پایگاه تحلیلی‌خبری ایراسین؛ در شرایطی که رشد تقاضای برق، تغییرات اقلیمی و توسعه سریع انرژی‌های خورشیدی و بادی، شبکه‌های برق جهان را با نیاز فزاینده به انعطاف‌پذیری مواجه کرده است، نیروگاه‌های برق‌آبی همچنان یکی از مهم‌ترین پایه‌های تولید برق و پایداری شبکه محسوب می‌شوند. آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) اعلام کرده است که برق‌آبی در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۵۰۰ تراوات‌ساعت برق تولید کرده و ۱۴ درصد از کل تولید برق جهان را به خود اختصاص داده است؛ سهمی که این منبع را پس از زغال‌سنگ و گاز طبیعی در جایگاه سوم تولید برق جهان قرار می‌دهد.

اهمیت برق‌آبی تنها به میزان تولید آن محدود نیست. قابلیت کنترل‌پذیری و امکان تغییر سریع میزان تولید، به این نیروگاه‌ها اجازه می‌دهد در زمان افزایش یا کاهش تقاضا به شبکه کمک کنند و نوسانات ناشی از تولید خورشیدی و بادی را تا حدی مدیریت کنند. IEA برق‌آبی را یکی از منابع مهم انعطاف‌پذیری سیستم برق معرفی کرده است و بر نقش آن در ادغام مطمئن‌تر انرژی‌های تجدیدپذیر متغیر تأکید دارد

این اهمیت با افزایش مصرف برق و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر بیشتر می‌شود. IEA در جدیدترین برآورد خود پیش‌بینی کرده است تقاضای جهانی برق در سال ۲۰۲۶ حدود ۳.۶ درصد و در سال ۲۰۲۷ حدود ۳.۸ درصد رشد کند. همزمان، این نهاد تأکید کرده است که توسعه شبکه و افزایش انعطاف‌پذیری برای ادغام حجم فزاینده برق تولیدشده از خورشید و باد ضروری خواهد بود.

از سوی دیگر، آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA) در سال ۲۰۲۶ اعلام کرده است که برق‌آبی همچنان بزرگ‌ترین منبع تولید برق تجدیدپذیر جهان است و نیروگاه‌های تلمبه‌ذخیره‌ای بیش از ۹۰ درصد ظرفیت ذخیره‌سازی برق در مقیاس نیروگاهی جهان را در اختیار دارند. به گفته این نهاد، برق‌آبی علاوه بر تولید برق پاک، در انعطاف‌پذیری سیستم انرژی، مدیریت آب و افزایش تاب‌آوری در برابر خشکسالی و سیلاب نیز نقش دارد.

ظرفیت برق‌آبی ایران در مدار پایداری

در ایران نیز ظرفیت نیروگاه‌های برق‌آبی بیش از ۱۲ هزار مگاوات است؛ در مقطعی از سال جاری، حدود ۱۱ هزار مگاوات برق از این نیروگاه‌ها وارد شبکه شد و این نیروگاه‌ها در دوره‌های اوج مصرف، به‌ویژه تابستان، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. در شرایطی که تأمین برق کشور با ناترازی تولید و مصرف مواجه است، استفاده از ظرفیت موجود برق‌آبی می‌تواند بدون مصرف سوخت فسیلی، بخشی از نیاز شبکه را پوشش دهد.

طبق گفته محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، بهره‌برداری از ۶۵ مگاوات واحد جدید نیروگاه‌های برق‌آبی برای دوره سرد سال ۱۴۰۵؛ همچنین ۲۷۰ مگاوات ظرفیت جدید نیروگاه‌های برق‌آبی تا دوره اوج بار ۱۴۰۶ در دستور کار قرار دارد.

وی تسریع و تسهیل عملیات اجرایی طرح‌های نیروگاهی برق‌آبی، به‌ویژه واحد ۱ نیروگاه برق‌آبی خداآفرین را از محورهای مهم برنامه‌ریزی برای دوره اوج بار ۱۴۰۶ عنوان کرده و تأکید کرده است که باید با تمرکز بر طرح‌های اولویت‌دار، ظرفیت‌های جدید در کوتاه‌ترین زمان ممکن وارد مدار شوند تا در دوره اوج بار آینده از آنها استفاده شود.

اله‌داد، همچنین بر ضرورت تبیین و آگاه‌سازی درباره مدل‌های سرمایه‌گذاری و سرمایه‌پذیری در بخش نیروگاه‌های برق‌آبی تأکید کرده و افزوده است که برای استمرار طرح‌های توسعه‌ای و ارتقای بهره‌برداری نیروگاه‌های برق‌آبی، تزریق نقدینگی مناسب در سال ۱۴۰۵ با افزایش قابل توجه نسبت به سال گذشته استمرار خواهد داشت.

در همین مسیر، چهار واحد نیروگاه برق‌آبی چم‌شیر در مجموع به ظرفیت ۱۲۰ مگاوات و یک واحد نیروگاهی در رودبار لرستان، با همت شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران و با حضور عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو، معاونان و مدیران ارشد صنعت آب و برق، در محل این شرکت به بهره‌برداری رسید.

با بهره‌برداری از این واحدها، ۱۲۰ مگاوات انرژی پاک و تجدیدپذیر برق‌آبی به شبکه سراسری برق کشور تزریق شد که گامی مؤثر در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و تقویت پایداری شبکه برق کشور محسوب می‌شود.

در مجموع، توسعه، حمایت و بهره‌برداری بهینه از نیروگاه‌های برق‌آبی به عنوان یکی از محورهای مورد توجه صنعت برق دنبال می‌شود؛ چراکه این نیروگاه‌ها بخشی از بدنه راهبری شبکه برق هستند و ظرفیت آنها علاوه بر تولید برق، در پایداری و مدیریت شبکه نیز اهمیت دارد. از این رو، توسعه ظرفیت‌های برق‌آبی و حمایت از طرح‌های این بخش، در برنامه‌های صنعت برق و شرکت توانیر مورد توجه جدی قرار خواهد داشت.