پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ گسترش سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی باتری‌محور (BESS) در اروپا، نقش این فناوری را در متعادل‌سازی بازار برق پررنگ‌تر کرده است؛ باتری‌ها با جذب برق مازاد در ساعات تولید بالای انرژی خورشیدی و عرضه آن در ساعات اوج تقاضا، نوسانات قیمت را کاهش می‌دهند. با این حال، یک تناقض اساسی در حال شکل‌گیری است: بخشی از سودآوری این سامانه‌ها همچنان به همان اختلاف قیمت‌هایی وابسته است که از حضور نیروگاه‌های گازسوز و زغال‌سنگی در شبکه ناشی می‌شود.
ظرفیت جهانی ذخیره‌سازی انرژی در سال گذشته ۶۶ درصد افزایش یافت و به حدود ۳۰۲ گیگاوات رسید؛ رقمی که حدود ۱۵۰ برابر بیشتر از یک دهه قبل است. کاهش هزینه تولید باتری نیز این فناوری را از یک ابزار گران‌قیمت برای پشتیبانی از انرژی‌های تجدیدپذیر به یکی از عناصر اثرگذار بر ساختار بازار برق تبدیل کرده است.
اروپا یکی از مهم‌ترین کانون‌های این تحول است. این قاره در سال گذشته ۳۶ گیگاوات‌ساعت ظرفیت ذخیره‌سازی باتری به شبکه اضافه کرد و مجموع ظرفیت خود را به بیش از ۱۰۰ گیگاوات‌ساعت رساند؛ ظرفیتی که تقریباً ۱۰ برابر یک دهه قبل است. بر اساس برآورد انجمن SolarPower Europe، ظرفیت جدید ذخیره‌سازی باتری در اروپا در سال ۲۰۲۶ از ۵۰ گیگاوات‌ساعت عبور خواهد کرد. با این حال، سرمایه‌گذاری‌ها همچنان در چند بازار متمرکز است و آلمان، بلغارستان و ایتالیا در صدر این فهرست قرار دارند.
باتری‌ها و تغییر الگوی قیمت برق
یکی از مهم‌ترین اثرات توسعه BESS، تغییر الگوی قیمت برق در طول شبانه‌روز است. در ساعات آفتابی، افزایش تولید خورشیدی می‌تواند عرضه برق را به حدی افزایش دهد که قیمت‌ها به صفر یا حتی محدوده منفی برسند. با غروب خورشید و افزایش تقاضا، تولید نیروگاه‌های فسیلی افزایش می‌یابد و قیمت برق دوباره صعود می‌کند؛ الگویی که به «منحنی اردک» معروف است.
باتری‌ها این الگو را تا حدی خنثی می‌کنند. آن‌ها در ساعات کم‌قیمت برق را ذخیره کرده و در ساعات اوج تقاضا به شبکه بازمی‌گردانند. به این ترتیب، هم دامنه نوسان قیمت کاهش می‌یابد و هم فرصت کسب درآمد از اختلاف قیمت ساعات مختلف برای بهره‌برداران فراهم می‌شود.
این سازوکار در بلغارستان به‌وضوح قابل مشاهده است. باتری‌ها در این کشور بیش از ۲۰ درصد ظرفیت نصب‌شده تولید برق را تشکیل می‌دهند و تحلیل داده‌های بورس برق بلغارستان (IBEX) نشان می‌دهد که سامانه‌های ذخیره‌سازی می‌توانند از اختلاف قیمت بیش از ۱۰۰ یورو به‌ازای هر مگاوات‌ساعت بهره ببرند. افزایش عرضه برق ذخیره‌شده در ساعات عصر همچنین به کاهش قیمت برای مصرف‌کنندگان کمک کرده است؛ به‌طوری که قیمت برق بلغارستان طی شش ماه گذشته حدود ۱۵ درصد پایین‌تر از بازار کشورهای همسایه بوده است.
الگوهای مشابهی در اسپانیا، پرتغال، ایتالیا، بریتانیا و آلمان نیز مشاهده می‌شود؛ جایی که باتری‌ها بخشی از برق مازاد تولیدشده از باد و خورشید را جذب می‌کنند؛ برقی که در غیر این صورت ممکن بود به دلیل محدودیت شبکه یا نبود تقاضای کافی، تولید آن محدود شود.
تناقض فسیلی در بازار باتری
با وجود این مزایا، توسعه ذخیره‌سازی الزاماً به معنای حذف سریع نیروگاه‌های فسیلی نیست. بخشی از درآمد باتری‌ها از اختلاف قیمت میان ساعات کم‌تقاضا و اوج مصرف شکل می‌گیرد؛ اختلافی که تا حد زیادی تحت تأثیر هزینه سوخت و انتشار کربن نیروگاه‌های فسیلی است.
در همین حال، دولت‌های اروپایی همچنان از طریق سازوکارهای پرداخت ظرفیت، از نیروگاه‌های زغال‌سنگی و گازسوز برای حفظ کفایت عرضه و پایداری شبکه حمایت می‌کنند. اتحادیه اروپا ماه گذشته سازوکار پرداخت ظرفیت آلمان به ارزش ۳۵.۲ میلیارد یورو و با دوره ۱۵ساله را تأیید کرد. ایتالیا نیز که حدود ۳۸ درصد برق خود را از گاز طبیعی تولید می‌کند، در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۸ میلیارد یورو از طریق سازوکار پرداخت ظرفیت پرداخت کرد.
این سیاست از منظر امنیت انرژی قابل درک است، اما می‌تواند عمر اقتصادی نیروگاه‌های فسیلی را طولانی‌تر کند. خاموشی گسترده سال گذشته در شبه‌جزیره ایبری نیز حساسیت سیاسی اروپا نسبت به امنیت شبکه را افزایش داد؛ هرچند انرژی‌های تجدیدپذیر لزوماً عامل این اختلال نبودند.
ذخیره‌سازی بلندمدت؛ حلقه مفقوده
باتری‌های فعلی عمدتاً برای ذخیره و عرضه برق در بازه‌های دو تا سه‌ساعته طراحی شده‌اند. بنابراین، افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در شبکه اروپا نیازمند فناوری‌های ذخیره‌سازی طولانی‌مدت (LDES) نیز خواهد بود.
باتری‌های آهن ـ هوا و باتری‌های جریان اکسایش ـ کاهش (Redox Flow) از جمله فناوری‌هایی هستند که می‌توانند برق را برای بازه‌هایی از ۱۰ تا بیش از ۱۰۰ ساعت تأمین کنند. این فناوری‌ها برای مدیریت عدم تعادل چندروزه میان تولید و مصرف، به‌ویژه در شبکه‌هایی با سهم بالای انرژی خورشیدی و بادی، اهمیت دارند؛ هرچند هزینه بالای آن‌ها همچنان مانعی برای توسعه گسترده است.
در کنار ذخیره‌سازی، تنوع‌بخشی به منابع تجدیدپذیر نیز اهمیت دارد. انرژی بادی می‌تواند مکمل انرژی خورشیدی باشد، زیرا در ساعات شب نیز تولید دارد و در بسیاری از مناطق، تولید آن در زمستان افزایش می‌یابد. ترکیب باد، خورشید و ذخیره‌سازی می‌تواند وابستگی شبکه به یک منبع واحد را کاهش دهد.
در نهایت، آینده ذخیره‌سازی باتری‌محور در اروپا تنها به کاهش هزینه و پیشرفت فناوری وابسته نیست. اصلاح سازوکارهای بازار برق، طراحی مشوق‌های مناسب برای ذخیره‌سازی بلندمدت و بازنگری در حمایت از نیروگاه‌های فسیلی نیز تعیین خواهد کرد که باتری‌ها به ابزاری برای تسریع گذار انرژی تبدیل شوند یا در عمل، بخشی از سود خود را همچنان از تداوم سوخت‌های فسیلی به دست آورند.
نظر شما