایر کشورهای مشمول این برنامه، بیشترین میزان کالا را با استفاده از امتیازات آن به آمریکا صادر کرده است.بر اساس آمارهای تجاری، صادرات آفریقای جنوبی به آمریکا در چارچوب AGOA طی سال ۲۰۲۵ به حدود یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار رسید؛ در حالی که مجموع واردات آمریکا از کشورهای مشمول این برنامه در همین سال حدود ۵ میلیارد دلار بود.

با این حال، اهمیت این امتیازات در ساختار کلی تجارت خارجی آفریقای جنوبی محدود است. وزارت تجارت این کشور اعلام کرده است صادرات مشمول AGOA در سال ۲۰۲۵ تنها حدود یک درصد از کل صادرات جهانی آفریقای جنوبی را تشکیل داده است. همچنین نزدیک به ۹۰ درصد صادرات این کشور به آمریکا از مزایای تعرفه‌ای این برنامه برخوردار نبوده است.

آمریکا پس از چین، دومین مقصد بزرگ صادراتی آفریقای جنوبی به شمار می‌رود. حجم تجارت دوجانبه دو کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۹ میلیارد دلار رسید؛ در حالی که ارزش تجارت آفریقای جنوبی با چین در همین سال حدود ۳۶ میلیارد دلار بود.

فلزات، خودرو و محصولات کشاورزی در سبد صادراتی آفریقای جنوبی

سنگ‌های قیمتی و فلزات گران‌بها، وسایل نقلیه موتوری، آهن و فولاد از مهم‌ترین اقلام صادراتی آفریقای جنوبی به بازار آمریکا محسوب می‌شوند.در این میان، صادرات این کشور تحت پوشش AGOA عمدتاً شامل خودرو و قطعات آن و همچنین محصولات کشاورزی، از جمله مرکبات و شراب است. بنابراین، تعلیق امتیازات تجاری این برنامه می‌تواند به‌ویژه بر بخشی از زنجیره صادرات خودرو و محصولات کشاورزی آفریقای جنوبی اثرگذار باشد.با وجود این، از آنجا که بخش عمده صادرات آفریقای جنوبی به آمریکا خارج از چارچوب AGOA انجام می‌شود، دامنه تأثیر مستقیم این تصمیم بر کل تجارت دوجانبه دو کشور به میزان کالاهای مشمول امتیازات و امکان استفاده از مسیرهای تجاری جایگزین بستگی خواهد داشت.

رواندا نیز در فهرست کشورهایی قرار دارد که آمریکا قصد دارد دسترسی آن‌ها به امتیازات تجاری AGOA را تعلیق کند. این کشور پیش‌تر نیز در دوره نخست ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ با محدودیت تجاری مشابهی مواجه شده بود.ترامپ در سال ۲۰۱۸، در واکنش به تصمیم دولت رواندا برای افزایش تعرفه واردات پوشاک و کفش دست‌دوم، حق صادرات بدون تعرفه پوشاک رواندا به آمریکا را به حالت تعلیق درآورد.صادرات رواندا به آمریکا در چارچوب AGOA عمدتاً شامل قهوه و چای است و در کنار آن، مقادیر کمتری از محصولات کشاورزی، کالاهای فرآوری‌شده و مواد معدنی نیز به این بازار ارسال می‌شود.

بر اساس داده‌های وارداتی آمریکا، ارزش کالاهای واردشده از رواندا در سال ۲۰۲۵ به ۴۳ میلیون و ۳۰۰ هزار دلار رسید که در مقایسه با سال ۲۰۲۴، افزایشی معادل ۴۳.۳ درصد یا ۱۳ میلیون و ۱۰۰ هزار دلار را نشان می‌دهد. با این حال، منابع رسمی آمریکا مشخص نکرده‌اند چه میزان از این واردات با استفاده از امتیازات تعرفه‌ای AGOA انجام شده است.

معیارهای برخورداری از امتیازات تجاری AGOA

قانون رشد و فرصت آفریقا با هدف تسهیل دسترسی کشورهای واجد شرایط آفریقایی به بازار آمریکا و تقویت روابط تجاری و اقتصادی این کشور با قاره آفریقا تدوین شده است. برخورداری از امتیازات این قانون به مجموعه‌ای از معیارهای اقتصادی، سیاسی و حکمرانی وابسته است.

سطح توسعه اقتصادی کشورها، پایبندی به حاکمیت قانون و احترام به حقوق بشر از جمله عوامل تعیین‌کننده در ارزیابی صلاحیت کشورها برای حضور در این برنامه هستند. همچنین بر اساس مفاد این قانون، کشورهای متقاضی باید از اقداماتی که منافع امنیت ملی یا سیاست خارجی آمریکا را تضعیف می‌کند، خودداری کنند.در سال‌های گذشته، شماری از کشورهای آفریقایی به دلیل مسائل مرتبط با حقوق بشر و حاکمیت قانون، صلاحیت خود را برای بهره‌مندی از امتیازات AGOA از دست داده‌اند. اتیوپی، بورکینافاسو، کامرون و جمهوری آفریقای مرکزی از جمله این کشورها هستند.

در مجموع، تصمیم آمریکا برای تعلیق امتیازات تجاری آفریقای جنوبی و رواندا، بار دیگر نقش معیارهای سیاسی و حکمرانی را در دسترسی کشورهای آفریقایی به بازار این کشور برجسته می‌کند. هرچند سهم AGOA در کل صادرات آفریقای جنوبی محدود است، این برنامه همچنان برای برخی صنایع و صادرکنندگان این کشور و همچنین بخش‌هایی از صادرات رواندا به آمریکا اهمیت دارد.